Mốc 100 tỷ USD: Áp lực lớn với ngành nông nghiệp

Tại cuộc Tọa đàm “Làm gì để xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD?” do Cục Thông tin và Truyền thông Chính phủ tổ chức sáng 9/7, ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), cho rằng mục tiêu 100 tỷ USD đặt ra trong bối cảnh ngành nông nghiệp vẫn đối mặt với nhiều khó khăn.

Dù duy trì tốc độ tăng trưởng tích cực trong 6 tháng đầu năm 2026, ngành vẫn bộc lộ những điểm nghẽn về chất lượng sản phẩm, kiểm dịch, kiểm nghiệm và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường nhập khẩu. Đây là những rào cản ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ tăng trưởng xuất khẩu. Tuy nhiên, với tiềm năng sản xuất và dư địa mở rộng thị trường còn lớn, ông Bình tin rằng mục tiêu 100 tỷ USD hoàn toàn có thể đạt được nếu các nút thắt này được tháo gỡ hiệu quả.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Hoài Nam - Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), nhìn nhận mục tiêu trên tạo áp lực rất lớn khi toàn ngành sẽ phải hướng tới mức tăng trưởng khoảng 30%, cao hơn đáng kể so với thông lệ. Theo ông Nam, nếu vẫn duy trì cách làm cũ với tốc độ tăng trưởng khoảng 15 - 20% thì rất khó hiện thực hóa mục tiêu. Vì vậy, ngành nông nghiệp cần một mô hình tăng trưởng mới, khác biệt, cùng sự phối hợp đồng bộ giữa Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp.

Các chuyên gia trao đổi tại tọa đàm.

Đồng quan điểm, TS. Đặng Kim Sơn - nguyên Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển Nông nghiệp nông thôn, cho rằng mục tiêu 100 tỷ USD không phải là điều quá xa vời. Ông Sơn khẳng định, nếu ngành nông nghiệp quyết tâm đổi mới mạnh mẽ, thay đổi cách tiếp cận và mô hình phát triển, mục tiêu 100 tỷ USD hoàn toàn có thể đạt được, không phải là ngoài tầm với của nông sản Việt Nam.

Từ góc độ quản lý nhà nước, ông Âu Anh Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Hải quan (Bộ Tài chính), cho biết, nếu năm 2026 xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt khoảng 75 tỷ USD thì để chạm mốc 100 tỷ USD vào năm 2027, toàn ngành sẽ phải duy trì mức tăng trưởng trên 15% - đây là một thách thức không nhỏ. Tuy nhiên, ông Tuấn kỳ vọng mục tiêu này có thể tiệm cận nếu các cải cách đang được Chính phủ triển khai, như cắt giảm thủ tục hành chính, đơn giản hóa điều kiện đầu tư kinh doanh và thúc đẩy chuyển đổi số.

Tăng tốc xuất khẩu nông sản từ chuyển đổi số và cải cách thủ tục

Bàn giải pháp thúc đẩy mục tiêu xuất khẩu nông lâm thủy sản đạt 100 tỷ USD, các chuyên gia tham dự tọa đàm đều thống nhất, ngành nông nghiệp cần một bước chuyển mạnh về tư duy phát triển, từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp. Thay vì chỉ tập trung tăng sản lượng, ngành phải ưu tiên nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm, đổi mới mô hình tăng trưởng, đẩy mạnh chế biến, xây dựng thương hiệu và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường xuất khẩu.

Ở góc nhìn khác, ông Âu Anh Tuấn cho rằng, khoa học công nghệ và chuyển đổi số là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam, không chỉ trong khâu thông quan mà trên toàn bộ chuỗi sản xuất và xuất khẩu.

Cơ quan Hải quan, ngành nông nghiệp đang đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong hoạt động thông quan. Toàn bộ hồ sơ hải quan hiện được số hóa, không còn phát sinh hồ sơ giấy.

Việc số hóa không chỉ giúp tự động hóa quy trình xử lý mà còn cho phép hệ thống tự động đối chiếu dữ liệu giữa hồ sơ và nội dung khai báo của doanh nghiệp, kịp thời phát hiện các sai lệch hoặc cảnh báo rủi ro để công chức hải quan xử lý. Đồng thời, ngành Hải quan áp dụng quản lý rủi ro xuyên suốt trong toàn bộ quy trình thông quan nhằm vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, vừa nâng cao hiệu quả quản lý.

Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để đạt kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản lên 100 tỷ USD vào năm 2027. Ảnh minh họa

Theo ông Tuấn, chuyển đổi số chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng cải cách thủ tục hành chính. Vì vậy, trước khi số hóa toàn diện, cần rà soát, chuẩn hóa và cắt giảm ccác thủ tục không cần thiết trong các khâu. Hiện cơ quan Hải quan đang phối hợp rà soát các quy định liên quan đến kiểm dịch động vật, kiểm dịch thực vật, kiểm tra an toàn thực phẩm, kiểm tra chất lượng hàng hóa xuất nhập khẩu nhằm giảm thời gian và chi phí cho doanh nghiệp...

Các chuyên gia còn cho rằng để hiện thực hóa mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD, bên cạnh các giải pháp về thị trường, thể chế và công nghệ, cần sớm thành lập một tổ điều hành hoặc ban chỉ đạo cấp Chính phủ có đủ thẩm quyền để điều phối, xử lý các vấn đề liên ngành.

Ông Nguyễn Thanh Bình chia sẻ, hiện kim ngạch xuất khẩu của ngành mới đạt trên 70 tỷ USD, trong khi chỉ còn khoảng 500 ngày để tăng thêm gần 30 tỷ USD và hoàn thành mục tiêu. Vì vậy, để tạo ra bước đột phá, cần sớm thành lập một cơ quan điều phối ở cấp cao có đủ thẩm quyền chỉ đạo, điều hành và phối hợp các bộ, ngành, địa phương trong quá trình triển khai các giải pháp, qua đó tạo sự thống nhất trong hành động và hiện thực hóa mục tiêu xuất khẩu 100 tỷ USD.