Trong những năm gần đây, Kho bạc Nhà nước (KBNN) đẩy mạnh cải cách nghiệp vụ trong bối cảnh khối lượng thu, chi ngân sách ngày càng lớn. Năm 2025, tổng thu ngân sách nhà nước (NSNN) hạch toán qua hệ thống KBNN đạt 2.679.662 tỷ đồng, bằng 136,24% dự toán và tăng 30,28% so với năm 2024. Sáu tháng đầu năm 2026, số thu đạt 1.547.077 tỷ đồng, bằng 61,16% dự toán năm.
Với khối lượng nguồn lực lớn như vậy, KBNN không chỉ phải bảo đảm kiểm soát đúng quy định mà còn phải xử lý giao dịch nhanh, chính xác và an toàn. Vì vậy, việc số hóa quy trình, kết nối dữ liệu và nâng khả năng dự báo dòng tiền trở thành yêu cầu quan trọng trong tổ chức hoạt động nghiệp vụ.
 |
| Cải cách nghiệp vụ Kho bạc gắn trực tiếp với hiệu quả thực hiện chính sách tài khóa. Ảnh: Đức Thanh |
Đến nay, 100% đơn vị sử dụng NSNN đã tham gia hệ thống dịch vụ công trực tuyến của KBNN. Hệ thống đã xử lý khoảng 18 triệu hồ sơ và gần 20 triệu chứng từ thanh toán điện tử; trong đó, 99,6% chứng từ chi NSNN được thực hiện bằng phương thức điện tử.
Việc chuyển phần lớn giao dịch sang môi trường điện tử đã giúp các đơn vị sử dụng ngân sách giảm thời gian và chi phí thực hiện thủ tục, đồng thời KBNN có điều kiện chuẩn hóa dữ liệu, tăng khả năng kiểm soát, đối chiếu và khai thác thông tin phục vụ quản lý.
Theo ông Trần Quân - Giám đốc KBNN, việc số hóa quy trình, mở rộng dịch vụ công trực tuyến và tăng tỷ lệ thanh toán điện tử đang tạo ra thay đổi căn bản trong phương thức thực hiện nghiệp vụ Kho bạc. Quá trình này vừa giúp rút ngắn thời gian xử lý, giảm chi phí tuân thủ cho các đơn vị sử dụng ngân sách, vừa góp phần chuẩn hóa dữ liệu, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả kiểm soát.
Cùng với cải cách nghiệp vụ, KBNN cũng thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy. Trong năm 2025, hệ thống đã giảm 465 đầu mối, từ 1.049 xuống còn 555 đầu mối, tương đương giảm hơn 47%. Dù số lượng đầu mối giảm mạnh, hoạt động thu, chi ngân sách vẫn được duy trì liên tục, không làm gián đoạn giao dịch của người dân, doanh nghiệp và các đơn vị sử dụng ngân sách.
Không chỉ thể hiện ở các giao dịch thường xuyên, hiệu quả của cải cách nghiệp vụ Kho bạc còn được nhìn thấy rõ trong thanh toán, giải ngân vốn đầu tư công. Đối với nguồn vốn này, việc thanh toán kịp thời có ý nghĩa quan trọng bởi vốn chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được đưa vào công trình, dự án đúng tiến độ.
Năm 2025, hệ thống KBNN đã thanh toán, chi trả 812.726 tỷ đồng vốn đầu tư công, đạt 96,1% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, cao hơn 193.723 tỷ đồng so với năm 2024. Đến ngày 30/6/2026, số vốn thanh toán đạt khoảng 285.914,1 tỷ đồng, bằng 30,7% kế hoạch.
Tiệm cận chuẩn mực quản trị tài chính công hiện đạiKho bạc Nhà nước đang từng bước tham chiếu các thông lệ quản trị tài chính công quốc tế để hoàn thiện phương thức quản lý. Việc tham chiếu Khung đánh giá chi tiêu công và trách nhiệm giải trình (PEFA), mô hình Tài khoản Kho bạc duy nhất (TSA) và hệ thống thông tin quản lý tài chính tích hợp (IFMIS) tạo thêm cơ sở để nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu trong quản lý tài chính công. |
Để rút ngắn thời gian xử lý, KBNN đã mở rộng giao dịch điện tử và giảm thời gian xử lý hồ sơ thanh toán từ 3 ngày xuống 2 ngày làm việc. Đối với hồ sơ tạm ứng, thời gian giải quyết được rút xuống còn 1 ngày làm việc.
Ở quy mô hàng nghìn dự án, việc giảm thời gian xử lý của từng hồ sơ sẽ tạo ra tác động lớn hơn khi được thực hiện đồng bộ trên toàn hệ thống. Khi hồ sơ đủ điều kiện được thanh toán sớm hơn, chủ đầu tư và nhà thầu có thêm điều kiện để triển khai công việc, qua đó góp phần thúc đẩy tiến độ thực hiện dự án và đưa công trình vào khai thác sớm hơn.
Theo ông Trần Quân, cải cách nghiệp vụ Kho bạc không chỉ dừng ở việc rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ hoặc chuyển giao dịch trực tiếp sang điện tử. Quan trọng hơn, KBNN đang đổi mới phương thức quản lý để dòng tiền ngân sách được vận hành an toàn, minh bạch, chủ động và hiệu quả hơn.
Từ góc độ này, cải cách nghiệp vụ Kho bạc cũng gắn trực tiếp với hiệu quả thực hiện chính sách tài khóa. Khi nguồn vốn đã được bố trí nhưng quá trình thanh toán còn chậm, nguồn lực chưa thể chuyển hóa kịp thời thành công trình, sản phẩm và giá trị kinh tế - xã hội. Vì vậy, việc giảm độ trễ trong thanh toán cũng góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công.
Bên cạnh thanh toán vốn đầu tư công, KBNN còn thực hiện quản lý ngân quỹ và huy động vốn cho NSNN. Hai hoạt động này đòi hỏi KBNN phải theo dõi sát dòng tiền, dự báo nhu cầu thu, chi và chủ động cân đối nguồn lực theo từng thời điểm.
Năm 2025, KBNN huy động thành công 371.499,8 tỷ đồng trái phiếu Chính phủ, với lãi suất phát hành bình quân 3,26%/năm. Cùng với đó, việc quản lý ngân quỹ theo hướng tập trung, thống nhất, chủ động dự báo dòng tiền và sử dụng hiệu quả ngân quỹ tạm thời nhàn rỗi đã đóng góp 12.424 tỷ đồng vào ngân sách trung ương. Sang năm 2026, đến ngày 30/6, KBNN đã huy động 182.561 tỷ đồng trái phiếu Chính phủ, đạt 36,5% kế hoạch năm.
Theo KBNN, thu, chi ngân sách không diễn ra đều đặn theo từng ngày, trong khi nhu cầu thanh toán vẫn phải được đáp ứng đầy đủ, kịp thời. Do đó, KBNN phải nâng cao chất lượng dự báo dòng tiền. Khi dự báo sát hơn, KBNN có thể chủ động cân đối ngân quỹ, sử dụng hiệu quả nguồn tiền tạm thời nhàn rỗi và tổ chức huy động vốn phù hợp với nhu cầu của ngân sách.
Cùng với đó, việc số hóa giao dịch đang tạo thêm nguồn dữ liệu phục vụ công tác quản lý. Khi dữ liệu thu, chi và thanh toán được chuẩn hóa, kết nối, KBNN có thêm cơ sở để theo dõi tình hình dòng tiền, phục vụ dự báo và điều hành ngân quỹ.
Như vậy, số hóa nghiệp vụ không chỉ giúp thay thế hồ sơ giấy bằng hồ sơ điện tử. Quan trọng hơn, KBNN có thể khai thác dữ liệu phát sinh trong quá trình giao dịch để phục vụ quản lý. Đây là cơ sở để hệ thống hiện đại hóa mô hình quản lý ngân quỹ, hệ thống thông tin ngân sách và kế toán nhà nước.
Trong quá trình này, KBNN đã tăng cường hợp tác và trao đổi kinh nghiệm quốc tế. Việc tham gia các mạng lưới chuyên môn như PEMNA, T-CoP, Diễn đàn Kho bạc ASEAN và AIST, cùng hợp tác với IMF, WB và các đối tác quốc tế, giúp KBNN tiếp cận kinh nghiệm về quản lý chi tiêu công, ngân quỹ, kế toán công và chuyển đổi số. Trên cơ sở đó, những kinh nghiệm phù hợp có thể được nghiên cứu, vận dụng vào điều kiện Việt Nam.
Những thay đổi trong từng khâu nghiệp vụ đang tạo ra tác động rõ hơn đến hiệu quả quản lý nguồn lực công. Khi KBNN rút ngắn thời gian thanh toán, nguồn vốn đầu tư công có điều kiện đến dự án sớm hơn; dự báo dòng tiền sát hơn giúp điều hành ngân quỹ chủ động hơn; còn huy động vốn phù hợp giúp NSNN bảo đảm nguồn lực với chi phí hợp lý.
Vì vậy, cải cách nghiệp vụ đang đưa hoạt động Kho bạc từ việc tập trung xử lý từng giao dịch sang quản lý dòng tiền trên cơ sở dữ liệu và kết nối thông tin. Quá trình này không chỉ nâng chất lượng phục vụ các đơn vị sử dụng ngân sách mà còn góp phần nâng hiệu quả thực thi chính sách tài khóa và sử dụng nguồn lực công.
