Nằm trên trục sông Soài Rạp, khu vực Hiệp Phước có lợi thế tiếp cận hệ thống đường thủy nội địa kết nối TP. Hồ Chí Minh với Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, đồng thời nằm gần các khu công nghiệp, khu chế xuất và thị trường tiêu dùng lớn.
Đặc biệt, quá trình tái cấu trúc không gian đô thị TP. Hồ Chí Minh đang tạo thêm vai trò cho Hiệp Phước khi một phần chức năng cảng và nguồn hàng từ khu vực nội thành có xu hướng được điều tiết về phía Nam thành phố.
Trong hệ sinh thái Cảng Sài Gòn, Công ty cổ phần Cảng Cửa Ngõ Sài Gòn - Saigon Gateway Terminal (SGT) hiện là đơn vị quản lý, vận hành và khai thác Bến cảng Sài Gòn - Hiệp Phước.
 |
| Cảng Hiệp Phước và khu vực sông Soài Rạp nhìn từ trên cao |
Việc đổi tên từ Cảng Sài Gòn - Hiệp Phước thành Saigon Gateway Terminal cũng thể hiện định hướng mới: từ một bến cảng đơn thuần tiến tới một “gateway” - cửa ngõ logistics phục vụ cả một vùng kinh tế.
SGT hiện có hơn 800 m cầu bến, 4 bến sà lan, hệ thống bến phao trên các tuyến sông Soài Rạp - Thiềng Liềng và năng lực khai thác đa dạng hàng tổng hợp. Hệ thống kho được tiếp tục đầu tư, nâng tổng diện tích lên hơn 17.000 m2, hướng tới phát triển đồng bộ dịch vụ kho bãi và logistics sau cảng.
Tuy nhiên, để Hiệp Phước phát huy hết tiềm năng, bài toán quan trọng vẫn là luồng Soài Rạp và kết nối giao thông sau cảng.
Trong định hướng mới nhất, TP. Hồ Chí Minh đang đề nghị nghiên cứu nạo vét, duy tu luồng Soài Rạp với mục tiêu trước mắt bảo đảm độ sâu khoảng 9,5 m, tạo điều kiện nâng cao hiệu quả khai thác của các cảng khu vực Hiệp Phước.
Khi luồng hàng hải, mạng lưới đường bộ, đường thủy và các trung tâm kho vận được hoàn thiện đồng bộ, Soài Rạp - Hiệp Phước sẽ có điều kiện để phát huy lợi thế của một trung tâm logistics - phân phối - gom hàng và dịch vụ hậu cần cảng của khu vực phía Nam TP. Hồ Chí Minh.
Soài Rạp - Hiệp Phước có lợi thế về nguồn hàng, kho bãi, logistics hậu phương, vận tải thủy nội địa và khả năng kết nối trực tiếp với không gian kinh tế của TP. Hồ Chí Minh.
Theo chiều ngược lại, hàng nhập khẩu và hàng trung chuyển từ các tuyến quốc tế có thể tiếp tục được phân phối thông qua mạng lưới cảng, kho bãi, đường thủy và đường bộ của khu vực phía Nam.
Đây chính là lợi ích của việc phân công chức năng, thay vì phát triển các cảng theo tư duy cạnh tranh cục bộ.
Với Cảng Sài Gòn, lợi thế càng rõ khi doanh nghiệp đang có sự hiện diện trong toàn bộ không gian này: từ các liên doanh tại Cái Mép - Thị Vải, tham gia liên danh đầu tư Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, đến Cảng Cửa Ngõ Sài Gòn tại Hiệp Phước.
Chính mạng lưới đó tạo cơ sở để Cảng Sài Gòn hướng tới mô hình phát triển mới: không chỉ khai thác từng cầu bến, mà kết nối và điều phối một hệ sinh thái cảng biển - logistics - dịch vụ.
Tầm nhìn ấy cũng phù hợp với xu hướng mà các cảng lớn trên thế giới đang theo đuổi. Một cảng biển hiện đại không còn được đánh giá chỉ bằng số mét cầu bến hay số lượng container được xếp dỡ. Giá trị của cảng ngày càng được xác định bởi khả năng kết nối chuỗi cung ứng, tổ chức mạng lưới logistics, ứng dụng công nghệ, giảm thời gian lưu chuyển hàng hóa và kết nối thị trường nội địa với mạng lưới thương mại toàn cầu.
Đó cũng chính là ý nghĩa của sự chuyển dịch từ “Port” - một điểm xếp dỡ hàng hóa - sang “Gateway” - một cửa ngõ của cả vùng kinh tế. Cái Mép - Cần Giờ và Soài Rạp - Hiệp Phước, nếu được phát triển trên tinh thần đó, không chỉ mở rộng năng lực cảng biển cho TP. Hồ Chí Minh mà còn có thể trở thành hai cực hỗ trợ lẫn nhau trong chiến lược đưa khu vực phía Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
| “Với Cảng Sài Gòn, mục tiêu dài hạn không chỉ là phát triển thêm cầu bến. Điều quan trọng hơn là kết nối được sức mạnh của toàn hệ thống, từ Cái Mép, Cần Giờ đến Soài Rạp - Hiệp Phước để từng bước hình thành một hệ sinh thái cảng biển hiện đại, xanh, thông minh và có khả năng cạnh tranh ở quy mô khu vực”. Ông Nguyễn Lê Chơn Tâm - Tổng Giám đốc, Thành viên Hội đồng Quản trị Cảng Sài Gòn |
Từ góc nhìn chiến lược về tương lai hệ thống cảng biển - logistics phía Nam, ông Nguyễn Lê Chơn Tâm - Tổng Giám đốc, Thành viên Hội đồng Quản trị Cảng Sài Gòn nhấn mạnh vai trò bổ trợ và khả năng hình thành một hệ sinh thái liên kết giữa Cái Mép - Cần Giờ và Soài Rạp - Hiệp Phước.
“Tôi cho rằng, Cái Mép - Cần Giờ và Soài Rạp - Hiệp Phước cần được nhìn nhận trong một tổng thể thống nhất, với chức năng khác nhau nhưng bổ trợ cho nhau. Cái Mép - Cần Giờ có lợi thế để trở thành mũi nhọn hướng ra đại dương, nơi tiếp nhận tàu mẹ, phát triển các tuyến vận tải xuyên đại dương và từng bước nâng vai trò trung chuyển quốc tế của Việt Nam. Trong khi đó, Soài Rạp - Hiệp Phước có lợi thế rất lớn về kết nối nguồn hàng, khu công nghiệp, kho bãi, vận tải thủy nội địa và thị trường của TP. Hồ Chí Minh, Đông Nam Bộ cũng như Đồng bằng sông Cửu Long” - ông Nguyễn Lê Chơn Tâm nhìn nhận.
Theo ông Tâm, đây chính là không gian phù hợp để phát triển các dịch vụ logistics và giá trị gia tăng sau cảng. Khi hai khu vực được kết nối hiệu quả bằng hạ tầng giao thông, đường thủy, hệ thống logistics và nền tảng dữ liệu, thì sẽ không chỉ có những cảng riêng lẻ, mà có thể hình thành một chuỗi dịch vụ hoàn chỉnh từ nguồn hàng trong nước đến các tuyến hàng hải quốc tế.
Sự thăng hạng của Việt Nam trên bản đồ cảng biển thế giới cho thấy cơ hội đang hiện hữu. Nhưng, thứ hạng chỉ là điểm khởi đầu.
Bước phát triển tiếp theo phụ thuộc vào khả năng chuyển từ “có cảng lớn” sang “có hệ sinh thái cảng biển mạnh”; từ khai thác từng bến cảng riêng lẻ sang kết nối cảng biển với logistics, giao thông, công nghiệp và chuỗi cung ứng.
Trong không gian ấy, nếu Cái Mép - Cần Giờ có thể trở thành cửa ngõ vươn ra thế giới, thì Soài Rạp - Hiệp Phước trở thành điểm tựa kết nối nguồn hàng và hậu cần phía sau cảng.
Khi hai không gian ấy được kết nối, TP. Hồ Chí Minh không chỉ sở hữu những cảng biển lớn, mà có cơ hội hình thành một hệ sinh thái hàng hải - logistics đủ sức tham gia sâu hơn vào mạng lưới thương mại toàn cầu.
Đó cũng là cơ hội để Cảng Sài Gòn tiếp tục chuyển mình từ một thương hiệu cảng có lịch sử lâu đời thành nhà khai thác và kết nối hệ sinh thái cảng biển - logistics hiện đại của khu vực phía Nam.
