Áp lực giải ngân và những điểm nghẽn từ thực tiễn

Giải ngân vốn đầu tư công 10 tháng năm 2026 của cả nước đạt 708.567,4 tỷ đồng, bằng 74,1% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Kết quả này cho thấy tiến độ thực hiện các dự án đang được đẩy lên trong những tháng cuối năm, tạo thêm nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, đối với các CTMTQG, áp lực giải ngân vẫn còn khá lớn.

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, đến hết tháng 10/2026, tổng giải ngân kế hoạch vốn năm 2026 thực hiện các CTMTQG giai đoạn 2026-2030 đạt 3.385,08 tỷ đồng, tương đương 11,1% kế hoạch. Trong khi đó, nguồn vốn năm 2025 được phép kéo dài sang năm 2026 giải ngân 10.134,5 tỷ đồng, đạt 43,3%. Điều này cho thấy các bộ, ngành và địa phương đang phải đồng thời đẩy nhanh kế hoạch vốn mới, vừa xử lý khối lượng vốn chuyển nguồn từ năm trước.

Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Phương Anh

Nguyên nhân giải ngân chậm được chỉ ra chủ yếu do việc đề xuất, phân bổ và giao dự toán vốn ở một số bộ, ngành còn muộn, khiến thời gian tổ chức thực hiện bị rút ngắn. Đến ngày 31/10, vẫn còn 3 địa phương chưa hoàn thành phân bổ vốn năm 2026. Bên cạnh đó, những vướng mắc trong xác định đối tượng thụ hưởng, giá nguyên vật liệu, chuyển đổi mục đích sử dụng đất, giải phóng mặt bằng và điều chỉnh nguồn vốn cũng ảnh hưởng đến tiến độ.

Những khó khăn này thể hiện khá rõ tại các địa phương thụ hưởng chương trình. Đơn cử tại Quảng Trị, đến ngày 30/10/2026, tỉnh đã giải ngân 248,68/573,097 tỷ đồng vốn năm 2025 kéo dài, đạt 43,4%; trong đó vốn đầu tư công đạt 61,6%, vốn sự nghiệp đạt 36,1%. Với kế hoạch năm 2026, kết quả giải ngân mới đạt 31,919/279,265 tỷ đồng, tương đương 11,4%.

Trong khi đó, tại Gia Lai, tổng kế hoạch vốn đầu tư công thực hiện các CTMTQG năm 2026 là 1.238 tỷ đồng, gồm 301 tỷ đồng vốn năm 2025 kéo dài và 937 tỷ đồng kế hoạch năm 2026. Đến hết tháng 10, tỉnh Gia Lai giải ngân được khoảng 307 tỷ đồng, tương đương 24,78% kế hoạch.

Thực tế tại 2 địa phương cho thấy, bên cạnh những khó khăn về cơ chế, thủ tục và phân bổ vốn, điều kiện triển khai trên địa bàn cũng là yếu tố tác động trực tiếp đến tiến độ. Đặc biệt, mưa lớn kéo dài tại nhiều khu vực đã làm gián đoạn vận chuyển vật liệu, thi công công trình và triển khai các hoạt động hỗ trợ phát triển sản xuất. Nếu không được xử lý kịp thời, những vướng mắc này có thể khiến khối lượng thực hiện và thanh toán tiếp tục dồn vào thời điểm cuối năm.

Từ tháo gỡ vướng mắc đến yêu cầu sử dụng vốn hiệu quả

Trước áp lực giải ngân, các địa phương đang tập trung triển khai các giải pháp gắn với tiến độ thực tế của từng dự án, nhiệm vụ. Tại Quảng Trị, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh đã đề nghị các đơn vị xây dựng lộ trình giải ngân cụ thể theo tuần, tháng; khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, thủ tục đầu tư, thanh toán và chủ động điều chuyển vốn từ những nội dung không còn khả năng thực hiện sang nhiệm vụ có thể giải ngân.

Còn tại Gia Lai, trước những khó khăn về thời tiết, giải phóng mặt bằng và thủ tục đầu tư, tỉnh đặt mục tiêu đến ngày 30/11 giải ngân tối thiểu 70% và trước ngày 31/12 hoàn thành 100% kế hoạch vốn năm 2026. Để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh xác định giải ngân vốn CTMTQG là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách trong quý IV và yêu cầu các sở, ngành, địa phương phân công trách nhiệm theo nguyên tắc “6 rõ”, đồng thời theo dõi tiến độ từng tuần đối với từng dự án, nhiệm vụ. Những công trình đã có khối lượng hoàn thành phải khẩn trương nghiệm thu, hoàn thiện hồ sơ và thanh toán ngay khi đủ điều kiện.

Từ thực tế triển khai tại các địa phương có thể thấy yêu cầu tăng tốc giải ngân không chỉ dừng ở việc đôn đốc tiến độ mà cần được cụ thể hóa bằng những giải pháp sát với từng địa bàn. Việc rà soát khả năng thực hiện của từng dự án, hoàn thiện thủ tục, chủ động điều chuyển vốn và gắn trách nhiệm với từng đơn vị là những khâu quan trọng để hạn chế tình trạng vốn được giao nhưng không thể triển khai hoặc giải ngân đúng kế hoạch.

Yêu cầu này càng có ý nghĩa khi phần lớn nguồn lực CTMTQG được dành cho địa bàn khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, khu vực nông thôn cùng các nhóm đối tượng cần hỗ trợ. Vốn đầu tư công giúp hoàn thiện hạ tầng thiết yếu; kinh phí thường xuyên phục vụ các chính sách hỗ trợ sản xuất, sinh kế và cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản.

Vì vậy, hiệu quả giải ngân cần được nhìn nhận từ kết quả thực tế mà nguồn vốn mang lại. Một công trình giao thông hoàn thành không chỉ tạo khối lượng đầu tư mà còn cải thiện điều kiện đi lại, vận chuyển hàng hóa; một chính sách hỗ trợ sản xuất được triển khai đúng thời điểm có thể giúp người dân duy trì sinh kế, nâng cao thu nhập. Ngược lại, nếu nguồn vốn chậm được đưa vào thực hiện, người dân và các địa bàn thụ hưởng sẽ phải chờ đợi lâu hơn để tiếp cận những lợi ích mà chương trình hướng tới.

Trong bối cảnh cả nước đang tăng tốc giải ngân đầu tư công, việc đẩy nhanh các CTMTQG cũng góp phần bổ sung nguồn lực cho phát triển, nhất là tại những địa bàn có khả năng tự cân đối ngân sách hạn chế. Khi các công trình được triển khai đúng tiến độ, chính sách hỗ trợ đến đúng đối tượng, nguồn vốn ngân sách sẽ được chuyển hóa thành hạ tầng, năng lực sản xuất và những điều kiện phát triển bền vững hơn cho địa phương.

Để thực hiện mục tiêu này, Bộ Tài chính kiến nghị các bộ chủ chương trình tăng cường theo dõi, đôn đốc tiến độ phân bổ và giải ngân; kịp thời hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn theo thẩm quyền. Những cơ quan, địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp cần được kiểm tra, chấn chỉnh, đồng thời khắc phục tình trạng triển khai dàn trải, không đúng mục tiêu, đối tượng.

Các bộ, cơ quan trung ương và địa phương cần khẩn trương hoàn thành phân bổ, giao dự toán và kế hoạch vốn năm 2026; rà soát toàn bộ nguồn vốn được kéo dài, tập trung vào những nhiệm vụ, dự án có khả năng hoàn thành và giải ngân. Các địa phương cần chủ động bố trí vốn đối ứng, lồng ghép các nguồn vốn hợp pháp, ưu tiên công trình thiết yếu, địa bàn khó khăn và chính sách hỗ trợ trực tiếp người dân.

Đáng chú ý, Bộ Tài chính kiến nghị các bộ, ngành, địa phương lấy tiến độ thực hiện, tỷ lệ giải ngân, kết quả đầu ra, hiệu quả sử dụng vốn và mức độ cải thiện đời sống người dân làm căn cứ đánh giá kết quả của từng cơ quan, đơn vị, địa phương cũng như trách nhiệm người đứng đầu.

Từ nay đến cuối năm, quỹ thời gian thực hiện không còn nhiều. Bởi vậy, theo Bộ Tài chính, tăng tốc giải ngân cần đi đôi với tháo gỡ vướng mắc thực chất, phân bổ vốn sát khả năng thực hiện và nâng cao trách nhiệm của từng cấp, từng đơn vị. Thực tiễn tại các địa phương đã cho thấy, chỉ khi các điểm nghẽn được xử lý kịp thời và nguồn lực được đưa đến đúng địa bàn, đúng đối tượng, các CTMTQG mới phát huy đầy đủ hiệu quả, góp phần cải thiện đời sống người dân vùng khó khăn và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.