Theo báo cáo của Bộ Tài chính về tình hình thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG), giai đoạn 2026 - 2030, ngân sách trung ương bố trí 254.027 tỷ đồng vốn đầu tư công cho các chương trình. Đến nay, Thủ tướng Chính phủ đã giao 79.827 tỷ đồng; số vốn còn lại đang được các bộ liên quan hoàn thiện phương án phân bổ.
Đối với kế hoạch năm 2026, tổng vốn ngân sách trung ương dành cho các CTMTQG là 35.000 tỷ đồng. Đến nay, Thủ tướng Chính phủ đã giao hơn 22.176 tỷ đồng. Tính đến ngày 31/10, các bộ, cơ quan trung ương và địa phương đã phân bổ hơn 18.391 tỷ đồng. Bộ Tài chính đang tiếp tục tổng hợp, trình cấp có thẩm quyền xem xét phân bổ phần vốn còn lại theo quy định.
Về kết quả thực hiện, lũy kế giải ngân dự toán, kế hoạch năm 2026 được bố trí để thực hiện các CTMTQG giai đoạn 2026 - 2030 đến hết ngày 31/10/2026 là 3.385 tỷ đồng, đạt 11,1% dự toán, kế hoạch. Trong đó, vốn đầu tư công giải ngân đạt 11,3% kế hoạch; kinh phí thường xuyên đạt 10,3% dự toán.
Riêng nguồn ngân sách trung ương, tổng giải ngân đạt 1.685,93 tỷ đồng, bằng 7,6% kế hoạch. Đây là mức giải ngân còn thấp so với yêu cầu thực hiện các chương trình trong năm.
 |
| Ảnh minh họa: Đức Thanh |
Đối với nguồn vốn năm 2025 được phép kéo dài sang năm 2026, tổng giải ngân ngân sách nhà nước đạt hơn 10.134 tỷ đồng, bằng 43,3% kế hoạch. Trong đó, vốn đầu tư công đạt 49,2%, kinh phí thường xuyên đạt 39%.
Bộ Tài chính cho biết, tiến độ phân bổ vốn và giải ngân chậm xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Trong đó có nguyên nhân là một số bộ quản lý chương trình đề xuất phương án phân bổ vốn năm 2026 muộn, khiến việc giao vốn ngân sách trung ương phải thực hiện qua nhiều đợt (tập trung từ tháng 6 đến tháng 9), làm rút ngắn thời gian tổ chức thực hiện.
Ở một số địa phương, việc ban hành nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ và tỷ lệ vốn đối ứng thuộc thẩm quyền còn chậm. Đối với vốn năm 2025 kéo dài, các địa phương còn lúng túng trong điều chỉnh vốn cho phù hợp với nội dung của chương trình mới. Bên cạnh đó là khó khăn trong xác định đối tượng thụ hưởng, biến động giá vật liệu, thủ tục đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng và ảnh hưởng của thời tiết.
Trước tình hình trên, Bộ Tài chính kiến nghị các bộ quản lý chương trình tăng cường theo dõi, đôn đốc việc phân bổ, triển khai và giải ngân vốn; kịp thời hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền xử lý những vấn đề vượt thẩm quyền. Các cơ quan, địa phương có tiến độ giải ngân thấp cần được kiểm tra, đôn đốc và chấn chỉnh.
Đối với các bộ, cơ quan trung ương và địa phương, Bộ Tài chính đề nghị khẩn trương hoàn thành việc phân bổ, giao dự toán chi thường xuyên và kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026; sớm phê duyệt nhiệm vụ, dự án, hoàn thiện thủ tục để đẩy nhanh giải ngân.
Cùng với đó, các bộ, cơ quan trung ương, địa phương cần rà soát toàn bộ kế hoạch vốn, dự toán được phép kéo dài từ năm 2025 sang năm 2026, tập trung nguồn lực cho những nhiệm vụ, dự án có khả năng hoàn thành và giải ngân. Bộ Tài chính đề nghị phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn năm 2026 và vốn được kéo dài. Đối với vốn kéo dài chưa giải ngân hết đến ngày 31/12/2026, việc hủy dự toán, thu hồi, hoàn trả ngân sách trung ương phải thực hiện theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước.
Bộ Tài chính cũng lưu ý các địa phương chủ động bố trí vốn đối ứng, lồng ghép các nguồn vốn hợp pháp; ưu tiên công trình, nhiệm vụ thiết yếu, địa bàn khó khăn và hoạt động hỗ trợ trực tiếp người dân. Việc triển khai phải bảo đảm đúng mục tiêu, đúng đối tượng, công khai, minh bạch, hiệu quả, tránh thất thoát, lãng phí và tình trạng đầu tư dàn trải.
Một nội dung được Bộ Tài chính nhấn mạnh là chuẩn bị sớm cho kế hoạch năm 2027. Các bộ quản lý chương trình cần hoàn thiện mục tiêu, chỉ tiêu, tiêu chuẩn, định mức và hướng dẫn chuyên môn; rà soát, hoàn thiện các văn bản, cơ chế, chính sách để bảo đảm việc triển khai không bị gián đoạn.
Ngoài ra, các bộ, ngành, địa phương cần chủ động xây dựng danh mục nhiệm vụ, dự án, hoàn thành thủ tục phê duyệt và phương án phân bổ vốn, tập trung vào những nhiệm vụ cấp thiết, tác động trực tiếp đến đời sống người dân. Bộ Tài chính đề nghị các bộ chủ trì chương trình sớm hoàn thiện phương án phân bổ vốn ngân sách trung ương năm 2027, gửi Bộ Tài chính tổng hợp, trình Thủ tướng Chính phủ theo quy định.
Bên cạnh tiến độ giải ngân, Bộ Tài chính cũng đề nghị các bộ, cơ quan trung ương, địa phương đánh giá trách nhiệm của cơ quan, đơn vị và người đứng đầu gắn với tỷ lệ giải ngân, kết quả đầu ra, hiệu quả thực hiện và mức độ cải thiện đời sống người dân. Đây là cơ sở để nâng cao trách nhiệm trong tổ chức thực hiện các CTMTQG, nhất là trong giai đoạn cuối năm 2026 và chuẩn bị bước sang năm 2027./.
