Sau giai đoạn tăng trưởng nóng, thị trường trái phiếu doanh nghiệp đã trải qua quá trình điều chỉnh mạnh khi nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn về thanh khoản và khả năng thực hiện nghĩa vụ với trái chủ. Những biến động này khiến niềm tin của nhà đầu tư suy giảm, đồng thời đặt ra yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý theo hướng phát triển thị trường minh bạch và bền vững hơn.
Theo ông Nguyễn Khắc Hải - Giám đốc Khối phụ trách Luật và Kiểm soát tuân thủ, Công ty cổ phần Chứng khoán SSI, Nghị định số 200/2026/NĐ-CP được kỳ vọng tạo bước chuyển quan trọng khi kế thừa kinh nghiệm từ các giai đoạn trước, hướng tới cân bằng giữa yêu cầu kiểm soát rủi ro và thúc đẩy huy động vốn.
 |
| Hiện vẫn còn nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong tiếp cận vốn tín dụng hoặc chưa đủ điều kiện phát hành cổ phiếu, trái phiếu. Ảnh: An Thư |
Một trong những điểm mới đáng chú ý là doanh nghiệp phải sử dụng vốn đúng phương án phát hành đã công bố; phần vốn tạm thời chưa giải ngân được phép gửi ngân hàng hoặc đầu tư vào chứng chỉ tiền gửi. Quy định này vừa tạo sự linh hoạt trong quản trị dòng tiền, vừa hạn chế việc sử dụng vốn sai mục đích.
Khung pháp lý mới cũng mở rộng phạm vi nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp, tạo điều kiện thu hút dòng vốn quốc tế tham gia thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ. Đối với nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp, điều kiện tiếp cận được siết chặt hơn thông qua yêu cầu về xếp hạng tín nhiệm và tài sản bảo đảm, qua đó nâng cao mức độ bảo vệ nhà đầu tư và buộc doanh nghiệp phát hành phải cải thiện chất lượng tín dụng.
Theo ông Nguyễn Khắc Hải, niềm tin thị trường không thể được khôi phục chỉ bằng việc nới điều kiện phát hành mà phải dựa trên năng lực tài chính thực sự của doanh nghiệp, khả năng trả nợ và tính minh bạch trong toàn bộ quá trình huy động, sử dụng vốn.
Thị trường còn nhiều dư địa phát triểnTheo các chuyên gia, cơ cấu cung ứng vốn của nền kinh tế Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc chủ yếu vào tín dụng ngân hàng. Hiện quy mô thị trường vốn mới đáp ứng khoảng 15 - 17% nhu cầu vốn trung và dài hạn của nền kinh tế, trong đó thị trường trái phiếu doanh nghiệp chỉ tương đương khoảng 6 - 7%. Tỷ trọng này còn thấp so với nhiều quốc gia trong khu vực, cho thấy dư địa phát triển vẫn rất lớn. |
Nếu phía doanh nghiệp cần nâng cao chất lượng phát hành thì ở chiều ngược lại, nhu cầu đầu tư vào trái phiếu doanh nghiệp vẫn hiện hữu. Theo bà Nguyễn Ngọc Linh - Tổng giám đốc Công ty Chứng khoán DNSE, sau giai đoạn trầm lắng, cả nhà đầu tư tổ chức và cá nhân vẫn có nhu cầu phân bổ vốn vào trái phiếu. Điểm nghẽn hiện nay không nằm ở cầu đầu tư mà chủ yếu ở việc thiếu các sản phẩm đáp ứng đồng thời yêu cầu về mức sinh lời, mức độ an toàn, kỳ hạn và khả năng chuyển nhượng.
Do đó, việc hoàn thiện khung pháp lý cần hướng tới khơi thông hoạt động phát hành nhưng không đồng nghĩa với việc nới lỏng tiêu chuẩn. Thị trường cần nhiều sản phẩm hơn, song đó phải là những trái phiếu được phát hành trên cơ sở dự án khả thi, doanh nghiệp có năng lực tài chính và phương án sử dụng vốn rõ ràng.
Theo bà Nguyễn Ngọc Linh, thực tế vẫn còn nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong tiếp cận vốn tín dụng hoặc chưa đủ điều kiện phát hành cổ phiếu, trái phiếu. Trong khi đó, một lượng vốn nhàn rỗi trong xã hội vẫn chưa được kết nối hiệu quả với nhu cầu của doanh nghiệp thông qua các kênh tài chính chính thức.
Điều này cho thấy việc phát triển thị trường vốn cần được nhìn nhận đồng bộ. Nếu các kênh huy động vốn chính thức chưa đáp ứng được nhu cầu của doanh nghiệp, dòng vốn có thể dịch chuyển sang các kênh phi chính thức với mức độ rủi ro cao hơn.
Theo đó, bà Linh đề xuất nghiên cứu các mô hình thử nghiệm có kiểm soát nhằm kết nối tốt hơn giữa thị trường tín dụng và thị trường vốn, đồng thời đưa các nhu cầu tài chính đang tồn tại vào khuôn khổ quản lý minh bạch, có cơ chế kiểm soát rủi ro phù hợp.
Theo các chuyên gia, khuôn khổ pháp lý chỉ là điều kiện cần, còn khả năng phục hồi của thị trường phụ thuộc chủ yếu vào chất lượng thực thi. Ông Nguyễn Khắc Hải cho rằng doanh nghiệp phải sử dụng vốn đúng mục đích, triển khai dự án hiệu quả, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ công bố thông tin và bảo đảm khả năng thanh toán gốc, lãi cho trái chủ. Đây là nền tảng để từng bước khôi phục niềm tin của nhà đầu tư.
Về dài hạn, các chuyên gia cho rằng thị trường chỉ có thể phát triển bền vững khi lãi suất phản ánh đúng mức độ rủi ro, hoạt động xếp hạng tín nhiệm trở thành thông lệ, thông tin về doanh nghiệp phát hành được công bố đầy đủ trong suốt vòng đời trái phiếu và thị trường thứ cấp được cải thiện để nâng cao thanh khoản.
Nếu khuôn khổ pháp lý mới được triển khai đồng bộ và thực thi nghiêm túc, thị trường trái phiếu doanh nghiệp sẽ từng bước lấy lại niềm tin của nhà đầu tư, khơi thông nguồn cung vốn chất lượng và phát huy vai trò là kênh dẫn vốn trung, dài hạn quan trọng, góp phần đáp ứng nhu cầu phát triển của nền kinh tế.
