Khi chi phí vốn “ăn” thêm vào lợi nhuận

Nhu cầu mở rộng sản xuất, bổ sung vốn lưu động và triển khai dự án mới đang kéo quy mô vay tại nhiều doanh nghiệp đi lên. Tuy nhiên, khi mặt bằng lãi suất biến động ngoài dự tính, phần chi phí vốn tăng thêm có thể nhanh chóng thu hẹp thành quả tăng trưởng từ hoạt động kinh doanh, thậm chí khiến doanh nghiệp báo lỗ.

Công ty cổ phần Xây dựng và Giao thông Bình Dương (Becamex BCE) lỗ hơn 29 tỷ đồng, trong khi cùng kỳ 6 tháng đầu năm 2025 vẫn báo lãi 1,4 tỷ đồng. Nghịch lý là kết quả thua lỗ xuất hiện khi công ty có thêm nguồn việc mới. Quy mô doanh thu và tài sản đều tăng nhưng chưa thể mang lại lợi nhuận trong nửa đầu năm. Nhu cầu vốn lưu động và vốn phục vụ thi công tăng mạnh. Phần vốn huy động từ kênh tín dụng ngân hàng tăng lên hơn 1.000 tỷ đồng, tăng 60% so với thời điểm đầu năm.

Chi phí lãi vay tác động tiêu cực lên lợi nhuận của Sợi Thế Kỷ trong nửa đầu năm 2026. Ảnh tư liệu

Hưởng lợi từ làn sóng đầu tư, doanh nghiệp trong lĩnh vực xây dựng cũng đối diện thách thức lớn. Trong giải trình gửi đến các cổ đông, Tổng Giám đốc BCE Nguyễn Kim Tiên cho biết, giá nhiên liệu, vật liệu xây dựng, cước vận chuyển, giá ca máy và chi phí nhân công tăng. Bên cạnh đó, dư nợ vay lớn phục vụ vốn lưu động và thi công dự án cũng khiến chi phí lãi vay duy trì ở mức cao.

Tương tự, cũng mở rộng quy mô trong nửa đầu năm, chi phí lãi vay tăng cao do biến động về mặt bằng lãi suất trên thị trường so với cùng kỳ cũng là một phần nguyên nhân chính tác động lên lợi nhuận của Công ty cổ phần Nông nghiệp BAF Việt Nam. Lãnh đạo doanh nghiệp này cho biết đây là yếu tố ngoại cảnh nằm ngoài khả năng kiểm soát trực tiếp của công ty, đồng thời mang tính thời điểm và gắn với giai đoạn đầu tư, không phản ánh hoạt động kinh doanh cốt lõi.

Trong khi đó, đối với các doanh nghiệp đồng thời phải đối mặt với khó khăn của hoạt động kinh doanh chính, sức ép thể hiện càng rõ hơn. Sáu tháng đầu năm, chi phí lãi vay của Công ty cổ phần Sợi Thế Kỷ (STK) tăng từ 15,6 tỷ đồng lên gần 94,9 tỷ đồng, tương đương tăng 508%. Ngoài chi phí vốn tăng mạnh, STK còn chịu tác động từ lợi nhuận gộp suy giảm và khoản lỗ tại công ty con Unitex. Vì vậy, lợi nhuận trước thuế đảo chiều từ lãi hơn 50,4 tỷ đồng sang lỗ hơn 65,2 tỷ đồng.

Xu hướng tăng chi phí lãi vay được ghi nhận ở khá nhiều nhóm ngành. Đơn cử, với ngành thủy sản, trong khi tốc độ tăng doanh thu chỉ ở mức một con số, chi phí lãi vay tăng hơn 30% đã khiến kết quả lợi nhuận của nhóm này phân hóa đáng kể.

Dù vậy, lãi vay tăng không đồng nghĩa với lợi nhuận tất yếu đi xuống. Công ty cổ phần Bọc ống Dầu khí Việt Nam (PVB) ghi nhận chi phí lãi vay nửa đầu năm tăng khoảng 10 lần, lên mức hơn 23 tỷ đồng, khi quy mô hoạt động và các hợp đồng dịch vụ mở rộng. Tuy nhiên, lợi nhuận nửa đầu năm của doanh nghiệp này vẫn đạt gần 52 tỷ đồng, tích cực hơn nhiều so với khoản lỗ 25 tỷ đồng cùng kỳ.

Giảm phụ thuộc vào vốn tín dụng

Áp lực chi phí lãi vay tại doanh nghiệp trong quý II vừa qua phản ánh một vấn đề lớn hơn của nền kinh tế. Nguồn vốn hiện vẫn phụ thuộc rất lớn vào hệ thống ngân hàng, kể cả đối với nhu cầu vốn trung và dài hạn.

TS. Nguyễn Mạnh Hùng - Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội chỉ ra, quy mô tín dụng toàn hệ thống hiện tương đương 150% GDP. Trong bối cảnh nhu cầu vốn cho tăng trưởng tiếp tục mở rộng, việc tín dụng ngân hàng đảm nhiệm tỷ trọng lớn khiến biến động của mặt bằng lãi suất nhanh chóng truyền dẫn tới chi phí tài chính của khu vực doanh nghiệp.

Theo thống kê tại các doanh nghiệp đang niêm yết và đăng ký giao dịch trên sàn chứng khoán, tổng chi phí lãi vay 6 tháng đầu năm 2026 đạt hơn 78.100 tỷ đồng, tăng khoảng 26% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, mức tăng còn mạnh hơn ở nhóm doanh nghiệp đứng đầu về quy mô vay vốn. Riêng 10 doanh nghiệp có chi phí lãi vay lớn nhất ghi nhận khoảng 37.500 tỷ đồng, tăng 34% so với cùng kỳ năm trước.

Nhiều doanh nghiệp lớn đang bước vào chu kỳ đầu tư, mở rộng tài sản và quy mô kinh doanh, do đó nhu cầu sử dụng vốn cũng tăng tương ứng. Với những doanh nghiệp mở rộng được quy mô doanh thu đủ lớn, mức tăng trưởng lợi nhuận cũng rất ấn tượng khi phần chi phí tăng thêm do lãi vay được bù đắp. Tại nhóm công ty chứng khoán, nhu cầu vốn cho vay ký quỹ và hoạt động kinh doanh khiến chi phí lãi vay tại nhiều đơn vị tăng đáng kể, song quy mô hoạt động mở rộng đã giúp doanh thu, lợi nhuận tăng nhanh hơn.

Có thể thấy, khi nhu cầu vốn của nền kinh tế tăng mạnh, áp lực tiếp tục dồn nhiều hơn lên kênh tín dụng ngân hàng. Tuy nhiên, bên cạnh đó, các kênh huy động khác cũng đang được doanh nghiệp tận dụng tích cực hơn.

Trong đợt IPO năm 2026 đang diễn ra, DatVietVAC - một doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực truyền thông giải trí dự kiến huy động hơn 611 tỷ đồng bằng cách chào bán 11,15 triệu cổ phiếu mới. Hay với Thủy sản Việt Úc, sau gần 2 năm đăng ký giao dịch trên UPCoM, công ty này đang triển khai phương án huy động vốn thông qua chào bán cổ phiếu ra công chúng. Toàn bộ số vốn huy động sẽ được sử dụng để bổ sung nguồn vốn lưu động phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đáng chú ý, thay vì dựa vào kênh tín dụng ngân hàng, nhiều doanh nghiệp đã xây dựng kế hoạch IPO, phát hành thêm cổ phiếu để bổ sung nguồn vốn. Khi cấu trúc nguồn vốn cân bằng hơn, trong đó thị trường cổ phiếu, trái phiếu và các nguồn vốn dài hạn phát triển tương xứng với tín dụng ngân hàng, mới có thể giảm mức độ phụ thuộc của doanh nghiệp vào kênh tín dụng.