Trong nhiều năm qua, quản lý thanh khoản của các ngân hàng Việt Nam gắn với những chỉ tiêu quen thuộc như tỷ lệ dự trữ thanh khoản, tỷ lệ khả năng chi trả trong 30 ngày, tỷ lệ nguồn vốn ngắn hạn được sử dụng để cho vay trung dài hạn, hay tỷ lệ dư nợ cho vay so với tổng tiền gửi (Loans-to-Deposits ratio - LDR). Thông tư 50 bổ sung LCR và NSFR vào hệ thống các tỷ lệ an toàn, qua đó mở rộng cách đánh giá thanh khoản ngân hàng.
Có thể hiểu đơn giản, LCR trả lời câu hỏi ngân hàng có đủ nguồn lực thanh khoản để ứng phó trong 30 ngày căng thẳng hay không. Tỷ lệ này so sánh lượng tài sản thanh khoản chất lượng cao (High-quality liquid assets - HQLA) với dòng tiền ra ròng dự kiến trong 30 ngày. Điểm đáng chú ý là dòng tiền được tính trong điều kiện căng thẳng, thay vì dựa trên hoạt động bình thường. Cách tiếp cận này giúp ngân hàng tăng khả năng chủ động trước những biến động bất ngờ về dòng tiền. Tuy nhiên, lượng tài sản thanh khoản cần phải được xác định phù hợp với quy mô và khẩu vị rủi ro của từng ngân hàng, vừa góp phần bảo đảm an toàn, vừa đáp ứng mục tiêu sử dụng vốn hiệu quả.
 |
| Lộ trình áp dụng tỷ lệ LCR và NSFR theo Thông tư số 50/2026/TT-NHNN. Ảnh minh hoạ. |
Nếu LCR tập trung vào khả năng ứng phó với căng thẳng thanh khoản trong 30 ngày, NSFR nhìn vào một câu hỏi dài hạn hơn: ngân hàng có đang sử dụng nguồn vốn đủ ổn định để tài trợ cho các khoản cho vay và đầu tư của mình hay không? Đây là vấn đề quan trọng bởi ngân hàng thường huy động tiền gửi có kỳ hạn ngắn nhưng lại cho vay trong thời gian dài hơn. Do đó, ngân hàng sẽ phải thường xuyên huy động nguồn vốn mới để bù đắp khi nguồn vốn cũ rút ra hoặc đáo hạn.
Vì vậy, NSFR đánh giá các nguồn vốn khác nhau theo mức độ ổn định: nguồn vốn càng ổn định và có kỳ hạn phù hợp thì càng có giá trị trong việc tài trợ cho các tài sản dài hạn. Qua đó, NSFR khuyến khích ngân hàng cân đối tốt hơn giữa thời hạn của nguồn vốn huy động và thời hạn của các khoản cho vay, đầu tư, đồng thời đa dạng hóa và củng cố cơ cấu nguồn vốn.
Việc áp dụng LCR và NSFR không có nghĩa các tỷ lệ thanh khoản truyền thống hoàn toàn biến mất. Thông tư 50 vẫn duy trì LDR với mức tối đa 95%. Ba tỷ lệ này phản ánh những góc nhìn khác nhau: LDR thể hiện tương quan giữa cho vay và tiền gửi; LCR tập trung vào khả năng đáp ứng dòng tiền trong giai đoạn căng thẳng ngắn hạn; còn NSFR xem xét tính ổn định của nguồn vốn trong mối quan hệ với cơ cấu tài sản.
| Cơ cấu tiền gửi, kỳ hạn huy động và các nguồn tài trợ khác cũng cần được xem xét trong mối quan hệ với cơ cấu tài sản. Theo đó, LCR và NSFR có thể trở thành một phần trong quá trình ra quyết định kinh doanh, thay vì chỉ là các chỉ tiêu để tính toán và báo cáo. Mức độ tác động sẽ khác nhau giữa các ngân hàng, tùy thuộc vào trạng thái thanh khoản, cơ cấu nguồn vốn và bảng cân đối hiện tại. |
Điều đáng chú ý hơn là các quy định mới có thể tác động đến cách ngân hàng quản trị tài sản và nguồn vốn. Khi mở rộng tín dụng hoặc đầu tư, ngân hàng không chỉ xem xét lợi nhuận và rủi ro của tài sản mà còn phải tính đến nhu cầu thanh khoản và nguồn vốn ổn định đi kèm.
Thông tư 50 cũng mở rộng yêu cầu quản trị sang thanh khoản trong ngày. Ngân hàng cần theo dõi dòng tiền vào, dòng tiền ra và khả năng thiếu hụt tại các thời điểm khác nhau trong ngày, đồng thời chuẩn bị nguồn thanh khoản và tài sản bảo đảm có thể sử dụng khi cần. Điều này bổ sung thêm một góc nhìn cho việc quản lý thanh khoản, khi ngân hàng không chỉ quan tâm đến trạng thái thanh khoản tại cuối ngày mà còn phải theo dõi diễn biến dòng tiền trong ngày.
Bên cạnh đó, kiểm tra sức chịu đựng thanh khoản được quy định cụ thể hơn. Các ngân hàng cần xây dựng các kịch bản căng thẳng dựa trên dữ liệu lịch sử, hành vi khách hàng, dòng tiền và cấu trúc tài sản - nguồn vốn. Kết quả có thể được sử dụng để xác định quy mô tài sản thanh khoản, giới hạn rủi ro và kế hoạch nguồn vốn dự phòng.
Thông tư 50 thiết kế lộ trình nhiều năm thay vì yêu cầu các ngân hàng đáp ứng ngay mức 100%. Đối với NSFR, mức tối thiểu bắt đầu ở 90% từ 1/10/2028, tăng lên 95% từ 1/10/2029 và đạt 100% từ 1/10/2030. Với LCR quy đổi sang VNĐ, mức tối thiểu bắt đầu ở 50% từ 1/10/2028, sau đó tăng từng bước và đạt 100% từ 1/10/2033. Lộ trình này tạo khoảng thời gian để các ngân hàng chuẩn bị. Đáng chú ý, ngân hàng không nhất thiết phải chờ đến thời hạn bắt buộc mà có thể đăng ký áp dụng LCR và NSFR sớm nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định.
Khoảng thời gian từ nay đến năm 2028 vì vậy có thể được xem là giai đoạn chuẩn bị. Việc tính toán LCR và NSFR đòi hỏi dữ liệu về tài sản, nguồn vốn và dòng tiền được phân loại theo nhiều tiêu chí như kỳ hạn, đối tượng khách hàng, loại tiền, tài sản bảo đảm và mức độ ổn định của nguồn vốn.
Quá trình triển khai do đó không chỉ liên quan đến bộ phận quản trị rủi ro mà còn cần sự phối hợp của các bộ phận khác như quản trị tài sản – nguồn vốn, tài chính, công nghệ thông tin và cả các đơn vị kinh doanh. Việc tính toán thử LCR và NSFR trước thời điểm bắt buộc cũng có thể giúp ngân hàng đánh giá vị thế hiện tại và chủ động xây dựng kế hoạch phù hợp.
Ở góc độ toàn hệ thống, lộ trình chuyển tiếp cũng giúp cơ quan quản lý có thời gian theo dõi phản ứng của thị trường. Khi các ngân hàng từng bước điều chỉnh cơ cấu nguồn vốn và tài sản thanh khoản, những thay đổi về nhu cầu vốn, chi phí huy động hay hoạt động trên thị trường tiền tệ có thể được quan sát và đánh giá trong quá trình triển khai.
Nhìn tổng thể, điểm đáng chú ý của Thông tư 50 không chỉ là việc bổ sung LCR và NSFR. Các quy định mới hướng tới cách quản trị thanh khoản toàn diện hơn, kết hợp giữa khả năng đáp ứng dòng tiền trong ngắn hạn, sự ổn định của nguồn vốn trong dài hạn và quản lý dòng tiền trong hoạt động hàng ngày. Với lộ trình kéo dài nhiều năm, các ngân hàng có thời gian chuẩn bị dữ liệu, hệ thống và từng bước điều chỉnh cơ cấu tài sản - nguồn vốn phù hợp với các yêu cầu mới.
