Sáng 30/7, phát biểu tại Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát, đại biểu Tô Ái Vang - Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Cần Thơ đã đề xuất 5 kiến nghị đối với công tác giám sát của Quốc hội.

Cơ chế giám sát phải đáp ứng yêu cầu của cuộc “đại cải cách”

Theo đại biểu, trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động khó lường, Đảng ta đã sáng suốt nhận diện và lãnh đạo đất nước cấp tốc thực hiện mô hình quản trị quốc gia hoàn toàn mới sau cuộc đại cải cách sáp nhập địa giới hành chính, giải phóng triệt để các nguồn lực phát triển, tạo động lực mạnh mẽ cho cấp cơ sở hành động linh hoạt. Để tầm nhìn này được hiện thực hóa, Quốc hội khóa XVI đứng trước yêu cầu giám sát phải đánh giá hiệu quả kiến tạo chiến lược và đo lường kết quả thực tế.

Đại biểu Tô Ái Vang - Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Cần Thơ phát biểu.

Đây không phải là một sự lựa chọn, mà theo đại biểu, là một tất yếu chiến lược, bởi bộ máy hành chính tinh gọn nên vận hành phải hết sức “siêu tốc”, yêu cầu cơ chế giám sát của Quốc hội phải tương thích và đáp ứng yêu cầu của sự đổi mới. Nếu không, sẽ bị khủng hoảng vận hành, lạm quyền và làm đứt gãy quá trình thực thi.

Đại biểu đánh giá, điểm nhấn của Quốc hội khóa XV là đã thông qua Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân (sửa đổi năm 2025), có hiệu lực từ ngày 1/5/2026. Cùng với đó là sửa đổi, bổ sung hàng loạt dự án luật để bắt kịp xu thế, đặt nền móng pháp lý vững chắc, gắn kết chặt chẽ giữa giám sát với việc hoàn thiện thể chế.

Tuy nhiên, thách thức lớn hiện nay trong hoạt động giám sát của Quốc hội khóa XVI là áp lực giám sát một khối lượng công việc rất lớn phát sinh sau sáp nhập cấp tỉnh, cấp xã, với các vấn đề phức tạp như: cải cách hành chính, xử lý hàng nghìn cán bộ dôi dư, chuyển đổi công năng và định giá tài sản công, các dự án trọng điểm quốc gia liên kết vùng. “Nếu giám sát không sát sao, thì dễ xảy ra thất thoát tài sản nhà nước, phát sinh khiếu kiện” - đại biểu nhận định.

Không thiếu nguồn lực, mà thiếu đồng bộ về chính sách

Trên tinh thần đó, tại diễn đàn, đại biểu Tô Ái Vang đề xuất 5 nhóm kiến nghị về công tác giám sát.

Trước hết, về công tác thực thi, đại biểu chỉ ra thực tiễn là nhiều nút thắt trong phát triển kinh tế - xã hội hiện nay không nằm ở việc thiếu nguồn lực, mà nằm ở việc thiếu đồng bộ, chồng chéo trong hệ thống pháp luật hoặc sự chậm trễ trong khâu tổ chức thực thi. Vì thế, giám sát của Quốc hội khóa XVI cần tập trung mổ xẻ tận gốc các văn bản dưới luật ban hành chậm tiến độ, không khả thi hoặc tạo ra giấy phép con làm cản trở nguồn lực của xã hội.

Về cách thức giám sát, đại biểu cho rằng, hoạt động giám sát vẫn còn phụ thuộc nhiều vào các báo cáo từ địa phương và các đợt làm việc thực địa ngắn ngày tại các địa phương. Điều này dễ dẫn đến nguy cơ thông tin thiếu tính liên tục. Do đó, Quốc hội cần ưu tiên xây dựng và tích hợp chung Cơ sở dữ liệu giám sát quốc gia, cho phép đại biểu Quốc hội khai thác dữ liệu theo thời gian thực về tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, tình hình thực hiện các dự án trọng điểm quốc gia, các chỉ số phát triển vùng và việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân.

“Giám sát phải được đo lường trực tiếp bằng hiệu quả thực tế mang lại cho xã hội: bao nhiêu kilômét đường cao tốc đã được thông xe, môi trường sinh thái có thực sự được phục hồi và sinh kế của người dân khu tái định cư thay đổi ra sao sau hoạt động giám sát” - đại biểu nhấn mạnh.

Đồng thời, theo đại biểu, một hạn chế của hoạt động giám sát là thường bị khống chế theo địa giới hành chính của từng địa phương, trong khi các vấn đề lớn của đất nước hiện nay đều mang tính liên kết vùng. Từ bài học của Đồng bằng sông Cửu Long - nơi đang đối mặt gay gắt với biến đổi khí hậu, sạt lở bờ sông, xâm nhập mặn và bài toán hạ tầng giao thông kết nối - đại biểu đề nghị Quốc hội khóa XVI cần thiết lập cơ chế giám sát chuyên đề liên tỉnh, liên vùng, cho phép các đoàn đại biểu Quốc hội trong cùng một khu vực phối hợp giám sát các đề án của vùng để có góc nhìn toàn diện, tổng thể, tránh tình trạng phân tán.

Các lãnh đạo Quốc hội và đại biểu tham dự Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát, sáng 30/7.

Bảo vệ báo chí và người cung cấp thông tin

Đặc biệt quan tâm đến những diễn biến gần đây trên thị trường vàng, trang sức, đá quý, đại biểu cho biết, đây là những diễn biến hết sức phức tạp, xâm phạm nghiêm trọng đến quyền lợi hợp pháp của người dân và còn làm suy giảm niềm tin vào các thương hiệu quốc gia, ảnh hưởng đến uy tín điều hành kinh tế vĩ mô của Chính phủ.

Vì thế, đại biểu Tô Ái Vang đề nghị Quốc hội cần giám sát làm rõ trách nhiệm liên bộ, liên ngành về vàng miếng, thể chế quản lý thị trường vàng và cơ chế kiểm định độc lập. Kết quả giám sát phải là căn cứ bắt buộc để Quốc hội yêu cầu Chính phủ nhanh chóng hoàn thiện hành lang pháp lý như ban hành các nghị định, thông tư, siết chặt quản lý thị trường vàng, tăng khung xử phạt vi phạm hành chính và xử lý hình sự đối với các hành vi làm giả vàng, đá quý.

Một kiến nghị nữa được đại biểu nêu là Quốc hội tiếp tục tạo hành lang tiếp nhận và bảo vệ thông tin từ báo chí, phản ánh trực tiếp tâm tư, nguyện vọng của người dân và doanh nghiệp, bám sát đời sống, kịp thời phát hiện những bất cập hoặc nút thắt về cơ chế mà các báo cáo hành chính có thể chưa cập nhật đầy đủ.

“Khi phóng viên và người cung cấp thông tin được bảo vệ an toàn về mặt pháp lý, thì báo chí mới dũng cảm dấn thân vào các vấn đề gai góc như tham nhũng, lãng phí hay tiêu cực. Cơ chế tiếp nhận an toàn và bảo mật sẽ giúp loại bỏ tâm lý e ngại, từ đó cung cấp cho Quốc hội những tư liệu gốc, hồ sơ điều tra có giá trị cao, tạo dựng mối quan hệ đồng hành, tin cậy giữa cơ quan dân cử cao nhất và các cơ quan ngôn luận” - đại biểu nêu rõ.