Doanh nghiệp tự công bố đủ điều kiện hoạt động

Bộ Tài chính vừa ban hành Thông tư số 82/2026/TT-BTC quy định tiêu chuẩn địa điểm kinh doanh hàng miễn thuế và quản lý hoạt động kinh doanh hàng miễn thuế. Thông tư được xây dựng trên cơ sở Luật Hải quan đã được sửa đổi, bổ sung năm 2025 và các nghị quyết của Chính phủ về cắt giảm điều kiện kinh doanh, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Ảnh: TL minh hoạ

So với các quy định trước đây, thay đổi lớn nhất của thông tư là chuyển từ cơ chế cơ quan hải quan công nhận đủ điều kiện trước khi hoạt động sang cơ chế doanh nghiệp tự công bố đáp ứng tiêu chuẩn và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Theo đó, khi có nhu cầu thành lập mới, mở rộng diện tích liền kề, thu hẹp, di chuyển hoặc chuyển quyền sở hữu địa điểm kinh doanh hàng miễn thuế, doanh nghiệp chỉ cần thực hiện thông báo trên Cổng thông tin điện tử Hải quan.

Trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ khi tiếp nhận thông báo, Chi cục Hải quan khu vực phối hợp với Cục Hải quan và doanh nghiệp thực hiện kết nối hệ thống dữ liệu, camera giám sát và kiểm tra việc đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật.

Nếu đáp ứng yêu cầu, doanh nghiệp tự công bố đủ tiêu chuẩn kinh doanh hàng miễn thuế, gửi thông tin qua Cổng thông tin điện tử Hải quan để cơ quan hải quan cập nhật dữ liệu và cấp mã địa điểm lưu kho.

Đáng chú ý, thông tư cũng quy định rõ trường hợp sau 10 ngày làm việc kể từ khi doanh nghiệp gửi thông báo mà Chi cục Hải quan khu vực không có ý kiến thì doanh nghiệp được tự công bố đủ điều kiện và đưa cửa hàng, kho hoặc quầy nhận hàng vào hoạt động.

Đây được xem là bước cải cách, giúp giảm đáng kể thời gian chờ đợi, giảm thủ tục hành chính và tăng tính chủ động cho doanh nghiệp, đồng thời phù hợp với chủ trương chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Bên cạnh đó, thông tư quy định thống nhất việc xử lý các trường hợp mở rộng diện tích, di chuyển, tạm dừng, hoạt động trở lại hoặc chấm dứt hoạt động thông qua hình thức thông báo điện tử, thay cho việc thực hiện nhiều thủ tục hành chính riêng lẻ như trước.

Tăng cường giám sát bằng dữ liệu số và quản lý rủi ro

Điểm đáng chú ý là cùng với việc tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, Thông tư 82 cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về ứng dụng công nghệ thông tin nhằm nâng cao hiệu quả quản lý của cơ quan hải quan.

Theo đó, tất cả cửa hàng miễn thuế, kho chứa hàng miễn thuế và quầy nhận hàng phải có hệ thống thông tin quản lý, lưu trữ và kết xuất dữ liệu điện tử liên quan đến hàng hóa và người mua, kết nối trực tuyến với hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan.

Đồng thời, doanh nghiệp phải lắp đặt hệ thống camera giám sát kết nối trực tuyến với cơ quan hải quan, bảo đảm quan sát toàn bộ cửa ra vào, cửa sổ và không gian bên trong địa điểm kinh doanh 24/24 giờ. Dữ liệu hình ảnh phải được lưu giữ tối thiểu 6 tháng để phục vụ công tác giám sát, truy xuất khi cần thiết.

Thông tư cũng lần đầu quy định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc duy trì hoạt động ổn định của hệ thống dữ liệu và camera. Trường hợp hệ thống gặp sự cố, doanh nghiệp phải thông báo ngay cho cơ quan hải quan để có biện pháp giám sát phù hợp.

Về phía cơ quan quản lý, Cục Hải quan được giao xây dựng và vận hành hệ thống xử lý dữ liệu điện tử, ban hành chuẩn kết nối dữ liệu giữa doanh nghiệp với cơ quan hải quan, cập nhật địa điểm kinh doanh và cấp mã địa điểm lưu kho.

Trong khi đó, Chi cục Hải quan khu vực sẽ thực hiện giám sát thường xuyên, kiểm tra định kỳ 3 hoặc 6 tháng đối với các tiêu chuẩn doanh nghiệp đã tự công bố. Việc kiểm tra được thực hiện theo nguyên tắc quản lý rủi ro hoặc khi có dấu hiệu vi phạm, thay vì kiểm tra thường xuyên theo phương thức truyền thống.

Thông tư cũng quy định rõ cơ chế xử lý khi doanh nghiệp không còn đáp ứng các tiêu chuẩn. Trong trường hợp này, cơ quan hải quan có quyền yêu cầu tạm dừng đưa hàng hóa vào, ra địa điểm hoặc dừng hoạt động nếu doanh nghiệp không đáp ứng đúng các tiêu chuẩn đã tự công bố.

Doanh nghiệp có tối đa 6 tháng để khắc phục các tồn tại trước khi thực hiện các thủ tục hoạt động trở lại theo quy định.

Đối với các địa điểm kinh doanh hàng miễn thuế đã được công nhận trước ngày Thông tư có hiệu lực, doanh nghiệp tiếp tục hoạt động bình thường và không phải thực hiện lại thủ tục thông báo. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phải duy trì đầy đủ các tiêu chuẩn mới về hạ tầng, kết nối dữ liệu và camera giám sát. Chỉ khi có thay đổi như mở rộng, di chuyển, chuyển quyền sở hữu, tạm dừng hoặc chấm dứt hoạt động thì mới thực hiện theo quy định của Thông tư 82.