ESG không còn là khẩu hiệu

Tại nhiều hội thảo, diễn đàn kinh tế gần đây, cụm từ ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) xuất hiện với tần suất dày đặc. Điều này phản ánh thực tế rằng các tiêu chuẩn phát triển bền vững đang trở thành “ngôn ngữ chung” của thương mại toàn cầu.

Theo các chuyên gia, doanh nghiệp hiện nay không còn được đánh giá đơn thuần qua doanh thu hay năng lực sản xuất, mà ngày càng bị chi phối bởi khả năng minh bạch dữ liệu, kiểm soát phát thải, truy xuất nguồn gốc và quản trị chuỗi cung ứng.

Những thị trường lớn như Liên minh châu Âu (EU), Hoa Kỳ, Hàn Quốc hay Nhật Bản đang liên tục đưa ra các yêu cầu mới liên quan đến cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), luật chống phá rừng, hộ chiếu số sản phẩm, trách nhiệm xã hội và dấu chân carbon của hàng hóa.

Ông Đặng Huy Đông - Chủ tịch Hiệp hội Chuyển đổi Xanh Việt Nam nhận định: “Các tiêu chuẩn ESG và kiểm toán carbon giờ đây giống như một loại ‘thị thực xanh’ để hàng hóa Việt Nam tham gia sâu hơn vào thị trường toàn cầu”.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Đoàn Thông - đại diện Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, CN TP. Hồ Chí Minh cho rằng ISO, ESG hay Net Zero không còn là lựa chọn mang tính xu hướng mà đã trở thành “tấm vé hội nhập” giúp doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế và tiếp cận nguồn vốn xanh.

Thực tế cho thấy, áp lực chuyển đổi hiện nay không chỉ đến từ khách hàng quốc tế mà còn đến từ các quỹ đầu tư, tổ chức tín dụng và hệ thống phân phối toàn cầu. Các nhà đầu tư ngày càng quan tâm tới mức độ minh bạch ESG, chiến lược phát triển bền vững và khả năng quản trị rủi ro dài hạn của doanh nghiệp.

Ngành dệt may hướng đến chuyển đổi xanh. Ảnh minh họa

Doanh nghiệp Việt đứng trước sức ép chưa từng có

Là quốc gia có độ mở kinh tế lớn, phụ thuộc mạnh vào xuất khẩu, Việt Nam đang chịu tác động trực tiếp từ “luật chơi xanh” toàn cầu.

Trong ngành dệt may - lĩnh vực xuất khẩu hàng chục tỷ USD mỗi năm, hơn 90% sản phẩm hướng tới các thị trường khó tính như EU, Mỹ và Nhật Bản. Điều này khiến áp lực xanh hóa trở thành yêu cầu sống còn.

Tuy nhiên, theo Hiệp hội Dệt may Việt Nam, phần lớn doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn đang gặp khó khăn về vốn, công nghệ và nhân lực để triển khai chuyển đổi xanh. Nhiều đơn vị mới dừng ở mức “nhận thức xanh” mà chưa đủ điều kiện để đầu tư bài bản.

Tương tự, ngành nhựa, sơn, mực in hay công nghiệp hỗ trợ cũng đang đối mặt áp lực lớn về giảm phát thải, sử dụng nguyên liệu thân thiện môi trường và minh bạch chuỗi cung ứng.

Ông Nguyễn Xuân Hòa - Tổng Thư ký Hiệp hội Sơn - Mực in Việt Nam cho rằng, chuyển đổi xanh không còn là xu hướng lựa chọn mà đã trở thành điều kiện cần để doanh nghiệp duy trì năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Một thực tế đáng chú ý là nhiều doanh nghiệp Việt vẫn còn thiếu hệ thống dữ liệu minh bạch, quy trình quản trị chuẩn hóa và đội ngũ nhân sự đủ năng lực duy trì tiêu chuẩn ESG trong dài hạn. Đây được xem là “điểm nghẽn” lớn nhất của doanh nghiệp Việt hiện nay.

Theo TS. Trịnh Bá Dương - Giám đốc Phát triển BAH Group, khoảng cách giữa doanh nghiệp Việt và doanh nghiệp quốc tế không nằm ở quy mô hay năng lực tài chính, mà ở tư duy minh bạch và khả năng vận hành theo chuẩn quốc tế.

Dù còn nhiều khó khăn, nhiều doanh nghiệp Việt đã bắt đầu xem chuyển đổi xanh như cơ hội tái cấu trúc mô hình tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Công ty TNHH Tương Lai tại Đồng Nai là ví dụ điển hình khi triển khai các công cụ cải tiến năng suất, phát triển nhà máy thông minh và chuyển đổi số trong quản trị sản xuất. Nhờ áp dụng các giải pháp vận hành tinh gọn, doanh nghiệp đã nâng năng suất lao động thêm 20%, hiệu suất thiết bị tăng mạnh và tỷ lệ giao hàng đúng hạn đạt 100%.

Trong ngành cao su, Tổng công ty Cao su Đồng Nai đang tập trung sản xuất các dòng sản phẩm “xanh”, giảm phát thải và xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc nguyên liệu nhằm đáp ứng yêu cầu quốc tế.

Ở lĩnh vực nhựa, Công ty TNHH Chất dẻo thân thiện đã chủ động tái sử dụng nguyên liệu tái chế, tự động hóa sản xuất và duy trì chất lượng ổn định cho vật liệu tái chế để chinh phục các thị trường khó tính như Mỹ và châu Âu.

Nhiều doanh nghiệp lớn cũng đang lựa chọn chiến lược “chuyển đổi kép” - kết hợp chuyển đổi số với chuyển đổi xanh.

Công ty Cổ phần Dây Cáp Điện Việt Nam hiện phát triển các dòng dây điện không chì, cáp chậm cháy, ít khói, không halogen và tích hợp ESG vào toàn bộ hệ thống vận hành. Trong khi đó, GreenFeed đã triển khai kiểm kê khí nhà kính từ năm 2021, đầu tư điện mặt trời áp mái, chuyển đổi nhiên liệu sinh khối và xây dựng lộ trình Net Zero.

Theo các chuyên gia, giá trị lớn nhất của ESG không chỉ nằm ở chứng nhận mà ở khả năng giúp doanh nghiệp tối ưu vận hành, tiết kiệm năng lượng, giảm chi phí và gia tăng giá trị thương hiệu. Đặc biệt, người tiêu dùng toàn cầu hiện sẵn sàng trả giá cao hơn cho các sản phẩm xanh, có nguồn gốc minh bạch và trách nhiệm môi trường rõ ràng. Đây được xem là dư địa tăng trưởng rất lớn cho doanh nghiệp Việt.

Nút thắt lớn nhất vẫn là vốn và cơ chế

Dù chuyển đổi xanh mang lại nhiều cơ hội, song chi phí đầu tư lớn vẫn là rào cản đáng kể, nhất là với doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Theo nhiều doanh nghiệp, tín dụng xanh hiện còn hạn chế và chủ yếu tập trung vào năng lượng tái tạo. Trong khi đó, các dự án chuyển đổi công nghệ, cải tiến quy trình sản xuất hay xử lý môi trường lại khó tiếp cận nguồn vốn ưu đãi.

Không ít doanh nghiệp cho rằng họ đang phải chịu áp lực “chuyển đổi kép”: vừa số hóa vừa xanh hóa trong khi nguồn lực hạn chế.

Ngoài vấn đề vốn, doanh nghiệp còn gặp khó khăn do thiếu bộ tiêu chuẩn ESG thống nhất tại Việt Nam. Hiện mỗi thị trường, mỗi đối tác quốc tế lại yêu cầu một bộ tiêu chí khác nhau khiến doanh nghiệp lúng túng trong triển khai.

Các thủ tục hành chính liên quan đến môi trường, cấp phép đầu tư, đánh giá tác động môi trường hay cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) cũng được phản ánh còn phức tạp và mất nhiều thời gian.

Đối với các ngành sản xuất như dệt may hay nhựa, yêu cầu đầu tư công nghệ xanh, năng lượng tái tạo và hệ thống xử lý chất thải đang tạo áp lực tài chính rất lớn.

Theo ông Đào Anh Thắng - Phó Tổng Giám đốc Nhựa Tiền Phong, chuyển đổi xanh là hành trình dài hạn đòi hỏi nguồn lực lớn về tài chính, công nghệ, con người và hạ tầng. Doanh nghiệp cần được hỗ trợ tín dụng xanh, tiêu chuẩn kỹ thuật rõ ràng và hệ sinh thái công nghiệp sinh thái để giảm chi phí chuyển đổi.