Chiều 20/10, Quốc hội đã nghe Bộ trưởng Bộ Công thương Lê Mạnh Hùng trình bày tờ trình về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực.

Thêm hình thức PPP cho dự án lưới điện truyền tải

Trình bày tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Công thương Lê Mạnh Hùng cho biết dự thảo Luật gồm 3 điều, kế thừa và có sửa đổi chủ yếu 27 điều, bãi bỏ 3 điều; bổ sung, thay thế, bãi bỏ một số từ, cụm từ, điểm, khoản để bảo đảm thống nhất.

Bộ trưởng Bộ Công thương Lê Mạnh Hùng trình bày tại Quốc hội

Về quy hoạch và đầu tư xây dựng, dự thảo sửa quy định về quy hoạch, phương hướng phát triển mạng lưới cấp điện; đơn giản hóa thủ tục theo hướng một số dự án điện lực không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư theo quy định.

Giá điện trúng thầu được xác định là cơ sở ký kết hợp đồng mua bán điện, hạn chế việc phải đàm phán lại giá sau đấu thầu. Dự thảo cập nhật quy định về dự án đầu tư kinh doanh điện lực không thông qua đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư; bổ sung dự án lưới điện truyền tải theo hình thức đối tác công tư để thu hút nguồn lực xã hội.

Tờ trình cũng nêu việc bỏ các cơ chế đặc thù đầu tư xây dựng dự án, công trình điện lực cấp bách, áp dụng chung quy định của pháp luật về xây dựng đối với dự án, công trình cấp bách.

Về năng lượng tái tạo, năng lượng mới, dự thảo sửa đổi, bổ sung quy định về thị trường Chứng chỉ năng lượng tái tạo, hệ thống lưu trữ điện gắn với năng lượng tái tạo, năng lượng mới và điện gió ngoài khơi; tăng cường giám sát khai thác, sử dụng tài nguyên, giao Chính phủ quy định chi tiết.

Sau khi tiếp thu các ý kiến, dự thảo cập nhật chính sách đột phá cho điện gió ngoài khơi, đặc thù cho điện rác, ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số; bỏ quyền ưu tiên của phía Việt Nam khi chuyển nhượng dự án, cổ phần, phần vốn góp đối với điện gió ngoài khơi.

Về thị trường điện, dự thảo quy định triển khai các cấp độ thị trường điện cạnh tranh, mở rộng đối tượng mua bán điện trực tiếp; bổ sung các trường hợp ngừng, giảm mức cung cấp điện, hiệu chỉnh quy định về thanh toán và chất lượng điện năng.

Về giá điện, giá dịch vụ về điện, dự thảo quy định lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện giữa các nhóm khách hàng; làm rõ giá hợp đồng của một số loại hình nguồn điện; cơ chế giá khuyến khích năng lượng tái tạo, năng lượng mới, hệ thống lưu trữ điện.

Các nội dung khác gồm sửa quy định về bảo vệ công trình, an toàn điện; giá dịch vụ vận chuyển khí thiên nhiên hóa lỏng; sửa Luật Thuế giá trị gia tăng để quy định thuế đối với hợp đồng phái sinh điện.

Về thủ tục hành chính, dự thảo giữ nguyên 16 thủ tục, bãi bỏ 3, phát sinh mới 1 và sửa đổi 19 thủ tục; phân định rõ trách nhiệm của trung ương và địa phương. Các quy định chuyển tiếp được xây dựng để không có khoảng trống pháp lý.

Không chuyển toàn bộ rủi ro sang người sử dụng điện

Thẩm tra dự án Luật, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cơ bản tán thành sự cần thiết, phạm vi sửa đổi; đánh giá hồ sơ cơ bản đáp ứng yêu cầu trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải trình bày báo cáo thẩm tra.

Tuy nhiên, Ủy ban lưu ý Luật Điện lực mới được sửa đổi năm 2024, có hiệu lực từ ngày 1/2/2025. Việc tiếp tục sửa đổi trong thời gian ngắn có thể ảnh hưởng đến tính ổn định, khả năng dự báo của pháp luật, nhất là với lĩnh vực có vốn đầu tư lớn, thời gian thực hiện dự án dài.

Do đó, cơ quan thẩm tra đề nghị chỉ sửa những vấn đề thực sự cấp thiết, đã đủ rõ, có cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn; chính sách mới, tác động lớn phải được đánh giá đầy đủ trước khi luật hóa.

Về nguyên tắc áp dụng pháp luật, cơ quan thẩm tra đề nghị không thiết lập nguyên tắc ưu tiên chung cho Luật Điện lực. Nội dung thực sự cần cơ chế đặc thù phải xác định cụ thể phạm vi, đối tượng, điều kiện và quy định được ưu tiên áp dụng ngay tại Luật.

Đối với cơ chế không thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, Ủy ban đề nghị làm rõ căn cứ, phạm vi, cơ chế thay thế để kiểm soát đất đai, rừng, khu vực biển, môi trường, năng lực nhà đầu tư, quốc phòng, an ninh. Việc đơn giản hóa thủ tục không được tạo khoảng trống quản lý hoặc làm phát sinh lợi ích nhóm, cơ chế “xin - cho”.

Về giá điện, Ủy ban cơ bản tán thành nguyên tắc phản ánh chi phí hợp lý, hợp lệ, tạo điều kiện huy động nguồn lực đầu tư, từng bước xóa bỏ bù chéo và phát triển thị trường điện cạnh tranh.

Tuy nhiên, quy định giá hợp đồng mua bán điện phải “bảo đảm thu hồi đầy đủ” chi phí, vốn đầu tư và lợi nhuận hợp lý có thể được hiểu là Nhà nước bảo đảm kết quả tài chính cho nhà đầu tư. Cơ quan thẩm tra cho rằng cần thể hiện rõ giá điện hình thành trên cơ sở chi phí hợp lý, hợp lệ, hiệu quả đầu tư, mức độ rủi ro và điều kiện thị trường; không chuyển toàn bộ rủi ro sang Nhà nước, bên mua điện hoặc người sử dụng điện.

Việc xóa bỏ bù chéo phải làm rõ phạm vi, đối tượng, lộ trình, tách bạch với hỗ trợ trực tiếp cho hộ nghèo, hộ chính sách, địa bàn khó khăn. Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị làm rõ nguồn lực, phương thức bù đắp chi phí khi giá bán điện chưa kịp điều chỉnh để tránh mặc nhiên phát sinh nghĩa vụ ngân sách, đồng thời quy định nguyên tắc kiểm tra, kiểm toán để loại trừ các chi phí bất hợp lý do quản trị kém.

Về mua bán điện trực tiếp, Ủy ban cơ bản tán thành mở rộng cơ chế, song đề nghị làm rõ điều kiện, quyền, trách nhiệm của đơn vị bán lẻ điện; công khai, phân bổ đầy đủ chi phí sử dụng lưới, phân phối, điều độ, dự phòng, dịch vụ hệ thống, không chuyển dịch bất hợp lý chi phí sang khách hàng không tham gia.

Đối với các lĩnh vực mới như điện gió ngoài khơi, Chứng chỉ năng lượng tái tạo, hệ thống lưu trữ điện, điện hạt nhân mô-đun nhỏ và nhiệt điện khí, Ủy ban đề nghị quy định rõ ngay trong Luật về nguyên tắc, thẩm quyền, giới hạn, bảo đảm tính minh bạch, an toàn hạt nhân, an ninh biển đảo và không giao quá rộng cho văn bản dưới luật./.