Cải cách thể chế để giải phóng nguồn lực tăng trưởng

Mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026 - 2030 đang đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách tiếp cận trong điều hành phát triển kinh tế. Nếu trước đây tăng trưởng chủ yếu dựa vào đầu tư, xuất khẩu và tiêu dùng thì trong giai đoạn mới, dư địa lớn nhất được nhiều chuyên gia xác định nằm ở cải cách thể chế, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và giải phóng nguồn lực của khu vực doanh nghiệp.

Đồng thuận với quan điểm nêu trên, chia sẻ với phóng viên, ông Hồ Sỹ Hùng- Chủ tịch Liên đoàn thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, tăng trưởng hai con số không thể đạt được bằng những giải pháp ngắn hạn hay những “đường tắt”. Điều quan trọng là phải tháo gỡ những điểm nghẽn đang cản trở dòng chảy đầu tư, sản xuất và kinh doanh; khơi thông các nguồn lực xã hội; củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp và phát huy mạnh mẽ vai trò của khu vực kinh tế tư nhân.

Khơi thông nguồn lực doanh nghiệp tư nhân để tạo đột phá tăng trưởng hai con số. Ảnh: Hải Anh

Sau hơn một năm triển khai Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp về chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, phát triển xanh và nâng cao năng lực quản trị đã được ban hành, góp phần tạo chuyển biến tích cực trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, theo lãnh đạo VCCI, khoảng cách giữa chủ trương và thực thi vẫn là “nút thắt” lớn nhất hiện nay.

Thực tế cho thấy, doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với nhiều rào cản về thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, kiểm tra chuyên ngành cũng như sự chồng chéo giữa các quy định pháp luật. Không ít chính sách được đánh giá là cởi mở hơn nhưng khi triển khai ở địa phương lại phát sinh nhiều cách hiểu khác nhau, khiến chi phí tuân thủ gia tăng và cơ hội đầu tư bị chậm trễ.

Từ thực tiễn đó, Chủ tịch VCCI cho rằng, dư địa tăng trưởng lớn nhất của Việt Nam trong giai đoạn tới chính là cải cách thể chế theo hướng chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển; từ tiền kiểm sang hậu kiểm trên cơ sở quản trị rủi ro; xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, ổn định và có khả năng dự báo.

Đồng quan điểm, TS. Bùi Anh Tuấn - Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) bày tỏ, điều cộng đồng doanh nghiệp mong muốn nhất hiện nay không phải là thêm ưu đãi mà là một môi trường kinh doanh bình đẳng, thông thoáng và ổn định để yên tâm đầu tư dài hạn.

Theo TS. Bùi Anh Tuấn, cải cách cần được triển khai đồng bộ từ việc cắt giảm thực chất điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính đến đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý nhà nước. Xa hơn, cần hoàn thiện hành lang pháp lý để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi xanh nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh.

Ở góc độ nghiên cứu chính sách, TS. Nguyễn Minh Thảo - Trưởng Ban Phát triển doanh nghiệp và Môi trường kinh doanh, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính) cho rằng, hiệu quả cải cách không nên chỉ được đo bằng số lượng điều kiện kinh doanh được cắt giảm mà phải phản ánh qua những thay đổi doanh nghiệp thực sự cảm nhận được trong quá trình đầu tư, sản xuất và kinh doanh.

Bên cạnh cải cách thể chế, khả năng tiếp cận vốn cũng được xem là yếu tố quyết định đối với mục tiêu tăng trưởng hai con số. Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Ngọc Cảnh khẳng định, ngành ngân hàng sẽ tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt, phối hợp chặt chẽ với chính sách tài khóa nhằm giữ ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và bảo đảm đủ nguồn vốn cho nền kinh tế.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, Ngân hàng Nhà nước tiếp tục giữ nguyên các mức lãi suất điều hành, nhiều lần chỉ đạo các tổ chức tín dụng giảm lãi suất cho vay, đồng thời hoàn thiện cơ chế chính sách để mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng cho doanh nghiệp. Việc nâng tỷ lệ sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn theo Thông tư số 25/2026/TT-NHNN cùng mục tiêu tăng trưởng tín dụng khoảng 15% trong năm 2026 được kỳ vọng sẽ tạo thêm dư địa vốn cho các dự án đầu tư quy mô lớn và khu vực doanh nghiệp tư nhân.

Theo Phó Thống đốc Nguyễn Ngọc Cảnh, đến cuối tháng 6/2026, dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế đã vượt 19,9 triệu tỷ đồng, trong đó tín dụng dành cho khu vực kinh tế tư nhân chiếm hơn 92% tổng dư nợ. Đây là cơ sở quan trọng để cộng đồng doanh nghiệp mở rộng đầu tư, nâng cao năng lực sản xuất và đóng góp nhiều hơn cho mục tiêu tăng trưởng của nền kinh tế.

Kinh tế tư nhân cần thêm không gian để bứt phá

Nếu cải cách thể chế được xem là “chìa khóa” mở đường cho tăng trưởng thì khu vực kinh tế tư nhân chính là động lực quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số. Muốn khu vực này phát huy hết tiềm năng, cùng với nguồn vốn và các chính sách hỗ trợ, điều doanh nghiệp cần hơn cả là một môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, ổn định và có khả năng dự báo.

Ở góc độ cơ quan lập pháp, ông Phan Đức Hiếu - Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, cải cách thể chế là quá trình liên tục, phải theo sát sự vận động của nền kinh tế. Hiện nay, nhiều khó khăn của doanh nghiệp không còn nằm ở quy định của luật mà chủ yếu phát sinh trong quá trình tổ chức thực hiện.

Thực tế cho thấy, cùng một quy định pháp luật nhưng cách hiểu và áp dụng giữa các địa phương vẫn chưa thống nhất. Bên cạnh đó, một số điều kiện kinh doanh tuy đã được cắt giảm nhưng lại được chuyển hóa thành các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật với yêu cầu phức tạp hơn, khiến chi phí tuân thủ tiếp tục gia tăng. Khoảng cách từ chính sách đến thực tiễn vì thế vẫn là rào cản lớn đối với hoạt động đầu tư và sản xuất, kinh doanh.

Để khắc phục tình trạng này, ông Phan Đức Hiếu đề nghị tiếp tục rà soát, hợp nhất các văn bản quy phạm pháp luật có nội dung liên quan nhằm hạn chế sự chồng chéo, bảo đảm thống nhất trong quá trình thực thi. Quan trọng hơn, cần thiết lập cơ chế xử lý nhanh các khó khăn phát sinh, giúp doanh nghiệp có địa chỉ rõ ràng để phản ánh và được giải quyết kịp thời thay vì phải chờ đợi qua nhiều cấp.

Ở góc độ cộng đồng doanh nghiệp, ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký VCCI cho rằng, thời gian qua, nhiều luật, nghị quyết và nghị định mới đã góp phần tháo gỡ các dự án đầu tư bị đình trệ, khơi thông nguồn lực của nền kinh tế. Đáng chú ý, yêu cầu tăng trưởng cao cũng đang tạo ra sự thay đổi trong tư duy điều hành ở nhiều địa phương. Thay vì chờ doanh nghiệp tìm đến, nhiều địa phương đã chủ động đối thoại, đồng hành và tháo gỡ khó khăn ngay từ quá trình triển khai dự án. Đây là tín hiệu tích cực của quá trình chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo và phục vụ.

Bên cạnh cải cách thể chế, nhiều chuyên gia cho rằng cần tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn về logistics, hạ tầng và khả năng tiếp cận thị trường để doanh nghiệp nâng cao sức cạnh tranh.

Khi ba trụ cột gồm cải cách thể chế, khơi thông nguồn lực tài chính và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp được triển khai đồng bộ, khu vực kinh tế tư nhân sẽ có thêm điều kiện để mở rộng đầu tư, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và trở thành động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế. Đây cũng là nền tảng để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10% trở lên trong giai đoạn 2026 - 2030, đồng thời nâng cao sức chống chịu và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong bối cảnh mới