Làm rõ lý do hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, để thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số, tỷ lệ vốn đầu tư phải được nâng từ khoảng 31 - 32% GDP hiện nay lên khoảng 40% GDP hằng năm. Quan trọng hơn, hiệu quả sử dụng vốn, thể hiện qua chỉ số ICOR, phải được cải thiện từ khoảng 6,4 trong giai đoạn 2021 - 2025 xuống còn khoảng 4,5 - 4,8.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu tại phiên họp tổ. Ảnh: Đức Thanh

“Nếu không nâng được hiệu quả quản lý, sử dụng vốn thì chúng ta không có cách nào để huy động được nguồn lực cho phát triển. Nguồn lực đã thiếu, đã yếu rồi mà lại sử dụng không hiệu quả thì không đạt mục tiêu. Chính vì thế, từng đồng đầu tư công, từng đồng chi tiêu của ngân sách đều phải tính đến hiệu quả”, Bộ trưởng nói.

Theo Bộ trưởng, Nghị quyết số 18 của Trung ương đặt ra yêu cầu phải đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của từng dự án, áp dụng với cả chi đầu tư và chi thường xuyên.

Giai đoạn 2026 - 2030, nguồn lực đầu tư công cần huy động khoảng trên 8,2 triệu tỷ đồng, trong đó ngân sách trung ương khoảng 3,8 triệu tỷ đồng và ngân sách địa phương khoảng 4,42 triệu tỷ đồng. Đầu tư công chiếm khoảng 20 - 22% tổng vốn đầu tư toàn xã hội. Như vậy, gần như tất cả các chỉ số đều phải gấp đôi giai đoạn trước, do đó phải đặt vấn đề tăng hiệu quả, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Khắc phục sự cứng nhắc trong phân bổ ngân sách

Đề cập những bất cập trong điều hành ngân sách, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, hiện nhiều lĩnh vực được quy định tỷ lệ chi ngân sách cứng. Tổng tỷ lệ dành cho các lĩnh vực y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao, đổi mới sáng tạo và bảo vệ môi trường lên tới 27,5%. Cách quy định này còn chưa phản ánh đúng nhu cầu và điều kiện khác nhau của từng địa phương.

Đơn cử như ngân sách phải bố trí bắt buộc 20% tổng chi cho giáo dục. Tuy nhiên, những địa phương có điều kiện như Quảng Ninh, Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh có thể không đạt tỷ lệ này vì không còn nhu cầu chi tương ứng. Trong khi đó, tại các tỉnh nghèo, khoảng 80 - 90% tổng chi giáo dục phải dành cho tiền lương và con người. Tương tự, việc quy định tỷ lệ riêng cho đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cũng làm phát sinh vướng mắc.

Vì vậy, tư tưởng quan trọng khi sửa Luật Ngân sách nhà nước và tổ chức lại các chương trình mục tiêu quốc gia là đánh giá hiệu quả và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo hướng “địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm”.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu tại phiên họp tổ. Ảnh: Đức Thanh

Đối với việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia, Bộ trưởng cho biết tổng nguồn lực trong giai đoạn 2026 - 2030 là 808.558 tỷ đồng. Yêu cầu đặt ra là phải tính toán để “từng đồng, từng việc” của chương trình bảo đảm hiệu quả.

Theo phương án phân cấp, Trung ương tập trung xác định mục tiêu, ban hành cơ chế và thực hiện giám sát; toàn bộ quá trình lựa chọn, sắp xếp thứ tự ưu tiên và tổ chức thực hiện được giao cho địa phương. “Các đồng chí bố trí chương trình A, chương trình B, chương trình C vào thời điểm nào là do các đồng chí quyết, để làm sao đạt được mục tiêu đặt ra”, Bộ trưởng nêu rõ.

Việc tích hợp cũng nhằm khắc phục tình trạng chi hành chính, chi tập huấn cao, trong khi chi đầu tư chưa đạt yêu cầu; giảm các tầng nấc trung gian và sử dụng nguồn lực tập trung, hiệu quả hơn.

Lập dự toán phải sát nguồn thu thực tế

Một giải pháp quan trọng khác được Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh là nâng cao chất lượng xây dựng dự toán ngân sách.

Theo Bộ trưởng, như đại biểu phản ánh, việc dự toán không sát thực tế có thể gây ảnh hưởng đến quá trình điều hành. Do đó, Bộ Tài chính đã yêu cầu bắt đầu từ xây dựng dự toán năm 2027 phải thực hiện rất chặt chẽ, sát tình hình thực tế.

Các cơ quan phải làm tốt ngay từ đầu công tác phân tích, dự báo, bám sát nguồn thu để đưa ra dự toán phù hợp, tránh để số thu thực tế cách quá xa dự toán, trừ khi có những yếu tố khách quan. Cán bộ quản lý phải bám sát tình hình thực tế tại địa phương để xây dựng dự toán “chuẩn chỉnh”, Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu.

Việc lập dự toán sát thực tế sẽ tạo cơ sở phân bổ nguồn lực ngay từ đầu, hạn chế phát sinh tăng thu đột biến và nâng cao tính chủ động trong điều hành ngân sách. Gắn với đó là phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi giữa Trung ương và địa phương. Theo Bộ trưởng, nguyên tắc xuyên suốt vẫn là bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương, đồng thời tạo sự chủ động, linh hoạt cho địa phương.

Các địa phương đều phải thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số. Muốn tăng trưởng phải có nguồn lực và phải sử dụng nguồn lực hiệu quả. Vì thế, phân cấp nhiệm vụ phải gắn với khả năng huy động, phân bổ và chịu trách nhiệm về hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Đối với dự phòng ngân sách, Bộ trưởng cho biết sẽ giao địa phương chủ động hơn. Nguồn dự phòng tập trung chủ yếu cho những nhiệm vụ cấp bách, nhất là thiên tai, dịch bệnh chưa thể tính toán khi xây dựng dự toán; những nội dung còn lại được phân cấp để địa phương chủ động xử lý.

Một vấn đề nữa được Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh là yêu cầu huy động nguồn lực đầu tư của xã hội vào phát triển kết cấu hạ tầng.

Theo Bộ trưởng, việc quy định cứng tỷ lệ vốn nhà nước và vốn tư nhân trong dự án PPP chưa phù hợp với điều kiện rất khác nhau giữa các địa phương.

Tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh hoặc Quảng Ninh, nơi có quỹ đất và khả năng huy động nguồn lực xã hội tốt, Nhà nước có thể không cần tham gia tới 50%, bởi khu vực tư nhân sẵn sàng tham gia với tỷ lệ cao 70 – 80%. Ngược lại, tại những địa bàn khó khăn, nếu yêu cầu vốn tư nhân phải chiếm trên 50% trong một dự án đường giao thông thì nhà đầu tư rất khó thu hồi vốn.

Do đó, điều quan trọng là phải thay đổi phương thức quản lý để nâng cao hiệu quả của đầu tư công và đầu tư theo phương thức PPP.

Trong phân bổ vốn đầu tư công giai đoạn này, Bộ Tài chính khuyến khích các công trình liên kết, có tác dụng lan tỏa và đặc biệt là những công trình hạ tầng có khả năng khai thác nguồn lực xã hội, nhất là nguồn vốn đầu tư tư nhân.

Khi xác định đầu tư một tuyến đường, địa phương phải tính toán tác động kinh tế - xã hội, khả năng thúc đẩy phát triển từng vùng và khai thác quỹ đất hai bên tuyến đường, bao gồm đất ở, đất đô thị, đất công nghiệp, đất thương mại, dịch vụ và du lịch. “Tất cả đó chính là hiệu quả kinh tế - xã hội”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Đề cập yêu cầu bảo đảm tính ổn định của pháp luật, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho rằng, Luật chỉ nên quy định những vấn đề chung, thuộc thẩm quyền của Quốc hội; những nội dung còn lại giao Chính phủ và địa phương chủ động hướng dẫn, tổ chức thực hiện linh hoạt để đáp ứng yêu cầu phát triển.

Nếu quy định quá chi tiết từng vấn đề trong Luật, khi thực tiễn thay đổi hoặc phát sinh vướng mắc, việc sửa đổi sẽ khó khăn, tạo ra độ trễ trong thực thi pháp luật.

Theo Bộ trưởng, đây cũng là một trong những tư tưởng quan trọng của việc xây dựng Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất: Luật quy định các nguyên tắc, thẩm quyền và cơ chế kiểm soát; Chính phủ, địa phương được chủ động hơn trong triển khai nhưng phải chịu trách nhiệm về kết quả.

Bí thư tỉnh uỷ, Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ninh Quản Minh Cường điều hành phiên thảo luận tại tổ. Ảnh: Đức Thanh

Nghiên cứu nâng ngưỡng kê khai thuế lên 10 tỷ đồng

Bên cạnh các giải pháp về ngân sách và đầu tư công, Bộ trưởng cho biết Bộ Tài chính đang tiếp tục nghiên cứu chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, đơn giản hóa thủ tục và giảm chi phí tuân thủ pháp luật.

Theo đó, ngoài giảm thuế và nâng mức ngưỡng miễn thuế, Bộ Tài chính đã báo cáo Chính phủ và dự kiến sẽ trình Quốc hội về việc giảm 30% thuế thu nhập doanh nghiệp cho doanh nghiệp vừa và nhỏ. Đồng thời, Bộ sẽ nghiên cứu để nâng ngưỡng kê khai thuế từ 3 tỷ đồng lên 10 tỷ đồng. Khi doanh thu đạt 10 tỷ đồng, doanh nghiệp mới thực hiện nộp thuế theo phương pháp khấu trừ, tức doanh thu trừ chi phí.

Điều này xuất phát từ kết quả khảo sát cùng các hiệp hội và Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, Bộ Tài chính nhận thấy chi phí tuân thủ pháp luật của hộ kinh doanh và doanh nghiệp vừa và nhỏ còn rất lớn, đặc biệt là khó khăn trong công tác hạch toán, kế toán. Nếu doanh nghiệp phải áp dụng phương pháp doanh thu trừ chi phí khi năng lực hạch toán chưa đáp ứng, họ có thể lo ngại việc tính thiếu, tính sai và dẫn tới vi phạm quy định.

“Chúng tôi sẽ cố gắng nghiên cứu làm sao đơn giản nhất thủ tục nộp thuế của người dân và doanh nghiệp để khuyến khích phát triển”, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định.