Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, để thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số, tỷ lệ vốn đầu tư hằng năm phải tăng từ khoảng 31 - 32% GDP lên khoảng 40% GDP; chỉ số ICOR phải giảm từ khoảng 6,4 trong giai đoạn 2021 - 2025 xuống khoảng 4,5 - 4,8.
Riêng giai đoạn 2026 - 2030, nguồn lực đầu tư công cần huy động trên 8,2 triệu tỷ đồng, trong đó ngân sách trung ương khoảng 3,8 triệu tỷ đồng, ngân sách địa phương khoảng 4,42 triệu tỷ đồng. Theo tính toán của Bộ Tài chính, gần như tất cả các chỉ số đều phải gấp đôi giai đoạn trước.
Tuy nhiên, huy động được nguồn lực mới chỉ là một nửa của bài toán. Nửa còn lại, và có ý nghĩa quyết định, là hiệu quả sử dụng nguồn lực.
 |
| Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Phương Anh |
“Nếu không nâng được hiệu quả quản lý, sử dụng vốn, thì chúng ta không có cách nào để huy động được nguồn lực cho phát triển. Nguồn lực đã thiếu, đã yếu rồi, mà lại sử dụng không hiệu quả, thì không đạt mục tiêu. Chính vì thế, từng đồng đầu tư công, từng đồng chi tiêu của ngân sách đều phải tính đến hiệu quả” - Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh.
Thông điệp đó chính là mục tiêu quan trọng của lần sửa luật này. Hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công không chỉ là giảm từ hai đạo luật xuống còn một đạo luật. Điều quan trọng hơn là thiết kế lại chu trình quản lý nguồn lực công để mỗi đồng vốn được theo dõi xuyên suốt từ lập kế hoạch, thẩm định, quyết định, phân bổ đến thực hiện, vận hành và đánh giá sau đầu tư. Để từ đó, mục tiêu then chốt là nâng cao hiệu quả quản lý, phân bổ và sử dụng nguồn lực ngân sách nhà nước.
Phát biểu tại tổ, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cũng nhấn mạnh vấn đề này. Thủ tướng nêu rõ, theo tinh thần Kết luận số 18-KL/TW của Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV, tất cả các khoản chi ngân sách nhà nước, kể cả chi đầu tư công và chi thường xuyên, phải được đánh giá hiệu quả.
Hiệu quả ở đây là hiệu quả tổng thể theo kết quả đầu ra. Bởi, theo Thủ tướng, nếu chỉ đánh giá thuần túy theo hiệu quả kinh tế, thì có những dự án chưa chắc đáp ứng các chỉ tiêu, do còn phải tính đến yêu cầu về quốc phòng, an ninh, dân tộc, tôn giáo. Tất cả các yếu tố đó phải được đánh giá tổng thể để xác định kết quả đầu ra.
| Theo chương trình, ngày 22/8, Quốc hội sẽ tiếp tục thảo luận tại hội trường về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất). Các ý kiến đóng góp của đại biểu Quốc hội sẽ là cơ sở quan trọng để Chính phủ tiếp thu, hoàn thiện dự án Luật trình Quốc hội xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ hai vào cuối năm 2026. |
Cách tiếp cận này cũng phải áp dụng với chi thường xuyên. Khi mọi khoản chi đều được gắn với nhiệm vụ và kết quả cần đạt, ngân sách sẽ từng bước thoát khỏi cách quản lý nặng về đầu vào, định mức và tỷ lệ cứng.
Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn chỉ ra, hiện nhiều lĩnh vực được quy định tỷ lệ chi ngân sách cố định. Chẳng hạn, tổng tỷ lệ dành cho y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao, đổi mới sáng tạo và bảo vệ môi trường lên tới 27,5%. Tuy nhiên, nhu cầu của mỗi địa phương rất khác nhau. Một tỷ lệ phù hợp với tỉnh khó khăn có thể không phản ánh đúng nhu cầu của Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh hoặc Quảng Ninh và ngược lại.
Phân bổ theo kết quả đầu ra không đồng nghĩa giảm ưu tiên cho các lĩnh vực thiết yếu. Đây là cách đưa nguồn lực đến đúng nơi cần nhất, căn cứ vào mức thiếu hụt, mục tiêu phải hoàn thành và hiệu quả thực tế, thay vì áp một tỷ lệ như nhau cho mọi địa bàn.
Dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) đã đặt ra trách nhiệm đánh giá hiệu quả đầu tư đối với chương trình, nhiệm vụ và dự án xuyên suốt từ khâu lập, thẩm định, quyết định, phân bổ vốn đến tổ chức thực hiện, quản lý, sử dụng vốn và vận hành, khai thác sau khi hoàn thành đầu tư.
Người đứng đầu bộ, cơ quan trung ương và địa phương quyết định đầu tư chương trình, dự án thuộc phạm vi quản lý phải chịu trách nhiệm về hiệu quả đầu tư của các chương trình, dự án được phê duyệt.
Đây là bước tiến đột phá về tư duy quản lý. Tuy nhiên, để quy định đi vào cuộc sống, nhiều đại biểu Quốc hội đề nghị cần có thêm những hướng dẫn cụ thể.
Theo Ủy ban Kinh tế và Tài chính, cơ chế kiểm soát, đánh giá hiệu quả đầu tư công là nội dung mới, quan trọng, do đó, dự thảo cần quy định rõ tiêu chí và nguyên tắc đánh giá.
Cơ quan thẩm tra đề nghị phải có hệ thống tiêu chí đánh giá hiệu quả đối với dự án; xác định trách nhiệm của cơ quan, người quyết định đầu tư và chủ đầu tư; thiết lập cơ chế đánh giá sau khi dự án hoàn thành, đưa vào khai thác, sử dụng và công khai kết quả đánh giá. Đặc biệt, dự thảo cũng cần quy định trách nhiệm đối với trường hợp dự án không đạt mục tiêu hoặc hiệu quả thấp. Trên cơ sở đó, giao Chính phủ quy định chi tiết để tổ chức thực hiện thống nhất.
Khi hoàn thiện được hành lang pháp lý như vậy, việc hợp nhất hai luật sẽ thực sự biến nguồn lực tài chính công thành động lực quan trọng đưa đất nước ta phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn tới.
Báo cáo quyết toán phải kèm thuyết minh đánh giá hiệu quảDự thảo Luật Ngân sách nhà nước năm 2026 đang được hoàn thiện với nhiều quy định mang tính đột phá, đặc biệt là việc bắt buộc đánh giá hiệu quả trong quản lý và sử dụng nguồn lực tài chính công. Theo dự thảo, nguyên tắc quản lý ngân sách nhà nước phải đảm bảo thống nhất, tiết kiệm và hiệu quả. Điểm mới nổi bật là việc áp dụng mô hình quản lý ngân sách theo kết quả thực hiện nhiệm vụ trên phạm vi cả nước. Để thực hiện mô hình này, các bộ, ngành có trách nhiệm ban hành các định mức kinh tế - kỹ thuật làm cơ sở quản lý và xây dựng các tiêu chí đánh giá cụ thể thuộc lĩnh vực phụ trách. Đặc biệt, dự thảo Luật quy định, mọi cơ quan, tổ chức khi đề xuất chủ trương đầu tư chương trình, dự án đầu tư công đều phải đánh giá hiệu quả đầu tư dự kiến. Quá trình này sẽ được giám sát chặt chẽ xuyên suốt toàn bộ vòng đời dự án. Trong đó, các chương trình mục tiêu quốc gia và dự án nhóm A bắt buộc phải trải qua đầy đủ các bước đánh giá từ ban đầu, giữa kỳ, kết thúc cho đến đánh giá tác động; riêng dự án nhóm B và C tối thiểu phải thực hiện đánh giá kết thúc và đánh giá tác động. Dự thảo cũng quy định, báo cáo quyết toán hằng năm của các đơn vị sử dụng ngân sách, ngân sách các cấp và các quỹ tài chính ngoài ngân sách bắt buộc phải kèm theo thuyết minh đánh giá kết quả, hiệu quả chi gắn liền với kết quả thực hiện nhiệm vụ được giao. Về mặt trách nhiệm, thủ trưởng các đơn vị dự toán ngân sách phải chịu trách nhiệm trực tiếp và toàn diện về hiệu quả chi tiêu trong phạm vi quản lý. Bộ Tài chính sẽ là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ tổng hợp, đánh giá hiệu quả chi ngân sách nhà nước trên phạm vi toàn quốc. |
