Đẩy mạnh IPO gắn với niêm yết

Phát biểu tại tọa đàm “Từ IPO đến giá trị dài hạn” do Báo Tuổi Trẻ tổ chức chiều 21/10, bà Lê Thị Việt Nga - Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) nhấn mạnh, thị trường chứng khoán giữ vai trò quan trọng trong huy động vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế. Trong đó, phát triển hoạt động chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) không chỉ hướng tới gia tăng số lượng doanh nghiệp hay quy mô vốn huy động, mà còn phải chú trọng chất lượng doanh nghiệp, tính minh bạch và hiệu quả sử dụng nguồn vốn.

Theo bà Nga, trong quá trình hội nhập và hướng tới dấu mốc 30 năm thành lập ngành Chứng khoán Việt Nam, việc phát triển hoạt động IPO cần gắn với mục tiêu tạo dựng giá trị bền vững cho doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Bà Lê Thị Việt Nga - Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phát biểu tại tọa đàm “Từ IPO đến giá trị dài hạn”. Ảnh: Danh Khang.

Những năm gần đây, hoạt động huy động vốn qua thị trường chứng khoán và thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ ghi nhận những chuyển biến tích cực. Tổng giá trị huy động đạt khoảng 413 nghìn tỷ đồng năm 2023, tăng lên 550 nghìn tỷ đồng năm 2024 và 764 nghìn tỷ đồng năm 2025. Riêng 9 tháng đầu năm 2026, con số này đạt 564 nghìn tỷ đồng, cho thấy vai trò của thị trường chứng khoán trong cung ứng nguồn lực cho nền kinh tế.

Đáng chú ý, hoạt động IPO ghi nhận sự gia tăng đáng kể về quy mô huy động. Giai đoạn 2021 - 2024, có 16 doanh nghiệp thực hiện IPO với tổng giá trị huy động 6,5 nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên, từ cuối năm 2025 đến nay, dù chỉ có 10 doanh nghiệp IPO, tổng số vốn huy động đã đạt 60,9 nghìn tỷ đồng, cao hơn 9 lần tổng giá trị của cả 4 năm trước đó.

Trong số 10 doanh nghiệp này, 7 doanh nghiệp đã niêm yết, 3 doanh nghiệp còn lại đang hoàn tất thủ tục. Cùng với những điều chỉnh trong pháp luật chứng khoán nhằm gắn IPO với niêm yết, thời gian thực hiện niêm yết sau IPO được rút ngắn từ 90 ngày xuống 30 ngày. Việc đẩy nhanh quá trình niêm yết góp phần bổ sung nguồn hàng hóa cho thị trường, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận vốn trung và dài hạn của doanh nghiệp.

Thời gian qua, Chính phủ, Bộ Tài chính và UBCKNN đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường kinh doanh, tháo gỡ vướng mắc, phát triển nguồn cung và cơ sở nhà đầu tư, đồng thời tăng cường kỷ luật thị trường.

Trong thời gian tới, mục tiêu xuyên suốt là phát triển thị trường chứng khoán ổn định, an toàn, lành mạnh, hiệu quả, bền vững và hội nhập, đáp ứng nhu cầu vốn ngày càng lớn cho mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ và chuyển đổi số.

Theo định hướng này, cơ quan quản lý sẽ mở rộng khả năng tiếp cận thị trường cho doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp có tiềm năng tăng trưởng và đổi mới sáng tạo; thúc đẩy chào bán cổ phiếu, trái phiếu ra công chúng gắn với niêm yết; phát triển sản phẩm tài chính phù hợp nhu cầu vốn dài hạn và khẩu vị rủi ro của nhà đầu tư tổ chức. Cùng với đó là thu hút dòng vốn dài hạn từ các quỹ đầu tư và tổ chức trong nước, quốc tế.

Hoàn thiện thể chế, nâng chất thị trường

Về các giải pháp cụ thể, theo đại diện UBCKNN, ưu tiên trước hết là tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, minh bạch và phù hợp thông lệ quốc tế. Chính phủ đã trình Quốc hội dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán để xem xét, thông qua tại kỳ họp thứ hai trong tháng 10/2026.

Song song với hoàn thiện pháp lý, cơ quan quản lý tiếp tục xử lý các vướng mắc trên cơ sở kiến nghị của tổ chức xếp hạng và nhà đầu tư toàn cầu, nhằm nâng cao độ mở của thị trường. Một nhiệm vụ trọng tâm là triển khai mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP) vào năm 2027. Các quy định về tỷ lệ sở hữu nước ngoài cũng sẽ được rà soát, theo hướng giảm hạn chế đối với những ngành, nghề không thuộc lĩnh vực trọng yếu như an ninh, quốc phòng.

Ở phía nguồn cung, định hướng là đẩy mạnh chào bán chứng khoán ra công chúng gắn với niêm yết, khuyến khích doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp có năng lực tài chính, quản trị tốt tham gia thị trường. Cơ quan quản lý đồng thời hướng tới đa dạng hóa hệ thống chỉ số, phát triển thêm chỉ số cơ sở phục vụ thị trường phái sinh, tăng cường hợp tác với các tổ chức cung cấp chỉ số và quỹ đầu tư trong, ngoài nước.

Đối với phía cầu, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục triển khai đề án tái cấu trúc cơ sở nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ, kết hợp đào tạo, phổ biến kiến thức và cung cấp thông tin về chứng khoán cho nhà đầu tư trong nước và quốc tế.

Cùng với đó, chuyển đổi số và hiện đại hóa hạ tầng giao dịch, thanh toán tiếp tục được đẩy mạnh. Cơ quan quản lý sẽ nghiên cứu bổ sung các cơ chế và loại lệnh giao dịch phù hợp với diễn biến thị trường. Hoạt động giám sát, kiểm tra, thanh tra và xử lý vi phạm cũng được tăng cường nhằm bảo đảm tính công khai, minh bạch và công bằng.

Tuy nhiên, Phó Chủ tịch UBCKNN cho rằng, hiệu quả huy động vốn không chỉ phụ thuộc vào khung pháp lý hay hạ tầng thị trường mà còn gắn trực tiếp với năng lực nội tại của từng doanh nghiệp. Trong giai đoạn phát triển mới, doanh nghiệp cần chuẩn hóa quản trị theo thông lệ quốc tế, áp dụng các nguyên tắc quản trị hiện đại, nâng cao vai trò thành viên hội đồng quản trị độc lập, hoàn thiện kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro. Đây vừa là yêu cầu tuân thủ, vừa là điều kiện xây dựng niềm tin với nhà đầu tư.

Một yêu cầu khác là nâng cao chất lượng công bố thông tin. Doanh nghiệp phải cung cấp đầy đủ, kịp thời và chính xác các thông tin về hoạt động kinh doanh, tình hình tài chính, các yếu tố phi tài chính cũng như nội dung liên quan đến môi trường, xã hội và quản trị (ESG). Minh bạch là nghĩa vụ bắt buộc theo pháp luật, không còn là lựa chọn của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần củng cố nền tảng tài chính, kiểm soát đòn bẩy và xây dựng chiến lược kinh doanh rõ ràng, khả thi để tiếp cận nguồn vốn dài hạn với chi phí hợp lý. Thay vì tiếp cận vốn một cách thụ động, doanh nghiệp cần chủ động xem thị trường chứng khoán là bộ phận trong chiến lược phát triển. Quá trình huy động vốn vì vậy phải gắn với cải thiện quản trị, uy tín và năng lực kinh doanh./.