Giữ thị trường bằng năng lực đáp ứng tiêu chuẩn

Đó là thông điệp được nhấn mạnh tại Hội nghị cập nhật các quy định về an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (SPS) trong Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Liên minh châu Âu (EVFTA) và Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Vương quốc Anh và Bắc Ireland (UKVFTA), do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND TP. Hồ Chí Minh tổ chức ngày 24/7.

Phát biểu khai mạc hội nghị, ông Ngô Hồng Phong - Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, kiêm Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam cho biết, các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới đã mở ra cơ hội lớn để nông sản, thực phẩm Việt Nam mở rộng xuất khẩu vào những thị trường có giá trị cao như EU và Vương quốc Anh. Tuy nhiên, cùng với ưu đãi thuế quan, các thị trường này cũng liên tục nâng cao các hàng rào kỹ thuật về an toàn thực phẩm, kiểm dịch động thực vật, truy xuất nguồn gốc, ghi nhãn, bao bì, quản lý vùng nguyên liệu và cơ sở chế biến.

Theo ông Phong, đáp ứng các quy định SPS hiện không còn đơn thuần là yêu cầu kỹ thuật mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để duy trì thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh và hướng tới phát triển bền vững của ngành nông nghiệp.

Ông Ngô Hồng Phong - Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, kiêm Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam phát biểu tại hội nghị.

Xu hướng thương mại nông sản toàn cầu cũng đang chuyển mạnh sang các tiêu chuẩn minh bạch, chuẩn hóa và kiểm soát chất lượng trên toàn chuỗi giá trị. Vì vậy, doanh nghiệp muốn tận dụng hiệu quả EVFTA và UKVFTA không chỉ cần hưởng ưu đãi thuế quan mà còn phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, truy xuất nguồn gốc cũng như các tiêu chí phát triển bền vững.

EU và Vương quốc Anh hiện là hai thị trường xuất khẩu quan trọng của nông, lâm, thủy sản Việt Nam. Riêng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu sang EU đạt khoảng 9,28 tỷ USD, chiếm khoảng 13% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành, đứng thứ ba sau Trung Quốc và Hoa Kỳ. Tuy nhiên, các quy định SPS, đặc biệt về giới hạn dư lượng tối đa (MRL), kiểm dịch động thực vật hay Quy định chống mất rừng của EU (EUDR) vẫn liên tục được cập nhật.

Theo ông Ngô Hồng Phong, yêu cầu của EU hiện đã mở rộng từ các tiêu chuẩn SPS truyền thống sang chuyển đổi số, minh bạch dữ liệu và phát triển bền vững. Nếu doanh nghiệp không chủ động cập nhật quy định và chuẩn bị đầy đủ hồ sơ xuyên suốt chuỗi sản xuất, chế biến và xuất khẩu thì nguy cơ bị gián đoạn hoặc mất thị trường là rất lớn.

TP. Hồ Chí Minh xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng SPS

Phát biểu tại hội nghị, ông Hồ Trúc Thanh - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hồ Chí Minh cho rằng, trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, lợi thế cạnh tranh không còn dựa chủ yếu vào quy mô sản xuất hay chi phí thấp mà phụ thuộc vào khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và phát triển xanh.

Theo ông Thanh, EVFTA và UKVFTA không chỉ mở ra cơ hội thị trường mà còn thúc đẩy ngành nông nghiệp chuyển từ tăng trưởng theo sản lượng sang phát triển dựa trên chất lượng, tiêu chuẩn và giá trị gia tăng.

Hiện TP. Hồ Chí Minh có hơn 450 doanh nghiệp xuất khẩu nông, lâm, thủy sản, với kim ngạch xuất khẩu 6 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 8,29 tỷ USD, đóng vai trò đầu mối kết nối các vùng nguyên liệu với thị trường quốc tế.

Trong thời gian tới, thành phố sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng hệ sinh thái logistics hiện đại; thúc đẩy ứng dụng công nghệ số trong truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng; nâng cao năng lực kiểm nghiệm, kiểm định; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các quy định SPS và phát triển các chuỗi cung ứng nông sản minh bạch, an toàn, có sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Hội nghị được tổ chức trực tiếp và trực tuyến.

EU tiếp tục siết tiêu chuẩn, doanh nghiệp phải chủ động thích ứng

Thông tin tại hội nghị, TS. Ngô Xuân Nam - Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam cho biết, dù cùng thuộc châu Âu nhưng EU và Vương quốc Anh hiện áp dụng hai hệ thống quy định riêng theo EVFTA và UKVFTA. Doanh nghiệp không thể áp dụng chung một bộ tiêu chuẩn cho cả hai thị trường.

Ông Nam dẫn chứng trường hợp một lô xúc xích chay của Việt Nam bị phát hiện có protein động vật do sử dụng ruột heo làm vỏ bao. Sản phẩm ghi nhãn “ăn chay” nhưng không đáp ứng đúng quy định của nước nhập khẩu, dẫn đến nguy cơ bị cảnh báo và xử lý.

Theo TS. Ngô Xuân Nam, nếu doanh nghiệp không cập nhật kịp thời các quy định mới, hàng hóa có thể bị tăng tần suất kiểm tra, trả về, tiêu hủy hoặc phát sinh thêm nhiều chi phí tuân thủ.

Đáng chú ý, EU đang dự kiến tiếp tục siết chặt mức dư lượng tối đa (MRL) đối với 8 hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật, gồm azocyclotin, chlorfenapyr, fenpropathrin, profenofos, cyhexatin, dicofol, endosulfan và fenarimol. Quy định này dự kiến được thông qua vào tháng 7/2027.

Bên cạnh đó, EU cũng sẽ điều chỉnh MRL của 6 hoạt chất khác, trong đó có carbofuran và nhóm quizalofop.

Theo TS. Ngô Xuân Nam, trong 6 tháng đầu năm 2026, EU đã thể hiện 5 xu hướng lớn trong quản lý SPS. Đó là tiếp tục siết chặt MRL; kiểm tra theo từng sản phẩm thay vì áp dụng chung; tăng cường kiểm soát dựa trên đánh giá rủi ro; mở rộng danh mục kiểm dịch thực vật và yêu cầu doanh nghiệp phải theo dõi cả các quy định riêng của từng quốc gia thành viên EU.

Đối với Vương quốc Anh, xu hướng điều chỉnh hiện có phần linh hoạt hơn khi một số quy định về mức dư lượng được nới lỏng. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa hàng hóa đáp ứng tiêu chuẩn của Anh sẽ đủ điều kiện vào EU, bởi mỗi thị trường vẫn áp dụng hệ thống quy định riêng.