Tây Nguyên là vùng sản xuất nhiều mặt hàng nông sản có giá trị xuất khẩu cao, nhưng hoạt động thương mại của doanh nghiệp trong khu vực cũng đối mặt với những thách thức riêng do khoảng cách địa lý, điều kiện logistics và yêu cầu ngày càng cao từ thị trường quốc tế.
Theo Chi cục Hải quan khu vực XIV, tại địa bàn Đắk Lắk và Gia Lai, đơn vị đang triển khai các giải pháp tạo thuận lợi thương mại gắn với nâng cao hiệu quả quản lý hải quan. Việc hỗ trợ doanh nghiệp được thực hiện ngay từ khâu chuẩn bị xuất nhập khẩu, giúp doanh nghiệp chủ động tuân thủ quy định, thay vì chỉ hỗ trợ khi hồ sơ đã phát sinh vướng mắc.
Với các nhóm hàng xuất khẩu chủ lực, cơ quan Hải quan tập trung hướng dẫn doanh nghiệp về khai báo, hồ sơ, mã số hàng hóa, chính sách quản lý chuyên ngành, xuất xứ và các yêu cầu cụ thể của từng mặt hàng, thị trường. Hỗ trợ từ sớm giúp hạn chế sai sót, giảm việc bổ sung, điều chỉnh hồ sơ, qua đó rút ngắn thời gian xử lý và giảm chi phí phát sinh.
Cùng với cải cách thủ tục, Chi cục Hải quan khu vực XIV tiếp tục áp dụng quản lý dựa trên phân tích, đánh giá rủi ro. Nguồn lực kiểm tra, giám sát được tập trung vào những lô hàng, doanh nghiệp và hoạt động có dấu hiệu rủi ro; trong khi doanh nghiệp tuân thủ tốt được tạo điều kiện thực hiện thủ tục thuận lợi hơn.
Cách làm này giúp cân bằng giữa tạo thuận lợi thương mại và kiểm soát hải quan, đồng thời tăng cường phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại, gian lận xuất xứ, khai sai hàng hóa và vận chuyển trái phép qua biên giới.
Tuy nhiên, nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa Tây Nguyên không chỉ phụ thuộc vào thủ tục hải quan mà còn gắn với toàn bộ chuỗi logistics. Kho bãi, phương thức vận chuyển, địa điểm kiểm tra, kết nối từ vùng nguyên liệu đến cửa khẩu, cảng biển và khả năng tổ chức chuỗi cung ứng đều tác động trực tiếp đến thời gian và chi phí đưa hàng hóa ra thị trường.
 |
| Công chức Hải quan kiểm tra hàng tại kho bãi. Ảnh: Lạc Nguyên |
Từ yêu cầu đó, Chi cục Hải quan khu vực XIV tiếp tục phối hợp với các cơ quan quản lý địa phương, lực lượng chức năng và cộng đồng doanh nghiệp để trao đổi thông tin, tháo gỡ vướng mắc và kịp thời xử lý các vấn đề liên ngành.
Đây cũng là điều kiện quan trọng để nâng cao giá trị chuỗi nông sản xuất khẩu của Tây Nguyên. Tại Đắk Lắk, các ngành hàng cà phê, sầu riêng đang từng bước nâng cao chất lượng, đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế. Tại Gia Lai, việc tăng cường truy xuất nguồn gốc và minh bạch thông tin sản phẩm góp phần nâng cao khả năng đáp ứng thị trường, hướng tới phát triển xuất khẩu bền vững.
Trong quý III/2026, Chi cục Hải quan khu vực XIV đã làm thủ tục cho 652 doanh nghiệp với 25.246 tờ khai, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 1.528,78 triệu USD. Lũy kế từ đầu năm, số doanh nghiệp thực hiện thủ tục đạt 867 doanh nghiệp, kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 4.832,24 triệu USD, tăng 28,30% so với cùng kỳ năm 2025.
Bên cạnh hỗ trợ trực tiếp, Chi cục duy trì các kênh đối thoại, tiếp nhận và giải đáp kiến nghị của doanh nghiệp trong quá trình thực hiện chính sách. Trong 6 tháng đầu năm 2026, đơn vị tổ chức Hội nghị đối thoại Hải quan - Doanh nghiệp với 151 đại biểu, đại diện hơn 145 doanh nghiệp, hiệp hội doanh nghiệp và cơ quan liên quan; qua đó tiếp nhận, giải đáp 15 kiến nghị, vướng mắc liên quan đến thủ tục hải quan và chính sách xuất nhập khẩu.
Trong cùng thời gian, Chi cục tiếp nhận, xử lý hơn 1.500 hồ sơ trên hệ thống dịch vụ công trực tuyến, với tỷ lệ giải quyết đúng hạn đạt 99%. Tỷ lệ tờ khai luồng xanh đạt trên 67%, góp phần giảm thời gian xử lý đối với các lô hàng của doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật hải quan.
Chi cục Hải quan khu vực XIV cho biết, đơn vị tiếp tục khai thác hiệu quả các hệ thống nghiệp vụ như VNACCS/VCIS, dịch vụ công trực tuyến, hệ thống quản lý hải quan tự động VASSCM và các nền tảng hỗ trợ khác. Số hóa quy trình giúp nhiều khâu khai báo, tiếp nhận, xử lý hồ sơ và trao đổi thông tin được thực hiện trên môi trường điện tử, qua đó giảm việc đi lại, thời gian chờ đợi và giúp doanh nghiệp thuận tiện theo dõi tiến độ giải quyết thủ tục.
Bên cạnh nâng cao hiệu quả các hệ thống hiện có, Chi cục cũng nghiên cứu, thử nghiệm các giải pháp công nghệ mới. Trong đó, Chatbot AI được thí điểm nhằm hỗ trợ cung cấp thông tin, giải đáp các nội dung thường gặp, giúp doanh nghiệp tiếp cận chính sách và thực hiện thủ tục hải quan thuận lợi hơn.
Chuyển đổi số cũng được đặt trong yêu cầu nâng cao hiệu quả hoạt động tại các cửa khẩu. Trong đó, Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh giữ vai trò quan trọng trong kết nối hoạt động giao thương của Tây Nguyên với Campuchia và khu vực.
 |
| Công chức Hải quan phối hợp lực lượng chức năng kiểm soát chặt chẽ hàng hóa, phương tiện tại các cửa khẩu. Ảnh: Lạc Nguyên |
Việc hiện đại hóa cửa khẩu được triển khai song song với yêu cầu kiểm soát chặt chẽ hàng hóa, phương tiện và hành khách qua biên giới. Chi cục tiếp tục phối hợp với các lực lượng chức năng trong trao đổi thông tin, kiểm tra, giám sát, kịp thời phòng ngừa và xử lý buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển trái phép hàng hóa.
Thời gian tới, Cửa khẩu số tại Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh sẽ được chú trọng triển khai, hướng tới kết nối, chia sẻ dữ liệu và chuẩn hóa quy trình phối hợp giữa các lực lượng. Qua đó, việc tiếp nhận, xử lý và kiểm soát thông tin được thực hiện nhanh chóng, minh bạch hơn, đồng thời giúp doanh nghiệp giảm thời gian, chi phí làm thủ tục.
Chi cục cũng tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao mức độ tự động hóa, khai thác dữ liệu phục vụ quản lý rủi ro và hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ pháp luật. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động hải quan, tăng cường kết nối thương mại, phát triển logistics, thúc đẩy xuất khẩu và mở rộng dư địa tăng trưởng cho hàng hóa, nông sản Tây Nguyên./.
