Chiều 28/9, tiếp tục chương trình Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ nhất, các đại biểu cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực.
Tán thành sự cần thiết sửa luật, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng) cho rằng ngành điện cần cơ chế huy động đầu tư phát triển nguồn điện, lưới điện để bảo đảm cung cấp điện ổn định và an ninh năng lượng quốc gia. Nhưng cũng vì tính thiết yếu đó, mọi thay đổi trong cơ chế giá điện cần được xem xét hết sức thận trọng dưới góc độ quyền lợi của người sử dụng điện và quyền lợi của quốc gia, đại biểu nêu rõ.
 |
| Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng) |
Tại dự thảo, Điều 51 đặt ra nguyên tắc giá hợp đồng mua bán điện bảo đảm thu hồi chi phí đầu tư, chi phí tài chính, chi phí vận hành, nhiên liệu, các chi phí hợp lý, hợp lệ khác và mức lợi nhuận hợp lý. Dự thảo cũng mở rộng cơ sở áp dụng những thành phần giá dịch vụ và cơ chế khuyến khích phù hợp với các loại hình nguồn điện, hệ thống lưu trữ điện.
Đại biểu Việt Nga cho rằng định hướng này có cơ sở: nếu không có khả năng thu hồi vốn và mức lợi nhuận hợp lý thì rất khó thu hút nguồn lực đầu tư dài hạn cho ngành điện. Tuy nhiên, vấn đề cần làm rõ là chi phí nào được coi là hợp lý để thu hồi? Rủi ro nào do nhà đầu tư chịu trách nhiệm? Và trong trường hợp nào thì chi phí được chuyển vào giá điện mà người dân và doanh nghiệp phải trả?
“Không thể đánh đồng mọi khoản chi thực tế của một dự án với chi phí hợp lý mà xã hội phải gánh chịu”, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nêu quan điểm.
Với quan điểm đó, đại biểu đề nghị thể hiện rõ ở cấp luật nguyên tắc kiểm soát chi phí, công khai và phân bổ rủi ro hợp lý giữa các chủ thể; còn phương pháp tính giá, mức lợi nhuận và quy trình cụ thể thuộc thẩm quyền Chính phủ quy định chi tiết. Khi xây dựng nghị định, cần chú ý cơ chế kiểm tra, kiểm toán chi phí, loại trừ chi phí không hợp lý do quản trị hoặc đầu tư kém hiệu quả và làm rõ cách xử lý khi chi phí phát sinh tác động đến giá bán lẻ điện.
Theo đại biểu, giá điện hợp lý cũng chưa hẳn đồng nghĩa với việc giá điện thấp bằng mọi cách, bởi thiếu nguồn lực đầu tư cuối cùng sẽ ảnh hưởng đến an ninh cung cấp điện. Song giá điện hợp lý “cũng không thể là cơ chế chuyển mọi rủi ro và chi phí của hoạt động đầu tư, kinh doanh sang người sử dụng điện”.
Về giá bán lẻ, dự thảo Điều 50 đề cập lộ trình áp dụng giá điện theo giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường cho khách hàng sinh hoạt khi điều kiện kỹ thuật cho phép, cùng lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện. Đây là những định hướng có thể góp phần sử dụng điện hiệu quả, phản ánh đúng hơn chi phí cung cấp điện, nhưng theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, tác động “không giống nhau đối với tất cả mọi hộ gia đình”.
Có hộ chủ động chuyển được thời gian sử dụng điện, song cũng có hộ không thể làm vậy do điều kiện làm việc, sinh hoạt hoặc nhu cầu chăm sóc người bệnh. Đại biểu đề nghị đánh giá tác động tổng hợp của các cơ chế giá dự kiến, thay vì chỉ xem xét riêng từng cơ chế.
Khi quy định lộ trình áp dụng giá điện theo giờ, Chính phủ cần bảo đảm điều kiện đo đếm chính xác, để người sử dụng điện kiểm tra được số liệu và hóa đơn; thông tin đầy đủ trước khi áp dụng và có phương án đối với nhóm hộ dễ bị ảnh hưởng. Tương tự, lộ trình xóa bỏ bù chéo cần đi cùng đánh giá rõ nhóm nào sẽ chịu tác động tăng chi phí và các giải pháp an sinh phù hợp.
 |
| Đại biểu Đào Chí Nghĩa (đoàn Cần Thơ) phát biểu. |
Góp ý về chính sách phát triển điện lực tại Điều 5, đại biểu Đặng Bích Ngọc (đoàn Phú Thọ) cơ bản đồng tình với hướng ưu tiên phát triển, huy động nguồn lực để đáp ứng đủ điện cho phát triển kinh tế - xã hội trên cơ sở giá bán điện hợp lý, tạo sự cạnh tranh, hệ thống điện vận hành an toàn, giảm phát thải. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng chính sách trong dự thảo còn chung chung, chưa rõ cơ chế huy động nguồn lực, nhà đầu tư được hưởng chính sách gì, điều kiện áp dụng, cơ quan thực hiện và cách xử lý rủi ro.
Đại biểu đề nghị chuyển từ cơ chế khuyến khích, ưu tiên sang chính sách cụ thể, có công cụ tổ chức thực hiện. Mỗi nội dung cần xác định rõ đối tượng áp dụng, hình thức hỗ trợ, điều kiện và cơ chế chuyển tiếp.
Ở khâu lựa chọn nhà đầu tư, đại biểu Đào Chí Nghĩa (đoàn Cần Thơ) đề nghị làm rõ khoản 2 Điều 19. Theo đại biểu, giá điện và thời hạn hợp đồng mua bán điện là những tiêu chí quan trọng trong đấu thầu, nhưng không phải là tiêu chí duy nhất. Việc đánh giá còn phải xem xét tiến độ, độ tin cậy, an toàn hệ thống, hiệu suất công nghệ, khả năng giải tỏa công suất, bảo vệ môi trường và năng lực nhà đầu tư. Những yếu tố đó là cơ sở chọn dự án có hiệu quả lâu dài, thay vì chỉ căn cứ giá chào thấp tại thời điểm đấu thầu.
Đại biểu Tô Ái Vang (đoàn Cần Thơ) đề cập khâu xác định giá điện và đàm phán hợp đồng mua bán điện. Theo đại biểu, dù cơ chế mua bán điện trực tiếp và thị trường bán buôn điện cạnh tranh đã có bước tiến, đây vẫn là điểm nghẽn; các dự án nguồn điện lớn như điện gió ngoài khơi chậm tiến độ do thiếu khung pháp lý phân chia rủi ro dài hạn.
Đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế đặc thù cho phép cam kết tỷ lệ sản lượng điện bao tiêu tối thiểu dài hạn một cách thích hợp, cùng cơ chế chuyển đổi giá nhiên liệu đầu vào vào giá bán điện trong hợp đồng mua bán điện đã ký kết. Theo đại biểu, quy định rõ cơ chế sẽ tạo hành lang minh bạch, tránh cơ chế “xin - cho” đối với từng dự án.
 |
| Thứ trưởng Bộ Công thương Trương Thanh Hoài phát biểu. |
Phát biểu giải trình tại phiên họp, Thứ trưởng Bộ Công thương Trương Thanh Hoài cho biết hiện Bộ Công Thương đang xây dựng cơ chế điều chỉnh giá điện bình quân theo hướng giảm thiểu tối đa ảnh hưởng đến sinh hoạt của nhân dân, vừa bảo đảm bù đắp chi phí sản xuất kinh doanh thực tế, vừa bảo đảm cân bằng tài chính cho Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN).
Do giá điện có tác động trực tiếp đến chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và công tác điều hành kinh tế vĩ mô, nên mặc dù nguyên tắc là giá điện phải phản ánh đúng chi phí sản xuất kinh doanh thực tế, nhưng Nhà nước vẫn phải bảo đảm mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ mức sống của người dân và sự phát triển bền vững của đất nước, Thứ trưởng khẳng định.
