* PV: Thưa ông, khi thị trường chứng khoán Việt Nam bước vào giai đoạn chính thức triển khai nâng hạng, ông kỳ vọng như thế nào về khả năng thu hút vốn nước ngoài, đặc biệt từ các nhà đầu tư tổ chức và quỹ quốc tế?

Ông Nguyễn Thế Minh: Trước hết, có thể nhìn thấy khá rõ dòng vốn trực tiếp liên quan đến việc nâng hạng. Trong đợt giải ngân đầu tiên, tôi ước tính khoảng 150 - 200 triệu USD có thể được giải ngân từ các quỹ thụ động.

Một điểm tích cực là tỷ trọng của thị trường chứng khoán Việt Nam trong rổ chỉ số FTSE đã được cải thiện so với ước tính ban đầu. Trước đây, chúng tôi ước tính quy mô vốn từ các quỹ thụ động vào khoảng 1,5 tỷ USD, nhưng đến thời điểm hiện tại con số có thể lên khoảng 2 tỷ USD và được giải ngân qua 4 giai đoạn.

Ông Nguyễn Thế Minh

Tuy nhiên, dòng vốn thụ động mới chỉ là một phần của câu chuyện. Đáng chú ý hơn là dòng vốn từ các quỹ chủ động. Quan sát kinh nghiệm tại một số thị trường khác cho thấy, quy mô vốn của các quỹ chủ động có thể lớn gấp khoảng 4 - 5 lần so với các quỹ thụ động. Theo đó, Việt Nam có thể kỳ vọng thu hút khoảng 5 - 6 tỷ USD từ nhóm này sau khi được nâng hạng. Điểm khác biệt là chúng ta khó xác định chính xác thời điểm các quỹ chủ động giải ngân. Họ có thể tham gia ngay trong năm nay, cũng có thể chờ đến năm sau tùy thuộc điều kiện thị trường, định giá và chiến lược phân bổ tài sản.

Tôi cho rằng một lợi ích quan trọng khác của nâng hạng là khả năng thu hút dòng tiền mới. Trước đây, dòng vốn tổ chức nước ngoài vào Việt Nam chủ yếu đến từ các thị trường truyền thống như châu Âu, sau đó có thêm sự tham gia mạnh hơn của các quỹ châu Á. Khi được nâng hạng, Việt Nam có cơ hội tiếp cận những dòng vốn mới, đặc biệt từ các tổ chức tài chính của Mỹ và một số thị trường khác.

* PV: Nâng hạng được xem là bước khởi đầu. Theo ông, thị trường cần tiếp tục cải thiện những yếu tố nào để dòng vốn ngoại không chỉ đến mà còn gắn bó lâu dài?

Ông Nguyễn Thế Minh: Điều quan trọng không chỉ là được nâng hạng mà còn phải duy trì được vị thế đó trong thời gian dài.

Một vấn đề cần lưu ý của thị trường chứng khoán Việt Nam hiện nay là nền tảng vốn hóa mỏng. Thị trường vẫn có mức độ biến động tương đối cao và giao dịch còn phụ thuộc lớn vào nhà đầu tư cá nhân trong nước.

Trong khi đó, chúng ta chưa có nhiều cổ phiếu vốn hóa lớn đủ sức tạo một nền tảng vốn hóa rộng và ổn định. Vì vậy, bài toán đầu tiên là phải gia tăng số lượng doanh nghiệp có quy mô vốn hóa lớn.

Muốn làm được điều này, Việt Nam cần tiếp tục thúc đẩy cổ phần hóa và niêm yết các doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp có vốn nhà nước quy mô lớn. Song song với đó là tăng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng tại một số doanh nghiệp. Khi lượng cổ phiếu thực sự có thể giao dịch trên thị trường lớn hơn, quy mô vốn hóa có khả năng tiếp cận của nhà đầu tư cũng sẽ được cải thiện.

Yếu tố tiếp theo là chất lượng hàng hóa. Hiện thị trường có hơn 1.600 mã cổ phiếu trên ba sàn, nhưng chất lượng giữa các nhóm doanh nghiệp vẫn có sự chênh lệch đáng kể. Do đó, cần tiếp tục nâng cao điều kiện niêm yết cũng như yêu cầu về minh bạch đối với doanh nghiệp.

Nâng hạng mở cánh cửa đón dòng vốn mới vào thị trường chứng khoán. Ảnh: Đức Thanh

Một vấn đề khác rất quan trọng đối với nhà đầu tư quốc tế là tỷ lệ sở hữu nước ngoài. Một số nhóm ngành, doanh nghiệp được nhà đầu tư nước ngoài quan tâm nhưng dư địa sở hữu còn tương đối hạn chế. Vì vậy, cần tiếp tục rà soát các ngành nghề kinh doanh có điều kiện, đồng thời nghiên cứu các giải pháp kỹ thuật để mở rộng khả năng tiếp cận của nhà đầu tư quốc tế.

Cuối cùng là đa dạng hóa sản phẩm tài chính. So với nhiều thị trường trong khu vực, số lượng sản phẩm của Việt Nam vẫn còn tương đối ít, đặc biệt là các công cụ giúp nhà đầu tư quản trị và phòng ngừa rủi ro.

* PV: Sau thời điểm nâng hạng nhà đầu tư nước ngoài vẫn duy trì trạng thái bán ròng. Theo ông, vì sao có nghịch lý này và khi nào dòng vốn ngoại có thể đảo chiều?

Ông Nguyễn Thế Minh: Tôi cho rằng cần tách hai câu chuyện. Nâng hạng giúp Việt Nam thu hút một dòng tiền mới, nhưng không có nghĩa dòng tiền đang hiện hữu trên thị trường lập tức ngừng rút ra.

Ngay cả khi chúng ta nói tới quy mô 2 tỷ USD từ quỹ thụ động hay khoảng 5 - 6 tỷ USD từ các quỹ chủ động thì so với quy mô hiện nay của thị trường chứng khoán Việt Nam, đây chưa phải con số quá lớn. Ý nghĩa quan trọng nhất là Việt Nam có thêm một dòng vốn mới và mở rộng tệp nhà đầu tư.

Trong khi đó, một bộ phận dòng vốn cũ vẫn đang rút khỏi các thị trường mới nổi. Nguyên nhân quan trọng nằm ở diễn biến lãi suất và lợi suất trái phiếu trên thị trường quốc tế.

Khi lợi suất trái phiếu dài hạn tại các thị trường lớn ở mức cao, chi phí vốn của các tổ chức đầu tư tăng lên. Nhiều dòng vốn đầu tư vào thị trường mới nổi có liên quan tới nguồn vốn huy động tại các thị trường phát triển. Khi chi phí vốn tăng, hiệu quả của chiến lược đầu tư giảm xuống và các quỹ có xu hướng thu hẹp vị thế, chuyển vốn về những tài sản an toàn hơn hoặc đầu tư ngay tại thị trường sở tại.

Vì vậy, điều kiện quan trọng để dòng vốn quốc tế quay trở lại mạnh hơn với các thị trường mới nổi, trong đó có Việt Nam là lợi suất toàn cầu phải hạ nhiệt. Điều này lại phụ thuộc đáng kể vào diễn biến lạm phát và chính sách tiền tệ tại các nền kinh tế lớn. Nói cách khác, nâng hạng tạo ra một lực hút mới cho thị trường chứng khoán Việt Nam, nhưng để dòng vốn ngoại đảo chiều bền vững còn cần sự hỗ trợ từ môi trường tài chính toàn cầu.

* PV: Xin cảm ơn ông!