Năm 2024, tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) phát hành mới đạt 485 nghìn tỷ đồng, tăng 44% so với năm 2023. Trong đó, có 449 đợt phát hành riêng lẻ và 40 đợt phát hành ra công chúng.
Ngành ngân hàng và bất động sản tiếp tục dẫn đầu thị trường về giá trị phát hành mới TPDN và quy mô trái phiếu đang lưu hành. Giá trị phát hành năm 2024 của ngành ngân hàng đạt 327,5 nghìn tỷ đồng, chiếm 68% tổng giá trị phát hành, trong khi ngành Bất động sản đạt 84 nghìn tỷ đồng, tương đương 17%. Đáng chú ý, giá trị phát hành của ngành Bất động sản duy trì mức tương đương năm 2023, cho thấy dấu hiệu phục hồi mạnh mẽ sau giai đoạn suy giảm vào năm 2022, dù đây là ngành có lượng trái phiếu chậm trả cao nhất thị trường, chiếm 62% tổng giá trị trái phiếu chậm trả.
Bên cạnh đó, tình hình phát sinh trái phiếu chậm trả đã cải thiện đáng kể. Theo báo cáo Tổng quan thị trường trái phiếu doanh nghiệp của VIS Rating, chỉ có 21 tổ chức phát hành (TCPH) lần đầu chậm trả gốc lãi trong năm 2024, giảm mạnh so với 79 TCPH năm 2023. Tỷ lệ thu hồi nợ quá hạn cũng ghi nhận sự tiến triển tích cực, đạt 22,9% vào cuối năm 2024, tăng từ 3.9% so với cuối năm 2023.
TPDN tiếp tục đóng vai trò là kênh dẫn vốn dài hạn quan trọng, với 19% nguồn vốn doanh nghiệp huy động đến từ kênh này, so với 79% từ tín dụng ngân hàng và chỉ 2% từ cổ phiếu. Tuy nhiên, thách thức lớn vẫn tồn tại. Báo cáo của VIS Rating cho thấy 52% tổ chức phát hành trong năm 2024 có hồ sơ tín nhiệm ở mức "Dưới trung bình". Phần lớn trong số này là các công ty mới thành lập, thiếu hoạt động kinh doanh cốt lõi và dòng tiền ổn định. Điều này nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết phải nâng cao tính minh bạch và khả năng phát hiện rủi ro trên thị trường.
Xếp hạng tín nhiệm (XHTN) mang lại lợi ích cho cả nhà đầu tư lẫn các doanh nghiệp phát hành trái phiếu. Với nhà đầu tư, XHTN cung cấp thông tin đáng tin cậy về khả năng tài chính và khả năng trả nợ của doanh nghiệp, hỗ trợ đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn. Ngược lại, các doanh nghiệp phát hành trái phiếu cũng hưởng lợi khi nâng cao được uy tín, gia tăng khả năng tiếp cận vốn và cải thiện vị thế cạnh tranh trên thị trường.
Năm 2024 đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong sự phát triển của hoạt động XHTN tại Việt Nam, với 51 tổ chức lần đầu công bố kết quả xếp hạng, bao gồm 8 ngân hàng và 43 doanh nghiệp. Con số này thể hiện mức tăng trưởng 122% so với năm 2023, phản ánh nhu cầu về việc nâng cao uy tín tín dụng và cải thiện sự minh bạch tài chính, đặc biệt trong bối cảnh thị trường trái phiếu nội địa đang tìm kiếm sự phát triển theo hướng bền vững hơn. Mức tăng trưởng số lượng doanh nghiệp đã thực hiện XHTN trong năm 2024 cũng thể hiện tính tuân thủ của thị trường đối với yêu cầu thực hiện XHTN bắt buộc.
 |
Thống kê từ VIS Rating cho thấy, năm 2024, 10/20 tổ chức phát hành trái phiếu ra công chúng và 47/104 tổ chức phát hành riêng lẻ đã thực hiện XHTN, với tổng giá trị trái phiếu phát hành của các nhóm này lần lượt là 22 nghìn tỷ đồng và 233 nghìn tỷ đồng.
Đáng chú ý, Công ty TNHH Nước sạch Hoà Bình – Xuân Mai (BB) và CTCP Nước Biwase – Long An (BBB) đã thực hiện xếp hạng trái phiếu – hai lô trái phiếu đầu tiên tại Việt Nam được xếp hạng bởi tổ chức XHTN nội địa được Bộ Tài chính cấp phép. Hai lô trái phiếu này có giá trị lần lượt 875 tỷ đồng và 700 tỷ đồng, đều đạt mức AAA, cao hơn mức xếp hạng của tổ chức phát hành, do được bảo lãnh bởi GuarantCo và CGIF. Điều này cho thấy XHTN trái phiếu có sự tách biệt khỏi mức XHTN của tổ chức phát hành, phản ánh rủi ro thực tế riêng biệt của trái phiếu và cung cấp thông tin hữu ích hơn cho nhà đầu tư thị trường.
Dữ liệu thị trường cho thấy các doanh nghiệp đã công bố kết quả XHTN tự nguyện thường là những tổ chức có tiềm lực tài chính mạnh, hoạt động tốt và có năng lực tạo ra dòng tiền. Điều này phản ánh một xu hướng rõ rệt là các doanh nghiệp lớn và ổn định ưu tiên minh bạch thông tin để gia tăng khả năng huy động vốn trên thị trường chứng khoán.
Trong 5 tổ chức XHTN đã được Bộ Tài chính cấp phép, tính tới thời điểm hiện tại, VIS Rating là tổ chức XHTN duy nhất có sự tham gia của cổ đông nước ngoài là Moody’s – một tổ chức XHTN hàng đầu thế giới. Từ thông tin công bố, VIS Rating được chia sẻ dữ liệu toàn cầu của Moody’s và áp dụng phương pháp XHTN xây dựng trên phương pháp luận của Moody’s, được tinh chỉnh để phù hợp với đặc thù thị trường Việt Nam. Đặc biệt, ông Simon Chen – Phó Chủ tịch Cấp cao của Moody’s trực tiếp tham gia điều hành khối XHTN và nghiên cứu của tổ chức này. Những yếu tố này thể hiện cam kết mạnh mẽ của Moody’s trong việc đầu tư nguồn lực nhằm xây dựng một công ty XHTN chất lượng cao, minh bạch và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế khắt khe, sẵn sàng đáp ứng cho thị trường Việt Nam.
Qua dữ liệu được công bố, VIS Rating đang sở hữu tệp khách hàng với quy mô vượt trội so với thị trường, cho thấy sự tin tưởng của các doanh nghiệp hàng đầu khi chọn VIS Rating là đối tác XHTN.
 |
Thị trường trái phiếu doanh nghiệp tại Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể theo hướng minh bạch hơn và có nhiều tiềm năng phát triển, đặc biệt thông qua việc minh bạch thông tin và sử dụng XHTN. Việc XHTN trái phiếu phát hành không chỉ cung cấp thông tin đầy đủ mà còn phản ánh chính xác rủi ro, qua đó gia tăng niềm tin của nhà đầu tư và nâng cao hiệu quả thị trường.
Sự thay đổi trong luật chứng khoán và các nghị định sắp tới sẽ thúc đẩy XHTN trở thành xu hướng phổ biến nhằm bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư. Đây là một bước tiến tất yếu, đồng thời đã trở thành thông lệ tại các thị trường trái phiếu doanh nghiệp trên thế giới. Trong khu vực châu Á, tỷ lệ trái phiếu được XHTN đạt mức cao: Indonesia 92%, Thái Lan 84%, Malaysia 56%, Trung Quốc 44%, và Philippines 16%.
Việc áp dụng XHTN – đặc biệt là XHTN trái phiếu – sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc giúp Việt Nam đạt mục tiêu dư nợ trái phiếu chiếm 25% GDP vào năm 2030, là điểm sáng mang lại sự phát triển bền vững cho thị trường tài chính Việt Nam./.
