Cải cách kiểm tra trị giá, rút ngắn thời gian thông quan

Luật số 11/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan sẽ có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, đặt ra yêu cầu hoàn thiện các văn bản hướng dẫn để bảo đảm quy định mới được triển khai đồng bộ, hiệu quả.

Cục Hải quan, Bộ Tài chính có văn bản lấy ý kiến Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) dự thảo Nghị định và Thông tư hướng dẫn Luật Hải quan sửa đổi, bổ sung...

VCCI ủng hộ hoàn thiện quy định hải quan, giảm chi phí cho doanh nghiệp. Ảnh: Cục Hải quan

Tại Công văn số 2280/LĐTM-PC gửi Cục Hải quan (Bộ Tài chính), VCCI đã góp ý đánh giá cao nhiều điểm cốt lõi trong dự thảo Thông tư quy định về thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan và quản lý thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.

Cụ thể, VCCI ghi nhận nhiều định hướng cải cách của cơ quan soạn thảo, đồng thời đề xuất điều chỉnh một số quy định để tăng hiệu quả quản lý, hạn chế chi phí phát sinh và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.

Về hủy tờ khai và khai bổ sung, VCCI cho rằng cần tính đến những tình huống khách quan trong vận tải quốc tế. Việc hãng tàu hủy, hoãn chuyến, đổi tàu, đổi cảng trung chuyển hoặc ùn tắc kéo dài 20-30 ngày có thể khiến doanh nghiệp phải hủy tờ khai, khai lại dù không chủ động gây ra thay đổi.

VCCI đề nghị cho phép khai bổ sung một số chỉ tiêu vận chuyển khi có căn cứ từ bản khai hàng hóa hoặc thông báo của người vận chuyển. Trường hợp hủy tờ khai do nguyên nhân khách quan, doanh nghiệp không nên bị đánh giá bất lợi về mức độ tuân thủ; số thuế đã nộp cũng cần được chuyển sang tờ khai đăng ký lại cho cùng lô hàng, tránh phát sinh thêm thủ tục hoàn thuế.

Đối với kiểm tra trị giá hải quan, VCCI ghi nhận định hướng bãi bỏ tham vấn trong quá trình thông quan, chuyển sang kiểm tra sau thông quan đối với trường hợp có nghi vấn. Tuy nhiên, để cải cách này phát huy hiệu quả, dự thảo cần quy định cụ thể hồ sơ doanh nghiệp phải cung cấp, thời hạn giải trình và trách nhiệm của cơ quan hải quan.

VCCI đề nghị chỉ bác bỏ trị giá khai báo khi sai sót làm thay đổi trị giá giao dịch hoặc các khoản điều chỉnh liên quan mà doanh nghiệp không giải trình được. Đồng thời, cần quy định thời hạn kiểm tra trị giá sau thông quan tối đa 60 ngày; trường hợp cần xác minh có thể gia hạn một lần không quá 30 ngày và phải thông báo lý do cho doanh nghiệp.

Với tiêu chí so sánh trị giá hàng xuất khẩu với giá chào bán trên Internet, VCCI kiến nghị loại bỏ hoặc giới hạn việc tham chiếu vào giá giao dịch trên các sàn hàng hóa có tổ chức đối với nhóm hàng có giá niêm yết quốc tế. Theo VCCI, giá chào bán trực tuyến có thể khác đáng kể so với giá giao dịch thực tế do điều kiện thương mại, số lượng và cấp độ giao dịch.

Quản lý chặt nhưng không phát sinh chi phí bất hợp lý

Về quy định tạm dừng đưa hàng qua khu vực giám sát hải quan khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, VCCI đồng tình với nguyên tắc cơ quan hải quan chịu chi phí phát sinh nếu tạm dừng nhưng không phát hiện vi phạm. Tuy nhiên, dự thảo cần làm rõ thời hạn kiểm tra, thời gian tạm dừng, hồ sơ thanh toán và nguồn kinh phí thực hiện.

VCCI đề nghị có cơ chế xác nhận kết quả kiểm tra để doanh nghiệp làm căn cứ đề nghị hãng tàu, đơn vị khai thác cảng miễn, giảm phí; đồng thời quy định thời hạn thanh toán các khoản chi phí phát sinh, đề xuất là 10 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ.

Đáng chú ý, với quy định quản lý nguyên liệu nhập khẩu và báo cáo quyết toán, VCCI đề nghị duy trì phương pháp phân bổ theo tỷ lệ đối với nguyên liệu đồng nhất, có thể thay thế lẫn nhau, thay vì bắt buộc doanh nghiệp tách biệt vật lý theo từng nguồn nhập. Nhiều nguyên liệu như hạt nhựa, sợi, vải cuộn, hóa chất hoặc kim loại được sử dụng chung trên dây chuyền sản xuất; yêu cầu tách riêng có thể làm tăng chi phí kho bãi, tổ chức sản xuất và quản trị.

VCCI đề xuất áp dụng phương pháp phân bổ kèm điều kiện kiểm soát về kế toán, quản trị kho, định mức thực tế và trách nhiệm giải trình. Nếu phát hiện chênh lệch không giải trình được, doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm về thuế đối với phần chênh lệch và có thể bị hạn chế áp dụng phương pháp này trong 2 năm tiếp theo. Cách tiếp cận này vừa hạn chế nguy cơ sử dụng nguyên liệu nhập khẩu miễn thuế sai mục đích, vừa phù hợp hơn với thực tế sản xuất.

Đối với đại lý làm thủ tục hải quan, VCCI ghi nhận việc dự thảo bãi bỏ các tiêu chuẩn nghề phù hợp với Luật số 11/2026/QH16. Tuy nhiên, tổ chức này đề nghị bỏ cụm từ có thể dẫn đến cách hiểu phát sinh thêm điều kiện kinh doanh, đồng thời không coi tranh chấp hợp đồng giữa đại lý và chủ hàng là căn cứ đình trệ thủ tục đối với hàng hóa hợp pháp. Chủ hàng cần được tiếp tục làm thủ tục trực tiếp hoặc thông qua đại lý khác.