Đi trước tội phạm để chống gian lận thuế

Ông Phan Tiến Hòa - Phó trưởng Thuế TP. Hà Nội cho rằng, trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển bùng nổ, các mô hình kinh doanh ngày càng đa dạng và phức tạp, Thuế TP. Hà Nội xác định rõ: nếu chỉ duy trì phương pháp kiểm tra truyền thống, dàn trải và đối chiếu sổ sách thủ công, sẽ lãng phí nguồn lực, đi sau tội phạm thuế và không thể kiểm soát được những rủi ro quy mô lớn.

Theo đó, sự đổi mới phải bắt đầu từ tư duy chuyển dịch từ kiểm tra đơn lẻ sang quản lý rủi ro trên nền tảng dữ liệu lớn (Big Data) và kiểm soát theo chuỗi hệ sinh thái.

Qua phân tích chuỗi hóa đơn điện tử và truy vết giao dịch, cơ quan thuế đã vạch trần hệ sinh thái doanh nghiệp lập ra chỉ để xuất khống hóa đơn. Ảnh: Tuấn Nguyễn

Từ thực tiễn đặt ra, Thuế TP. Hà Nội đã tập trung triển khai kế hoạch kiểm tra và các chuyên đề trọng tâm theo định hướng của Cục Thuế, đồng thời chủ động khai thác các nguồn dữ liệu, xây dựng các chuyên đề kiểm tra chuyên sâu, đặc thù phù hợp với tình hình thực tế trên địa bàn Thủ đô, trong đó tập trung vào một số đơn vị có dữ liệu về doanh thu lớn, có rủi ro cao.

Ông Phan Tiến Hòa cho rằng, các giải pháp này bước đầu đã mang lại hiệu quả tích cực. Cụ thể, lũy kế 6 tháng đầu năm 2026, Thuế TP. Hà Nội đã hoàn thành 6.297 cuộc kiểm tra với tổng số xử lý, truy thu qua kiểm tra đạt 6.026 tỷ đồng.

Nhận thức rõ dữ liệu là nền tảng cốt lõi để nâng cao hiệu quả công tác quản lý rủi ro và đổi mới hoạt động kiểm tra thuế, Thuế TP. Hà Nội đã chủ động mở rộng phạm vi khai thác, tích hợp và phân tích dữ liệu từ nhiều nguồn thông tin khác nhau, không chỉ giới hạn ở dữ liệu kê khai thuế truyền thống.

Bên cạnh việc khai thác dữ liệu nội ngành, Thuế thành phố đã tăng cường phối hợp với cơ quan Hải quan để tiếp nhận, phân tích dữ liệu của các doanh nghiệp có lượng nhập khẩu lớn hàng năm; phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và các ngân hàng thương mại trong việc tiếp nhận, khai thác bổ sung vào cơ sở dữ liệu của ngành thông tin về các giao dịch đáng ngờ, dữ liệu từ các đơn vị cung cấp phần mềm kế toán, bán hàng, trung gian thanh toán, vận chuyển, và thông tin từ các cơ quan chức năng.

Phối hợp xử lý nhiều hành vi gian lận thuế

Ông Phan Tiến Hòa cho biết, trên cơ sở định hướng nêu trên, Thuế TP. Hà Nội đã cụ thể hóa thành các chuyên đề kiểm tra trọng tâm và triển khai đồng bộ trong thực tiễn quản lý.

Thứ nhất, Thuế TP. Hà Nội xác định kinh tế số và hoạt động kinh doanh trên nền tảng số là lĩnh vực còn nhiều dư địa quản lý thuế, tiềm ẩn nguy cơ thất thu lớn. Theo đó, Thuế TP. Hà Nội đã tiếp nhận dữ liệu từ Cục Thuế và chủ động thu thập với trên 84,6 triệu dòng dữ liệu từ các sàn thương mại điện tử, đơn vị trung gian thanh toán, vận chuyển để xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên biệt; thực hiện phân tích, đối chiếu chéo với cơ sở dữ liệu của ngành Thuế nhằm nhận diện rủi ro, phân công các đơn vị tổ chức rà soát, kiểm tra.

Kết quả Thuế TP. Hà Nội đã đưa vào quản lý 206.272 người nộp thuế, đấu tranh tăng thu ngân sách nhà nước trên 1.956 tỷ đồng.

Lũy kế 6 tháng đầu năm 2026, tổng thu ngân sách nhà nước từ thương mại điện tử trên địa bàn đạt 18.421 tỷ đồng, tăng 8% so với cùng kỳ.

Bên cạnh đó, Thuế TP. Hà Nội đã triển khai khai thác dữ liệu từ các doanh nghiệp cung cấp phần mềm bán hàng và phần mềm kế toán. Qua phân tích, đối chiếu dữ liệu, Thuế Thành phố đã phát hiện nhiều trường hợp có chênh lệch lớn giữa doanh thu thực tế phát sinh và doanh thu kê khai; nhận diện các trường hợp người nộp thuế sử dụng nhiều phần mềm để che giấu doanh thu. Cá biệt đã phát hiện những trường hợp doanh nghiệp, cá nhân có mức chênh lệch doanh thu rất lớn, từ 500 tỷ đồng lên đến 1 nghìn tỷ đồng.

Điển hình, có đơn vị thiết bị y tế bị phát hiện để ngoài sổ sách hơn 577 tỷ đồng, và cơ quan thuế đã áp dụng các biện pháp xử lý kiên quyết, phối hợp với các cơ quan chức năng có thẩm quyền để xử lý nghiêm minh theo quy định pháp luật.

Thứ hai, bên cạnh kinh tế số, việc vận dụng dữ liệu sẵn có của ngành thuế từ ứng dụng chuỗi hóa đơn điện tử Thuế TP. Hà Nội đã đi sâu vào phân tích một số loại hình điển hình, tiêu biểu là các doanh nghiệp cung cấp vật liệu xây dựng cho các công trình trọng điểm trên địa bàn Hà Nội.

Qua truy vết toàn bộ chuỗi cung ứng, Thuế TP. Hà Nội đã vẽ ra sơ đồ chi tiết của một “hệ sinh thái” các doanh nghiệp vệ tinh chuyên lập ra để xuất khống hóa đơn, hợp thức hóa đầu vào. Để né tránh sự kiểm soát của cơ quan quản lý Thủ đô, mạng lưới này không đặt trụ sở tại Hà Nội mà hoạt động tản mác tại một số địa bàn, tỉnh thành lân cận.

Ngay khi có kết quả truy vết, Thuế TP. Hà Nội đã lập tức củng cố hồ sơ, phân tích rõ dấu hiệu vi phạm và phối hợp liên ngành nhằm kịp thời phong tỏa, ngăn chặn hành vi mua bán hóa đơn. Điển hình trong tháng 6/2026, cơ quan thuế đã củng cố hồ sơ để chuyển cơ quan chức năng xử lý quyết liệt một nhóm doanh nghiệp cung cấp cát, đá, sỏi có doanh số hóa đơn điện tử trên 18.000 tỷ đồng.

Thứ ba, sự đổi mới trong công tác kiểm tra thuế của Thuế TP. Hà Nội còn thể hiện ở việc kịp thời tổng hợp thực tiễn, chuẩn hóa quy trình, đúc kết thành cẩm nang để triển khai nhân rộng toàn đơn vị.

Cụ thể, qua phân tích một số đơn vị kinh doanh sắt thép có dấu hiệu rủi ro điển hình tại một số địa bàn ngoại thành, Thuế TP. Hà Nội đã triển khai kiểm tra chuyên sâu, củng cố các hồ sơ có dấu hiệu vi phạm pháp luật thuế rõ ràng chuyển cơ quan cảnh sát điều tra. Từ đó, đã chuẩn hóa thành quy trình nghiệp vụ kiểm tra thống nhất để triển khai đồng bộ cho toàn ngành trên địa bàn Thủ đô.

Đối với lĩnh vực kinh doanh cơ sở lưu trú, cho thuê nhà, qua phân tích dữ liệu và công tác kiểm tra, Thuế TP. Hà Nội đã xác định đây là lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro về kê khai doanh thu. Trên cơ sở đó, lãnh đạo Thuế Thành phố đã chỉ đạo xây dựng chuyên đề kiểm tra, lựa chọn địa bàn phường Hoàn Kiếm triển khai thí điểm trong quý III/2026.

Đại diện Thuế TP. Hà Nội cho biết, kết quả triển khai sẽ là cơ sở để hoàn thiện phương pháp quản lý và nhân rộng trên phạm vi toàn thành phố./.