Tại cuộc họp báo thường kỳ của Bộ Nông nghiệp và Môi trường mới đây, TS. Ngô Xuân Nam - Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam cho biết, từ ngày 1/1 đến 15/9/2026, 166 Thành viên WTO đã đưa ra 822 thông báo SPS, gồm 509 dự thảo và 313 thông báo có hiệu lực. Riêng 3 nhóm thị trường gồm EU, Trung Quốc và Trung Đông - châu Phi có 254 thông báo, tương đương khoảng 30% tổng số thông báo. Đáng chú ý, nhóm Trung Đông - châu Phi có tới 130 thông báo, EU 90 và Trung Quốc 34 thông báo.

Đóng gói hàng nông sản xuất khẩu tại HTX Thanh Long Tầm Vu (Tây Ninh). Ảnh: An Thư

EU siết dư lượng, tăng áp lực chuẩn hóa sản xuất

EU tiếp tục là thị trường có yêu cầu SPS chặt chẽ với 90 thông báo từ đầu năm đến ngày 15/9/2026, gồm 27 dự thảo và 63 thông báo đã có hiệu lực.

Đáng lưu ý nhất là 7 dự thảo sửa đổi mức giới hạn tối đa dư lượng (MRL) thuốc bảo vệ thực vật đối với nhiều mặt hàng như cà chua, xoài, ớt, ớt chuông, trà, dưa chuột, cà phê, hạt tiêu... trong đó nhiều hoạt chất dự kiến được đưa về mức 0,01-0,05 mg/kg.

Một số mức dự kiến thấp hơn đáng kể so với quy định hiện hành của Việt Nam. Chẳng hạn, MRL profenofos tại Việt Nam là 10 mg/kg đối với cà chua, trong khi EU dự kiến đưa về khoảng 0,01 - 0,05 mg/kg đối với một số sản phẩm liên quan. Với fenpropathrin, Việt Nam quy định 1 mg/kg đối với ớt và cà chua, trong khi EU cũng dự kiến áp dụng mức khoảng 0,01 - 0,05 mg/kg đối với một số sản phẩm.

Theo ông Ngô Xuân Nam, việc sản phẩm đáp ứng quy định SPS trong nước không đồng nghĩa đã đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu. Doanh nghiệp xuất khẩu cần kiểm soát quy trình sản xuất, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và dư lượng theo đúng yêu cầu của từng thị trường.

“Các thông báo dự thảo dự kiến được EU công bố và áp dụng từ 1/3/2027, với thời gian chuyển tiếp để doanh nghiệp có khoảng 6 tháng chuẩn bị, điều chỉnh quy trình sản xuất và kiểm soát. Đây là thông tin mà các doanh nghiệp cần phải lưu ý” - ông Nam nhấn mạnh.

EU hiện duy trì kiểm soát tần suất tại biên giới đối với 4 nông sản Việt Nam gồm ớt chuông, thanh long, sầu riêng và đậu bắp; trong đó sầu riêng không phải kèm chứng thư, còn 3 sản phẩm còn lại vẫn phải có chứng thư. EU rà soát định kỳ 6 tháng/lần, điều chỉnh tần suất kiểm tra tùy theo mức độ tuân thủ.

Ngoài ra, gần đây EU đã công bố danh sách các nhóm sinh vật gây hại bắt buộc phải kiểm soát ở biên giới. Trong đó, có chỉ có một loài côn trùng ở Việt Nam cần phải kiểm soát. Văn phòng SPS Việt Nam đã cảnh báo cơ quan chuyên môn và doanh nghiệp liên quan đến xuất khẩu cần phải kiểm soát đối tượng này.

Ở chiều thuận lợi, dự thảo Quy định (EU) 2026/908 bổ sung một số sản phẩm hỗn hợp ổn định, rủi ro thấp vào danh sách được miễn kiểm tra chính thức tại trạm kiểm soát biên giới, gồm một số sản phẩm ngũ cốc, rau quả, hạt đã qua chế biến, nước xốt, gia vị và bánh kẹo. Với sản phẩm có nguồn gốc động vật, EU tiếp tục điều chỉnh MRL của một số hoạt chất đối với sữa, mỡ lợn, thịt xẻ, nội tạng và cập nhật danh sách các nước, vùng lãnh thổ được phép xuất khẩu một số sản phẩm vào thị trường này.

Trung Quốc tăng yêu cầu truy xuất, ghi nhãn

Thị trường Trung Quốc có 34 thông báo SPS từ đầu năm đến ngày 15/9, gồm 31 dự thảo và 3 thông báo có hiệu lực.

Nổi bật là Nghị định số 280 của Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC), có hiệu lực từ ngày 1/6/2026. Quy định mới mở rộng phạm vi quản lý, đồng thời yêu cầu các cơ sở, doanh nghiệp thuộc diện quản lý thực hiện đăng ký, khai báo chính xác mã số để phục vụ thông quan và truy xuất nguồn gốc.

Trung Quốc cũng dự kiến sửa đổi tiêu chuẩn GB 13432-2013 về ghi nhãn thực phẩm đóng gói dành cho chế độ ăn đặc biệt. Theo dự thảo, hàm lượng dinh dưỡng thực tế phải đạt tối thiểu 80% giá trị ghi trên nhãn; riêng chất béo, đường và natri không được vượt quá 120% mức công bố. Doanh nghiệp cần lưu ý yêu cầu này từ sản xuất, kiểm soát chất lượng đến ghi nhãn.

Đối với lĩnh vực kiểm dịch động vật, Trung Quốc đang lấy ý kiến dự thảo sửa đổi quy định đối với động vật, vật liệu di truyền động vật xuất nhập khẩu, quá cảnh. Thời gian cách ly dự kiến tối thiểu 45 ngày với gia súc giống lớn và trung bình, 14 ngày với động vật thủy sản sống và 30 ngày với các động vật khác. Theo ông Ngô Xuân Nam, các dự thảo này đang được lấy ý kiến các thành viên WTO, trong đó có Việt Nam. Doanh nghiệp và cơ quan quản lý có thể tham gia góp ý thông qua Văn phòng SPS Việt Nam.

Trong khi đó, nhóm thị trường Trung Đông - châu Phi có 130 thông báo SPS, gồm 92 dự thảo và 38 thông báo có hiệu lực, nhiều hơn cả EU và Trung Quốc.

Các yêu cầu tập trung vào dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, vi sinh, kim loại nặng, truy xuất nguồn gốc, ghi nhãn và Halal. Ví dụ, Jordan tăng yêu cầu đối với gạo; Morocco siết vệ sinh, truy xuất nguồn gốc với gia vị, thảo mộc. Israel điều chỉnh quy định về BPA trong vật liệu tiếp xúc thực phẩm, còn Jordan bổ sung yêu cầu về vi sinh đối với thịt, thủy sản, trứng.

Đáng chú ý, một số quốc gia trong khu vực tham khảo hoặc viện dẫn quy định của EU. Vì vậy, khi mở rộng sang các thị trường ngoài truyền thống, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động cập nhật và đáp ứng yêu cầu SPS ngay từ khâu sản xuất.

Cảnh báo sớm, hỗ trợ doanh nghiệp đi trước quy định

Trước tốc độ thay đổi của các biện pháp SPS, Văn phòng SPS Việt Nam đang tăng tần suất cập nhật và chuyển mạnh sang cảnh báo sớm.

Theo ông Ngô Xuân Nam, khi phát hiện quy định có khả năng tác động tới nông sản Việt Nam, Văn phòng SPS cảnh báo sớm tới cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp và người sản xuất.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã tổ chức 3 hội nghị trực tiếp và trực tuyến trên toàn quốc để cập nhật các quy định SPS, tập trung vào thị trường Trung Quốc, RCEP và EU. Đồng thời, Bộ đang rà soát việc thực hiện Đề án nâng cao hiệu quả thực thi Hiệp định SPS và các cam kết SPS trong các FTA; đã trình Thủ tướng Chính phủ kiện toàn Văn phòng SPS Việt Nam và hoàn thành việc xây dựng đầu mối hỏi đáp SPS tại 34 tỉnh, thành phố. Hiện nay, các doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng và địa phương có thể trực tiếp liên hệ các đầu mối hỏi đáp SPS để được hướng dẫn, giải đáp kịp thời.

Cùng với đó, Cục Chuyển đổi số đang triển khai xây dựng cơ sở dữ liệu nông nghiệp và môi trường kết nối với dữ liệu SPS, hướng tới hỗ trợ cảnh báo sớm tự động, tra cứu trực tuyến các quy định của thị trường nhập khẩu và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan.

Văn phòng SPS Việt Nam cũng tiếp tục trao đổi trực tiếp với cơ quan SPS của Thành viên WTO nhằm làm rõ quy định, phương pháp kiểm tra, thời điểm áp dụng và tháo gỡ những vấn đề phát sinh.