Ảnh minh họa

Và sau 10 năm, “tái” cuối cùng có vẻ đã “chín” khi sự trở lại của quá trình “tái” này vào giai đoạn 2016 - 2020 trở nên bài bản hơn nhiều. Để có thể “chín”, tái cơ cấu kinh tế giai đoạn 2016 - 2020 phải vượt qua rất nhiều thử thách và thậm chí là cả những đòn “chí mạng” như đại dịch Covid-19 xuất hiện vào đầu năm 2020, đúng vào giai đoạn nước rút của việc thực hiện quá trình này. Còn nhìn lại năm đầu của giai đoạn 2016 - 2020, nền kinh tế rất nhiều điểm nghẽn, dư địa chính sách hạn hẹp trong khi tình hình địa chính trị, địa kinh tế thế giới, khí hậu, thời tiết, dịch bệnh diễn biến phức tạp, khó lường. Những thách thức này đã và đang tiếp tục đeo bám liên tục trong suốt 5 năm qua.

Vừa phải đồng thời giải quyết những tồn tại, hạn chế của giai đoạn trước, vừa phải tạo cho được bước chuyển về chất lượng tăng trưởng, đổi mới mô hình tăng trưởng, Chính phủ đã hoàn thành được 11/22 mục tiêu đề ra cho quá trình tái cơ cấu kinh tế giai đoạn 2016 - 2020, trong đó có nhiều mục tiêu vượt xa so với kế hoạch đề ra. Đáng chú ý là các mục tiêu về nợ công hoàn thành vượt xa mục tiêu đề ra, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an toàn nợ công, an toàn tài chính quốc gia, giảm áp lực trả nợ lên ngân sách nhà nước.

Xếp hạng năng lực cạnh tranh quốc gia cải thiện 10 bậc trong giai đoạn 2017 - 2019, lên vị trí 67/141 quốc gia, vùng lãnh thổ, qua đó thu hẹp khoảng cách về năng lực cạnh tranh quốc gia với ASEAN-4. Các chỉ tiêu về năng suất, đổi mới công nghệ đạt và vượt mục tiêu đề ra, năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) đóng góp vào tăng trưởng bình quân khoảng 45%, vượt xa so với mục tiêu 30% - 35%. So với năm 2016, xếp hạng đổi mới sáng tạo toàn cầu của Việt Nam cải thiện 17 bậc, lên vị trí 42/131 nền kinh tế năm 2020, dẫn đầu trong nhóm 29 nền kinh tế có thu nhập trung bình thấp và đứng thứ 3 trong khu vực ASEAN (sau Singapore và Malaysia)…

Điều làm nên khác biệt để tái cơ cấu kinh tế giai đoạn 2016 - 2020 có thể đi đến giai đoạn “chín” là Chính phủ đã xác định và cụ thể hóa các mục tiêu cơ cấu lại nền kinh tế, với rất nhiều các mục tiêu định lượng, nhờ đó có thể giám sát được tiến độ triển khai thực hiện các nhiệm vụ bên cạnh việc thường xuyên đôn đốc, đánh giá. Chính phủ cũng đã đề ra hẳn một chương trình hành động, giao 108 nhiệm vụ cụ thể cần thực thi cho các bộ, ngành, địa phương. Nhiều văn bản pháp luật nhằm hoàn thiện thể chế và tạo khung pháp lý cho quá trình cơ cấu lại toàn diện nền kinh tế gắn với đổi mới sâu rộng mô hình tăng trưởng, đặc biệt là tập trung xử lý các vấn đề lâu nay còn yếu kém đã được ban hành.

Dù vậy, quá trình “chín” cũng để lại nỗi tiếc nuối to lớn khi trong 7 mục tiêu có khả năng không hoàn thành, chiếm 31,8% tổng số mục tiêu đề ra, thì có tới 2 mục tiêu đã chắc chắn hoàn thành, nhưng cuối cùng lại để vuột khỏi tầm tay, dù rất nỗ lực mà không thể níu giữ.

Đó là mục tiêu tỷ lệ bội chi ngân sách nhà nước và mục tiêu tỷ lệ nợ xấu của hệ thống các tổ chức tín dụng. Cả hai mục tiêu này đến năm 2019 đã hoàn thành. Tuy nhiên, đại dịch Covid-19 ập đến ngay từ đầu năm 2020 làm cho sản xuất bị đình trệ, nhu cầu hàng hóa và dịch vụ sụt giảm, dẫn đến các doanh nghiệp bị ảnh hưởng nặng nề, tình trạng nợ xấu có thể gia tăng, thu ngân sách nhà nước giảm trong khi chi ngân sách nhà nước tăng do phải hỗ trợ doanh nghiệp và người dân vượt qua giai đoạn khó khăn; từ đó dẫn đến 2 mục tiêu này rơi vào nhóm có khả năng không hoàn thành.

Đoàn Trần