Chiều ngày 9/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Mỗi năm chờ đợi, có gần 200 nghìn thanh niên bước vào nghiện thuốc lá

Một trong những vấn đề nhiều đại biểu tập trung góp ý là những giải pháp bảo vệ thanh thiếu niên từ sớm, nâng cao hiệu quả cảnh báo và đặt yêu cầu phòng ngừa lên hàng đầu.

“Một em học sinh chưa từng hút thuốc hôm nay chính là người mà đạo luật này cần bảo vệ từ sớm”, đại biểu Bùi Văn Dũng (đoàn Thanh Hóa) nêu quan điểm.

Đại biểu Nguyễn Hải Long (đoàn Đà Nẵng) phát biểu. Ảnh: quochoi.vn

Nhắc lại đề nghị nâng độ tuổi được mua thuốc lá từ 18 lên 21 tại phiên thảo luận tổ, đại biểu Nguyễn Hải Long (đoàn Đà Nẵng) cho biết, báo cáo của Bộ Y tế vào tháng 5/2026 đã có kinh nghiệm quốc tế, mô hình dự báo cho Việt Nam đến năm 2074 và phân tích tính hợp hiến của đề xuất này. Theo báo cáo, nếu giữ mốc 18 tuổi thì mỗi năm vẫn có thêm một lớp thanh niên bước qua ngưỡng hợp pháp và trở thành đối tượng mà “ngành công nghiệp thuốc lá có thể khai thác lâu dài”.

Dẫn điều tra năm 2021 được nêu trong báo cáo của Bộ Y tế, đại biểu cho biết, tỷ lệ hút thuốc ở nam giới 15 - 19 tuổi là 5,46%, đến 20 - 24 tuổi đã là 32,6%, gấp gần 6 lần. Lứa tuổi 18 - 21, lúc các em rời gia đình, có tiền riêng, sống giữa nhóm bạn mới, lại là lứa tuổi chưa được bảo vệ.

Theo mô hình của Bộ Y tế được đại biểu dẫn lại, mỗi năm giữ mốc 18 tuổi, nước ta có thêm khoảng 190.000 nam thanh niên trở thành người hút thuốc. “Nghĩa là mỗi năm chờ nghiên cứu thêm, lại có gần 200 nghìn thanh niên bước vào nghiện thuốc...”, đại biểu nhấn mạnh.

Với những phân tích này, đại biểu Nguyễn Hải Long đề nghị nâng độ tuổi được mua thuốc lá lên 21 theo lộ trình 19, 20, 21 tuổi, mỗi mốc có hiệu lực từ ngày 1/1 hằng năm, bắt đầu từ năm 2028, để người đang được mua hợp pháp không bị mất quyền.

Cấm thuốc lá ngay từ thế hệ sinh năm 2010

Để phòng ngừa mạnh mẽ hơn, đại biểu Lê Hoàng Anh (đoàn Gia Lai) đồng tình với đề nghị đưa chính sách cấm thuốc lá theo thế hệ vào Luật. Dẫn Tờ trình số 856 và Báo cáo đánh giá tác động số 852 của Bộ Y tế ngày 20/5/2026, đại biểu chỉ ra chính sách đã được đưa vào tờ trình, được 20/23 thành viên Chính phủ đồng ý; báo cáo đánh giá tác động kết luận đây là “phương án tối ưu”, chi phí “hoàn toàn có thể quản lý”, nhưng sau đó Bộ Y tế lại đề nghị chưa đưa vào dự thảo.

Đại biểu Lê Hoàng Anh (đoàn Gia Lai) phát biểu. Ảnh: quochoi.vn

Đại biểu đề nghị làm rõ việc báo cáo chưa đầy đủ các kết quả đánh giá tác động này. Dẫn mô hình dự báo trong Báo cáo số 852, đại biểu cho biết, nếu tuân thủ tốt, đến năm 2045 có khoảng 3,07 triệu nam giới không rơi vào nghiện thuốc lá; tuân thủ ở mức trung bình vẫn bớt khoảng 1,7 triệu người hút.

Về thực thi, theo đại biểu, cấm theo thế hệ dùng đúng thao tác kiểm tra tuổi mà dự thảo đã giao trách nhiệm cho người bán, chỉ là so năm sinh trên căn cước, VNeID với một mốc cố định thay vì tính tuổi.

Theo đó, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 9 về hành vi bị cấm: “Bán, cung cấp thuốc lá cho người sinh từ ngày 01/01/2010 trở về sau; người sinh từ ngày 01/01/2010 trở về sau mua, sử dụng thuốc lá”. Luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2028, khi người sinh ngày 1/1/2010 vừa tròn 18 tuổi, nên không ai bị tước quyền đã có.

Về danh mục cấm, đại biểu cho rằng, lệnh cấm vẫn chạy theo danh mục chất, trong khi người vi phạm chạy theo công năng của thiết bị. Để xử lý loại dung dịch không chứa nicotine, dự thảo bổ sung “chất, nguyên liệu thay thế khác” và giao Chính phủ căn cứ tình hình thực tế quy định. Tuy nhiên, chính báo cáo tiếp thu của Bộ Y tế thừa nhận các chất này được phối trộn, thay đổi nhanh chóng theo thị hiếu thị trường, cơ quan chức năng chưa xác định được đó là chất gì.

“Kẻ vi phạm chỉ cần dán nhãn ‘0% nicotine’, còn cơ quan chức năng phải giám định từng sản phẩm mới xác định được. Một danh mục ban hành hôm nay sẽ lạc hậu ngay ngày mai”, đại biểu cảnh báo. Từ đó, đại biểu đề nghị quy định ngay trong Luật theo công năng: mọi dung dịch, chất dùng cho thiết bị hóa hơi, làm nóng để người sử dụng hít vào, có hoặc không chứa nicotine, đều là nguyên liệu thuốc lá bị cấm.

Quy định mức cảnh báo sức khỏe ít nhất 85%

Đại biểu Vũ Văn Tiến (đoàn Hải Phòng) cho rằng, trọng tâm của lần sửa đổi Luật này phải đặt phòng ngừa lên hàng đầu, ưu tiên giảm số người khởi đầu hút thuốc, nhất là thanh thiếu niên. Một khi đã lệ thuộc vào thuốc lá, việc cai thuốc thường rất khó khăn; ngăn chặn hành vi hút thuốc ngay từ đầu là giải pháp bảo vệ sức khỏe hiệu quả, bền vững.

Với khả năng tác động thường xuyên đến người tiêu dùng, việc tăng diện tích, đổi mới hình ảnh cảnh báo sẽ góp phần nâng cao nhận thức về nguy cơ, giảm sức hấp dẫn của thuốc lá, ngăn ngừa hành vi bắt đầu hút thuốc, đặc biệt là giới trẻ.

Đại biểu Vũ Văn Tiến (đoàn Hải Phòng) phát biểu.

Đại biểu dẫn Báo cáo tổng hợp số 3424/BC-VPQH ngày 27/10/2026 ghi nhận 12 ý kiến kiến nghị quy định mức cảnh báo sức khỏe tối thiểu 85% ngay trong Luật. Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội cũng kiến nghị đưa mức cảnh báo lên 85% vào Luật hoặc xác lập lộ trình cụ thể để đạt từ 85% đến 100%. “Điều đáng băn khoăn là tại sao một vấn đề đã chín, đã rõ, đủ cơ sở lại không trở thành quy định cụ thể trong luật?”, đại biểu đặt vấn đề.

Theo đại biểu, 6 mẫu cảnh báo đã được sử dụng từ năm 2013 mà không có sự thay đổi. Nghiên cứu năm 2019 của Trường Đại học Y tế công cộng cho thấy hiệu quả của cả 6 mẫu đều giảm rõ rệt, trong đó 3 mẫu được đánh giá dưới mức trung bình.

Đại biểu đề nghị quy định ngay tại Điều 15 mức cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh và chữ chiếm ít nhất 85% diện tích mỗi mặt chính trước và sau của bao thuốc lá, tiến tới bao bì trơn. Quy định này sẽ tạo cơ sở pháp lý vững chắc, xác lập trách nhiệm rõ ràng và bảo đảm tính bắt buộc trong thực thi./.