Phát biểu khai mạc Diễn đàn, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, giá trị cuối cùng của hoạt động giám sát không nằm ở số lượng cuộc giám sát hay số lượng kiến nghị, mà ở những chuyển biến thực chất trong hoàn thiện thể chế, tổ chức thi hành pháp luật, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và cải thiện đời sống Nhân dân.
Đây cũng là chủ đề mà các đại biểu tập trung thảo luận tại Diễn đàn. Mở đầu phần trình bày bằng một câu hỏi: “Một kiến nghị của cử tri đã được trả lời đúng thời hạn nhưng vấn đề cử tri phản ánh vẫn còn nguyên, vậy chúng ta có thể coi kiến nghị đó đã được giải quyết hay chưa?” - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Trần Thị Nhị Hà đã chỉ ra khoảng cách trong thực tiễn giữa “trả lời” và “giải quyết”.
 |
| Toàn cảnh Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát diễn ra sáng 30/7/2026. Ảnh: Đức Thanh |
Theo bà Trần Thị Nhị Hà, những năm qua, hoạt động giám sát của Quốc hội có nhiều đổi mới và đạt được những kết quả rất đáng ghi nhận. Tuy nhiên, vẫn còn những cam kết đã đưa ra nhưng chưa được kiểm chứng bằng kết quả, những trách nhiệm đã xác định nhưng chưa có cơ chế đủ mạnh để bảo đảm thực hiện. Không ít văn bản trả lời đúng thời hạn nhưng thiếu giải pháp, thiếu lộ trình thực hiện.
Trong kỷ nguyên số, “đã đến lúc hoạt động giám sát cần chuyển mạnh từ tư duy theo dõi quy trình sang đánh giá kết quả, từ quản lý bằng hồ sơ sang quản trị bằng dữ liệu”- Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát đề nghị.
Từ thực tiễn hoạt động của Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa, Phó Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hoá Lương Thị Hoa cũng cho rằng giám sát không thể dừng ở phát hiện hạn chế, ban hành báo cáo hay nêu kiến nghị. Điều quan trọng hơn là phải thúc đẩy khắc phục, tạo chuyển biến và trả lời được câu hỏi cuối cùng: vấn đề đã được giải quyết hay chưa?
Trong thực tiễn, việc ban hành kết luận hoặc kiến nghị đôi khi được coi như điểm kết thúc của một cuộc giám sát. Tuy nhiên, hiệu quả giám sát được quyết định ở giai đoạn sau đó: kiến nghị có được tiếp thu, nhiệm vụ có được thực hiện và bất cập có được khắc phục hay không.
GS.TS Phan Trung Lý - nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội khóa XIII, đánh giá các nghị quyết, kết luận giám sát thời gian qua đã có tác động cụ thể trong sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách, pháp luật và khắc phục hạn chế trong tổ chức thi hành. Tuy nhiên, việc thực hiện các nghị quyết, kết luận, kiến nghị vẫn chưa đầy đủ và chưa đến nơi đến chốn.
| Tại diễn đàn, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu gắn chặt hoạt động giám sát với hoàn thiện thể chế và tổ chức thi hành pháp luật; mọi kiến nghị phải được chuyển hóa thành sửa đổi chính sách, xác định rõ trách nhiệm và tạo chuyển biến thực chất. Đồng thời, phải siết chặt việc thực hiện kết luận, kiến nghị sau giám sát, xác định rõ trách nhiệm, thời hạn, kết quả và theo dõi đến cùng việc thực hiện. “Giám sát có trọng tâm; kết luận có địa chỉ; kiến nghị có thời hạn; trách nhiệm được xác định; kết quả phải được đo bằng chuyển biến thực tế” - Chủ tịch Quốc hội nêu rõ. |
Theo GS.TS Phan Trung Lý, nghị quyết giám sát cần đi sâu, chỉ rõ điểm mạnh, điểm yếu của đối tượng và sự việc được giám sát, xác định trách nhiệm thuộc về ai và thời hạn khắc phục như thế nào. Mỗi kiến nghị phải xác định rõ chủ thể thực hiện, thời hạn thực hiện, trách nhiệm báo cáo và trách nhiệm giải trình khi không hoàn thành.
Không chỉ vậy, khâu “hậu giám sát” - tức giám sát lại việc thực hiện nghị quyết, kết luận, kiến nghị - phải được coi trọng hơn và trở thành một khâu trong quy trình giám sát. Đồng thời, cần xây dựng cơ sở dữ liệu về thực hiện kết luận, kiến nghị để theo dõi, công khai và minh bạch kết quả.
“Một kiến nghị giám sát không được theo dõi đến cùng sẽ giảm hiệu lực giám sát; một kết luận giám sát không tạo ra chuyển biến thực chất sẽ làm giảm niềm tin của cử tri. Vì vậy, theo dõi sau giám sát phải được coi là thước đo quan trọng nhất của hiệu quả giám sát” - đại biểu Lương Thị Hoa cũng nhấn mạnh.
Một khoảng cách khác cần được xử lý là khoảng cách giữa chỉ ra ai chịu trách nhiệm và buộc trách nhiệm được thực hiện.
GS.TS Phan Trung Lý cho biết pháp luật hiện hành đã cho phép các đoàn giám sát chuyển những vụ việc có dấu hiệu vi phạm sang xử lý bằng biện pháp hành chính, dân sự hoặc hình sự, nhưng trên thực tế, “chưa có trường hợp nào bị kỷ luật hành chính hay bị xử lý hình sự theo kết quả giám sát cả. Nếu có thì cũng rất ít.” Theo ông, hoạt động giám sát hiện nay chủ yếu chú trọng ở phần nhận xét, đánh giá và có kiến nghị, còn việc chuyển sang xử lý đúng mức độ vi phạm thì hiện nay chưa làm được nhiều.
Từ đó, ông đề xuất cần xác định rõ trong luật chủ thể thực hiện, thời hạn thực hiện, trách nhiệm báo cáo và trách nhiệm giải trình khi không hoàn thành đối với từng kiến nghị giám sát, đồng thời hoàn thiện cơ chế gắn kết giữa kết quả thực hiện kiến nghị giám sát với việc lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm đối với những người giữ các chức vụ do Quốc hội, Hội đồng nhân dân bầu hoặc phê chuẩn. Ông cũng đề nghị coi việc thực hiện các kết luận, kiến nghị giám sát là một tiêu chí đánh giá đảng viên, đánh giá cán bộ.
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Giáo dục Tạ Văn Hạ bổ sung thêm, trong kết quả giám sát, bên cạnh trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát, phải chỉ ra trách nhiệm của người đứng đầu. Công tác hậu kiểm tra, giám sát cũng phải quy định rõ trách nhiệm của chính cơ quan, tổ chức, cá nhân và người đứng đầu cơ quan tổ chức giám sát. Theo ông, nếu không tổng kết, đánh giá lại trách nhiệm của người đứng đầu thì việc thực hiện khó có thể thành công.
Theo Phó Chủ nhiệm Trần Thị Nhị Hà, hoạt động giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri đã có sự đổi mới tư duy, từ quan tâm “kiến nghị đã được trả lời hay chưa” sang đánh giá “kiến nghị đã được giải quyết đến đâu và mang lại kết quả gì cho người dân”. Tuy nhiên, khoảng cách giữa “trả lời” và “giải quyết” vẫn còn đáng kể.
Để khắc phục, bà đề nghị toàn bộ quá trình giải quyết kiến nghị cần được theo dõi xuyên suốt từ tiếp nhận đến giải quyết xong, gắn với tiến độ, kết quả và trách nhiệm. Văn bản trả lời phải chỉ rõ giải pháp, lộ trình và kết quả cam kết; với những kiến nghị đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội giám sát, cần có cơ chế theo dõi đến cùng và công khai các cơ quan chậm trễ.
“Suy cho cùng, giá trị của giám sát không nằm ở số lượng kiến nghị đã được trả lời mà ở số lượng vấn đề đã được giải quyết”- bà Trần Thị Nhị Hà nhận định.
Đây có thể xem là trọng tâm của yêu cầu đổi mới hoạt động giám sát của Quốc hội. Mỗi kiến nghị cần trở thành một cam kết có thể theo dõi; mỗi trách nhiệm cần được gắn với một chủ thể cụ thể; mỗi cuộc giám sát cần được khép lại bằng chuyển biến thực tế.
Từ đó, hiệu lực giám sát của Quốc hội sẽ đạt các mục tiêu như kỳ vọng, thực sự trở thành cơ sở nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, đáp lại niềm tin, kỳ vọng của cử tri, nhân dân.
