Theo đại diện Cục Hải quan, việc tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp và đẩy mạnh phân quyền, phân cấp đang tạo ra thay đổi lớn trong thực hiện thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động xuất nhập khẩu. Với Cục Hải quan, yêu cầu đặt ra không chỉ là cập nhật danh mục thủ tục, mà còn phải bảo đảm các hệ thống điện tử vẫn vận hành thông suốt khi cơ quan giải quyết hồ sơ thay đổi.
 |
| Hải quan bảo đảm các hệ thống điện tử vận hành thông suốt. Ảnh: CTVHQ |
Trong năm 2025, Chính phủ đã ban hành 28 nghị định về phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền, phân cấp 556 thủ tục hành chính từ Trung ương cho địa phương. Năm 2026, Chính phủ ban hành thêm 8 nghị định về cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh, tiếp tục phân cấp 134 thủ tục.
Rà soát các thủ tục thuộc dự án Mở rộng Cổng thông tin một cửa quốc gia và kết nối Cơ chế một cửa ASEAN giai đoạn 3, Cục Hải quan xác định 65/188 thủ tục, tương đương 34,6%, đã được phân cấp từ Trung ương cho địa phương.
Đây là nhóm thủ tục có liên quan trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp xuất nhập khẩu, từ kiểm dịch, kiểm tra chất lượng, an toàn thực phẩm đến cấp C/O, quản lý hóa chất và thủ tục đối với phương tiện vận tải.
Trong đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường có các thủ tục về kiểm dịch động vật, thực vật, thú y, thủy sản và kiểm tra chất lượng hàng hóa nông, lâm, thủy sản. Bộ Công Thương phân cấp các thủ tục về hóa chất, xuất nhập khẩu, quá cảnh, xuất xứ và cấp C/O. Bộ Y tế có các thủ tục về kiểm tra an toàn thực phẩm, dược phẩm, nguyên liệu làm thuốc, mỹ phẩm và thiết bị y tế.
Đáng chú ý, toàn bộ 23 thủ tục thuộc lĩnh vực đường bộ của Bộ Xây dựng trong danh mục rà soát đã được phân cấp về địa phương. Các thủ tục phân cấp khác chủ yếu thuộc nhóm kiểm tra chất lượng, an toàn thực phẩm, chứng nhận xuất xứ hàng hóa và quản lý xuất nhập khẩu.
Điểm quan trọng từ kết quả rà soát là phân cấp thẩm quyền không được phép tạo thêm thủ tục đối với doanh nghiệp. Đây cũng là lý do Cục Hải quan phải rà soát lại phương án kết nối của từng nhóm thủ tục thay vì chỉ đơn thuần cập nhật cơ quan xử lý trên hệ thống.
Với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, điều đáng quan tâm nhất không phải cơ quan nào được giao thẩm quyền, mà là hồ sơ có được tiếp nhận đúng nơi, xử lý đúng hạn và kết quả có quay trở lại hệ thống thuận lợi hay không.
Thực tế triển khai thủ tục cấp C/O cho thấy rõ yêu cầu này. Từ ngày 1/8/2026, việc cấp C/O được phân cấp cho các cơ quan, tổ chức cấp C/O tại địa phương. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn khai và gửi hồ sơ trên hệ thống do Bộ Công thương quản lý; cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận, kiểm tra, xử lý và quyết định cấp C/O.
Sau khi hoàn tất, dữ liệu C/O điện tử mẫu D và AK/VK được truyền sang Cổng thông tin một cửa quốc gia để tiếp tục chuyển cho đối tác nước ngoài. Như vậy, đầu mối xử lý hồ sơ thay đổi, nhưng dòng dữ liệu kết nối qua Cổng thông tin một cửa quốc gia vẫn được giữ nguyên.
Theo Cục Hải quan, các vướng mắc về quy trình, thời gian xử lý và hoạt động của hệ thống cấp C/O chủ yếu phát sinh tại khâu tiếp nhận, xử lý, cấp C/O và các cơ quan cấp C/O. Cục Hải quan tập trung bảo đảm phần kết nối, trao đổi dữ liệu giữa các hệ thống không bị gián đoạn.
Một trường hợp khác có khối lượng hồ sơ lớn là kiểm tra an toàn thực phẩm nhập khẩu. Từ ngày 1/9/2026, thẩm quyền kiểm tra thuộc phạm vi quản lý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường được chuyển về cơ quan do Chủ tịch UBND cấp tỉnh giao hoặc chỉ định.
Ngay khi thẩm quyền thay đổi, Cục Hải quan đã phối hợp với Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cập nhật, bổ sung danh mục cơ quan xử lý trên Cổng thông tin một cửa quốc gia đối với các thủ tục liên quan đến kiểm dịch thực vật, kiểm tra an toàn thực phẩm và kiểm tra chất lượng thức ăn chăn nuôi, thức ăn thủy sản có nguồn gốc thực vật nhập khẩu.
Kết quả bước đầu cho thấy, việc cập nhật đã đáp ứng yêu cầu xử lý theo thẩm quyền mới. Từ ngày 1 - 15/9/2026, Cổng thông tin một cửa quốc gia tiếp nhận và chuyển Bộ Nông nghiệp và Môi trường xử lý 25.674 hồ sơ, đồng thời trả kết quả cấp giấy an toàn thực phẩm đối với 8.932 hồ sơ.
Trong lĩnh vực hóa chất, Cục Hải quan chủ động tổng hợp vướng mắc từ các đơn vị, trao đổi với Cục Hóa chất, Bộ Công thương để thống nhất cách thực hiện, đồng thời hướng dẫn các Chi cục Hải quan khu vực. Đối với những nội dung chưa thống nhất, Cục Hải quan tiếp tục báo cáo Bộ Tài chính để trao đổi, đề nghị Bộ Công thương hướng dẫn.
Đáng chú ý, Cục Hải quan và Cục Hóa chất đang phối hợp xây dựng phương án kết nối, chia sẻ dữ liệu điện tử về giấy phép hóa chất. Khi dữ liệu được kết nối, công chức hải quan có thể khai thác thông tin phục vụ xử lý thủ tục, qua đó giảm thao tác kiểm tra thủ công và hỗ trợ thông quan hàng hóa.
Không chỉ rà soát thẩm quyền, Cục Hải quan còn phân loại 188 thủ tục để lựa chọn phương án kết nối phù hợp. Hiện 166 thủ tục đã có hệ thống xử lý nghiệp vụ, gồm 62 thủ tục trên Cổng Dịch vụ công quốc gia và 104 thủ tục trên hệ thống chuyên ngành hoặc cổng dịch vụ công của các bộ, ngành. 22 thủ tục chưa có hệ thống xử lý nghiệp vụ tập trung chủ yếu ở Bộ Y tế.
Theo phương án đang được Cục Hải quan phối hợp triển khai, với những thủ tục đã có trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, Cổng thông tin một cửa quốc gia chỉ tiếp nhận kết quả dưới dạng thông tin điện tử phục vụ tra cứu, tránh xây dựng chức năng trùng lặp.
Với thủ tục đã có hệ thống chuyên ngành, Cổng thông tin một cửa quốc gia sẽ tiếp nhận hồ sơ, chuyển tới hệ thống nghiệp vụ của bộ, ngành xử lý và nhận kết quả trả lại doanh nghiệp. Với thủ tục chưa có hệ thống nghiệp vụ, Cổng sẽ hỗ trợ xây dựng chức năng, cấp tài khoản và phân quyền để cán bộ, công chức thực hiện tiếp nhận, xử lý, trả kết quả trực tiếp.
Việc rà soát, cập nhật phương án triển khai và phối hợp xử lý vướng mắc nhằm bảo đảm kết nối, trao đổi dữ liệu phù hợp với thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính sau phân cấp, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp trong hoạt động xuất nhập khẩu./.
