Không chỉ nhìn vào tỷ lệ giải ngân

Đến hết ngày 23/7/2026, cả nước đã giải ngân 390.947 tỷ đồng vốn đầu tư công, đạt 38,5% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Riêng trong tuần từ ngày 17 - 23/7, số vốn giải ngân phát sinh đạt 12.937,1 tỷ đồng, gấp 1,8 lần số giải ngân của tuần trước.

Theo số liệu từ Bộ Tài chính đến ngày 23/7, mới có 7 bộ, ngành và 20 địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt từ mức bình quân chung cả nước trở lên và còn tới 25 bộ, ngành và 14 địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới mức bình quân; trong đó 5 bộ, ngành có tỷ lệ giải ngân dưới 6% hoặc chưa giải ngân.

Những con số trên cho thấy sự phân hóa đáng kể trong tiến độ thực hiện kế hoạch vốn. Trong bối cảnh đó, việc đưa phương án chấm điểm giải ngân vào thực hiện chính thức từ kỳ báo cáo tháng 10/2026 được xem là một bước thay đổi trong cách thức theo dõi và đánh giá đầu tư công.

Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Phương Anh

Theo Quyết định số 1129/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt phương án chấm điểm các bộ, ngành, địa phương về thực hiện giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công được ban hành ngày 24/6/2026, kết quả chấm điểm định kỳ sẽ được sử dụng để biểu dương các đơn vị thực hiện tốt, đồng thời đôn đốc, nhắc nhở và cảnh báo những đơn vị thực hiện chưa đạt yêu cầu. Kết quả chấm điểm cả năm cũng là một trong những tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư công và phục vụ việc xây dựng tiêu chí đánh giá, xếp loại chất lượng tập thể, cá nhân.

Điểm đáng chú ý là phương án chấm điểm không chỉ nhìn vào một tỷ lệ giải ngân cuối cùng. Hệ thống KPI (chỉ số đo lường và đánh giá hiệu quả công việc) được xây dựng trên 3 nhóm tiêu chí gồm: kết quả giải ngân kế hoạch vốn được giao so với mức bình quân chung hoặc mục tiêu được giao; kết quả giải ngân thực tế so với số vốn đơn vị đăng ký giải ngân trong kỳ; và việc chấp hành chế độ báo cáo.

Việc đưa số vốn đăng ký giải ngân vào chấm điểm sẽ tạo ra một thay đổi quan trọng trong cách đánh giá. Các bộ, ngành, địa phương không chỉ cần thúc đẩy giải ngân mà còn phải xây dựng kế hoạch sát với năng lực thực hiện, tránh tình trạng đăng ký cao nhưng không có khả năng hoàn thành.

Theo Bộ Tài chính, trước đây, việc đánh giá thường tập trung nhiều vào tỷ lệ giải ngân tại từng thời điểm. Tuy nhiên, tỷ lệ này chưa phản ánh đầy đủ năng lực tổ chức thực hiện, bởi mỗi dự án có đặc thù khác nhau về thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng, nguồn vật liệu hay năng lực của chủ đầu tư. Với cơ chế mới, kết quả thực hiện được đặt trong mối liên hệ với kế hoạch mà đơn vị đã cam kết. Đây là căn cứ để đánh giá sát hơn mức độ chủ động, khả năng dự báo và trách nhiệm trong quá trình điều hành vốn đầu tư công.

KPI tạo thêm áp lực điều hành

Cũng theo nhận định từ Bộ Tài chính, một trong những vấn đề kéo dài của giải ngân đầu tư công là khoảng cách giữa kế hoạch được giao và khả năng thực hiện. Nhiều dự án chậm tiến độ không chỉ do thiếu vốn mà còn xuất phát từ các điểm nghẽn về thủ tục, giải phóng mặt bằng, năng lực quản lý dự án hoặc sự phối hợp giữa các cơ quan.

Vì vậy, cơ chế chấm điểm KPI được kỳ vọng không chỉ tạo ra một bảng xếp hạng, mà quan trọng hơn là cung cấp công cụ theo dõi thường xuyên để nhận diện sớm những nơi có nguy cơ chậm tiến độ.

Để việc chấm điểm được thực hiện nghiêm túc ngay từ khi áp dụng, Bộ Tài chính đã có văn bản hướng dẫn việc chấm điểm này. Theo đó, các chỉ tiêu sẽ được chấm điểm tự động trên hệ thống vào cuối mỗi kỳ. Kết quả được tổng hợp, báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ trong báo cáo chung về tình hình phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công.

Đáng chú ý, kết quả chấm điểm sẽ được công khai trên Cổng Thông tin điện tử của Bộ Tài chính, Cổng Thông tin điện tử Chính phủ và truyền tải sang Hệ thống chỉ đạo, điều hành của Chính phủ. Khi dữ liệu được công khai, áp lực điều hành không chỉ đến từ cơ quan quản lý cấp trên mà còn đến từ yêu cầu minh bạch trong quá trình thực hiện.

Chủ trì cuộc họp về phương án chấm điểm KPI được tổ chức vào ngày 2/6/2026 (trước khi Quyết định 1129/QĐ-TTg được ban hành), Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đã nhấn mạnh, việc xây dựng cơ chế KPI không nhằm tạo thêm thủ tục hành chính, mà hướng tới nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công, tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong tổ chức thực hiện.

Theo tinh thần này, kết quả chấm điểm cần trở thành một căn cứ quan trọng để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của tập thể, cá nhân, đồng thời phục vụ công tác thi đua, khen thưởng.

Tuy nhiên, việc lượng hóa bằng điểm số cũng đặt ra yêu cầu phải đánh giá đúng bản chất của quá trình thực hiện. Giải ngân nhanh không đồng nghĩa với hiệu quả nếu dự án không bảo đảm chất lượng, không đúng mục tiêu hoặc phát sinh những hệ quả trong quá trình triển khai.

Do đó, KPI chỉ phát huy hiệu quả khi được sử dụng như một công cụ quản trị, giúp nhận diện điểm nghẽn và thúc đẩy trách nhiệm, thay vì trở thành mục tiêu chạy theo con số.

Một nội dung đáng chú ý khác trong phương án chấm điểm là việc tính đến kết quả điều chuyển vốn. Tại kỳ chấm điểm cả năm, việc điều chuyển giảm vốn và nhận điều chuyển tăng vốn được tính điểm theo quy định.

Cơ chế này tạo thêm căn cứ đánh giá khả năng quản lý kế hoạch vốn của các đơn vị. Nếu một đơn vị nhận thấy không thể giải ngân nguồn vốn được giao, việc chủ động đề xuất điều chuyển theo quy định có thể được xem là một hành động quản trị phù hợp, thay vì để vốn bị ách tắc trong thời gian dài. Ngược lại, những đơn vị có khả năng tiếp nhận và tổ chức thực hiện nguồn vốn được điều chuyển cũng được ghi nhận trong quá trình đánh giá.

Mặc dù vậy, hiệu quả của cơ chế chấm điểm phụ thuộc rất lớn vào chất lượng dữ liệu. Vì thế, Bộ Tài chính yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phối hợp với cơ quan chuyên môn, chủ đầu tư, cơ quan tài chính và Kho bạc Nhà nước để rà soát, thống nhất số liệu trước khi cung cấp trên các hệ thống phục vụ chấm điểm.

Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương, hệ thống chấm điểm được xây dựng nhằm nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong tổ chức thực hiện kế hoạch vốn, đồng thời tạo thêm công cụ phục vụ công tác điều hành, đánh giá và thi đua, khen thưởng.

Khi kết quả được lượng hóa và công khai định kỳ, cơ quan quản lý sẽ có thêm căn cứ để theo dõi tiến độ, phát hiện sớm những đơn vị chậm triển khai và có giải pháp điều hành phù hợp.

Từ tháng 10/2026, khi phương án chấm điểm chính thức được áp dụng, đầu tư công sẽ bước vào một giai đoạn mới. Cuộc đua khi đó không chỉ là giải ngân được bao nhiêu vốn, mà còn là cuộc đua về năng lực lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chất lượng dữ liệu và trách nhiệm giải trình.

Theo nhận định của giới chuyên môn, nếu được vận hành đúng mục tiêu, KPI sẽ góp phần chuyển công tác điều hành giải ngân từ việc chỉ đánh giá kết quả cuối kỳ sang theo dõi thường xuyên, cảnh báo sớm và xử lý ngay trong quá trình thực hiện. Đó cũng là phép thử quan trọng khi đầu tư công chính thức bước vào “cuộc đua” KPI.