Đánh giá cao việc Chính phủ tiếp thu, chỉnh lý dự thảo sau thảo luận tại tổ, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (đoàn TP. Hồ Chí Minh) đặt vấn đề: Tới đây, người tiêu dùng có thuận lợi hơn khi giao dịch, có được giải quyết vụ việc nhanh hơn, dễ hơn và lấy lại được quyền lợi hay không?
Theo đại biểu, dự thảo cần tiếp tục chỉnh lý để quyền của người tiêu dùng trở thành quyền có thể thực hiện và kiểm chứng được.
 |
| Đại biểu Nguyễn Vũ Trung (đoàn TP. Hồ Chí Minh). |
Đối với dữ liệu người tiêu dùng, đại biểu ghi nhận dự thảo yêu cầu doanh nghiệp tạo phương thức rõ ràng để người dân lựa chọn từng mục đích, phạm vi thu thập, sử dụng thông tin và bày tỏ đồng ý hay không đồng ý.
Tuy nhiên, cần làm rõ người tiêu dùng có thể rút lại sự đồng ý dễ dàng hay không; doanh nghiệp có được từ chối cung cấp hàng hóa, dịch vụ khi người dân không cung cấp dữ liệu không cần thiết; giao diện có che khuất nút từ chối hay không. “Phải làm sao để ‘quyền từ chối phải dễ như nút đồng ý’”, đại biểu nhấn mạnh.
Đại biểu đề nghị quy định cụ thể nguyên tắc đồng ý riêng theo từng mục đích; có quyền từ chối và rút lại thuận tiện; việc từ chối cung cấp thông tin không cần thiết không làm mất quyền tiếp cận hàng hóa, dịch vụ. Doanh nghiệp phải có trách nhiệm chứng minh sự đồng ý hợp lệ.
Về phía quản lý nhà nước, đại biểu lưu ý việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng phải gắn phân cấp với năng lực thực thi. Dự thảo mới đã bổ sung cấp tỉnh hỗ trợ thương lượng vụ việc liên xã, và cấp xã tiếp nhận, giải quyết yêu cầu tại địa phương. Tuy nhiên, đại biểu vẫn lo ngại về nhân lực, nghiệp vụ, kinh phí ở cấp xã và đề nghị các quy định liên quan đến những vấn đề này phải cụ thể, có thời hạn và trách nhiệm rõ ràng để thuận lợi cho việc triển khai.
Cùng quan tâm việc bảo vệ người tiêu dùng trên môi trường số, đại biểu Nguyễn Minh Đức (đoàn TP. Hồ Chí Minh), đề nghị kiểm soát hành vi thiết kế giao diện lừa dối như tạo khan hiếm giả, làm mờ nút hủy giao dịch hoặc dịch vụ. Theo đại biểu, cần quy định rõ hành vi làm sai lệch ý chí tự nguyện của khách hàng là hành vi cạnh tranh không lành mạnh cần bị nghiêm cấm.
Đại biểu cũng đề nghị nghiên cứu bổ sung các hành vi tự ưu đãi bằng thuật toán, đánh giá giả mạo có tổ chức và khóa chặt dữ liệu, gây khó khăn cho người dùng chuyển sang nền tảng khác. Đây là những hành vi có thể làm sai lệch quyết định giao dịch của người tiêu dùng, đồng thời gây thiệt hại cho doanh nghiệp cạnh tranh.
 |
| Đại biểu Trần Mạnh Huy (đoàn TP. Đà Nẵng). |
Bên cạnh quyền trong giao dịch, nhiều đại biểu đề nghị bảo đảm người dân được hỗ trợ thực chất khi tranh chấp phát sinh.
Đại biểu Trần Mạnh Huy (đoàn TP. Đà Nẵng) nêu trường hợp người mua ở Đà Nẵng, người bán ở Hà Nội, doanh nghiệp vận hành nền tảng đặt trụ sở tại TP. Hồ Chí Minh. Khi hàng hóa không đúng cam kết, người bán không phản hồi, cần xác định rõ cơ quan tiếp nhận, chủ trì và theo dõi đến khi có kết quả.
Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc người tiêu dùng chỉ phải gửi yêu cầu hỗ trợ một lần. Cơ quan tiếp nhận có trách nhiệm xác định hoặc chuyển đến cơ quan có thẩm quyền chủ trì, thông báo cho người tiêu dùng và theo dõi kết quả xử lý. Việc chuyển hồ sơ giữa các cơ quan không được trở thành lý do yêu cầu người dân nộp lại hoặc kéo dài thời gian giải quyết.
Từ thực tế tiếp xúc cử tri, đại biểu Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp), đề nghị quy định sát thực tế hơn để bảo vệ người mua phân bón, thuốc bảo vệ thực vật kém chất lượng. Đại biểu nêu tình trạng người dân đã bón phân, phun thuốc nhưng cây không phát triển, sâu không chết. Khi vật tư đã dùng hết, yêu cầu giữ mẫu, giữ hàng hóa còn tồn để đối chiếu rất khó thực hiện. Vì vậy, luật cần quy định cụ thể, rạch ròi, thực tế để bảo vệ người dân.
 |
| Đại biểu Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp) |
Với các chương trình khuyến mại trên sàn thương mại điện tử, đại biểu Trần Quốc Tuấn (đoàn Vĩnh Long) đề nghị thống nhất cách tính ưu đãi người mua thực nhận. Một giao dịch có thể có nhiều bên tài trợ, từ giảm giá, mã ưu đãi đến hoàn tiền của ngân hàng; do đó phải công khai giá làm căn cứ giảm giá, điều kiện áp dụng đồng thời và trách nhiệm từng bên, tránh tính trùng.
Theo đại biểu, quy định rõ sẽ bảo vệ người mua, giúp doanh nghiệp tuân thủ pháp luật và tạo căn cứ kiểm tra thống nhất.
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Hải Phòng) cũng đề nghị làm rõ nguyên tắc xác định hạn mức khi kết hợp nhiều hình thức ưu đãi. Quản lý quá chặt có thể hạn chế kích cầu, nhưng thiếu kiểm soát có thể khiến nền tảng dùng trợ giá loại bỏ đối thủ.
Bên cạnh đó, đại biểu cũng đề nghị tăng cường hậu kiểm theo mức độ rủi ro để xử lý kịp thời điều khoản bất lợi về gia hạn tự động, hủy dịch vụ, dữ liệu và bồi thường; tránh mở rộng thủ tục đăng ký không cần thiết.
Nhấn mạnh yêu cầu thực thi, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng: “Hiệu quả bảo vệ người tiêu dùng phải được đo bằng thiệt hại được giải quyết thực chất, không phải bằng số thủ tục hay số đầu mối đã được phân cấp.”
