Chiều 14/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Đánh giá kỹ nguồn lực tài chính khi mở rộng phạm vi bồi thường

Báo cáo tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật đề xuất sửa đổi 33/78 điều và bãi bỏ 2 điều của Luật hiện hành.

Cụ thể, dự thảo Luật bổ sung theo hướng người bị thiệt hại trong hoạt động tố tụng hình sự có quyền yêu cầu cơ quan quản lý người thi hành công vụ giải quyết yêu cầu bồi thường; hoặc khởi kiện, yêu cầu Tòa án giải quyết bồi thường theo thủ tục tố tụng dân sự; hoặc kết hợp giải quyết yêu cầu bồi thường trong quá trình tố tụng hình sự, tố tụng hành chính tại Tòa án.

Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, quy định này nhằm bảo đảm sự tương đồng, thống nhất với việc giải quyết bồi thường trong các lĩnh vực khác.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày tại phiên họp.

Về thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường, bên cạnh việc sửa đổi, bổ sung các quy định nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính và đẩy mạnh chuyển đổi số trong giải quyết yêu cầu bồi thường, dự thảo Luật bổ sung quy định về việc ban hành quyết định giải quyết bồi thường trong trường hợp thương lượng không thành; đồng thời kéo dài thời hiệu khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết bồi thường.

Về kinh phí bồi thường, dự thảo Luật quy định theo hướng cơ quan giải quyết bồi thường thuộc cấp nào, thì ngân sách cấp đó bảo đảm kinh phí bồi thường; đồng thời quy định về kinh phí phục vụ công tác quản lý nhà nước về bồi thường nhà nước.

Dự thảo Luật cũng bổ sung quy định miễn trách nhiệm hoàn trả đối với người thực hiện đề xuất về đổi mới sáng tạo theo chủ trương của Đảng trong một số trường hợp cụ thể.

Ngoài ra, dự thảo mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong lĩnh vực quản lý thuế từ 4 hành vi lên hơn 10 hành vi. Theo đó, quy định mới được thiết kế theo hướng khái quát: “Thực hiện các hành vi trái pháp luật trong hoạt động quản lý thuế và các khoản thu khác theo quy định của pháp luật về quản lý thuế”.

Thảo luận tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga cho rằng, đây là đạo luật phức tạp, nhạy cảm. Mỗi lần mở rộng, Quốc hội đều xem xét rất thận trọng nhằm bảo đảm các quy định có thể thực hiện được trong thực tế.

Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga chỉ rõ, thực tiễn thi hành cho thấy, công tác bồi thường nhà nước còn nhiều khó khăn, vướng mắc, nhất là đối với các vụ án oan trong tố tụng hình sự như đã xảy ra thời gian qua. Qua theo dõi và xem xét các đơn khiếu nại, có 3 vấn đề nổi lên gồm: việc xác định số tiền và các khoản thiệt hại được bồi thường; tình trạng chậm thanh toán tiền bồi thường; khó khăn trong quyết toán kinh phí.

Vì vậy, việc mở rộng các trường hợp được Nhà nước bồi thường cần được cân nhắc kỹ lưỡng, có đầy đủ căn cứ pháp lý, thực tiễn và bảo đảm tính khả thi.

Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga phát biểu.

Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tại báo cáo thẩm tra cũng đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục đánh giá kỹ nguồn lực tài chính đối với các quy định liên quan đến việc mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong lĩnh vực đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và quản lý thuế để bảo đảm tính khả thi; đồng thời đánh giá kỹ khả năng đáp ứng về nguồn nhân lực nhằm bảo đảm chất lượng, hiệu quả công tác bồi thường nhà nước của UBND cấp xã sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước.

Không nên mở rộng trách nhiệm bồi thường trong quản lý thuế

Liên quan đến quy định về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong hoạt động quản lý thuế, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga ủng hộ quan điểm của Bộ Tài chính là nên giữ nguyên quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước hiện hành, không mở rộng thêm các trường hợp được bồi thường trong hoạt động quản lý thuế.

Bên cạnh đó, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát cũng cơ bản tán thành việc bổ sung quy định miễn trách nhiệm hoàn trả đối với người thi hành công vụ gây thiệt hại trong một số trường hợp nhằm bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, khuyến khích đổi mới, sáng tạo.

Tuy nhiên, hiện nay, một số bộ luật, luật và văn bản của Đảng đã có quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm dân sự, miễn trách nhiệm pháp lý đối với tổ chức, cá nhân có liên quan và áp dụng các cơ chế, chính sách đặc biệt, nhưng nội dung giữa các văn bản còn có sự khác nhau. Do đó, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ lưỡng, xác định đầy đủ các trường hợp được miễn trách nhiệm hoàn trả, bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật.

Giải trình tại phiên họp về trách nhiệm bồi thường trong quản lý thuế, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, Luật Quản lý thuế năm 2025 quy định khái quát về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong lĩnh vực thuế, không giới hạn trong một số hành vi cụ thể như Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước hiện hành. Do Luật mới có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, nếu sửa theo hướng quay trở về phạm vi quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước hiện hành, thì sẽ nhạy cảm và chưa có đủ cơ sở thực tiễn để đánh giá.

Dù vậy, đại diện cơ quan soạn thảo cho biết sẵn sàng báo cáo Chính phủ tiếp thu theo hướng giữ nguyên phạm vi hiện hành nếu Ủy ban Thường vụ Quốc hội kết luận.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định kết luận nội dung thảo luận.

Phát biểu kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan chủ trì thẩm tra đã phối hợp chặt chẽ, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ dự thảo Luật. Sau khi được tiếp thu, hoàn thiện, hồ sơ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp không thường lệ vào tháng 8/2026.

Về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong hoạt động quản lý thuế, do nội dung này còn có ý kiến khác nhau, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ báo cáo rõ với Quốc hội. Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, có thể báo cáo Quốc hội xem xét cho phép tiếp tục thực hiện quy định hiện hành; đến khi sửa đổi toàn diện Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thì sẽ tiếp tục nghiên cứu, xử lý đồng bộ./.