Trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển, việc các doanh nghiệp Việt Nam sử dụng dịch vụ quảng cáo trực tuyến, hạ tầng số của các tập đoàn xuyên biên giới như: Meta, Google, TikTok hay OpenAI đã trở thành hoạt động thiết yếu hàng ngày.
Để quản lý hiệu quả nguồn thu, ngành Thuế đã có bước tiến lớn khi vận hành Cổng thông tin điện tử dành cho Nhà cung cấp nước ngoài. Giải pháp này còn được cụ thể hóa qua các văn bản quy phạm pháp luật như: Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 và Nghị định số 252/2026/NĐ-CP.
 |
| Ảnh minh họa: TL |
Tuy nhiên, khi đi vào cuộc sống, việc áp dụng quy định tại các cơ quan thuế cấp cơ sở đôi khi chưa có sự đồng nhất, khiến doanh nghiệp nội địa lúng túng trong thực thi chính sách.
Cụ thể, TP. Hồ Chí Minh hướng dẫn (theo Công văn số 13194/TCS2-QLDN2): Cho dù Nhà cung cấp nước ngoài (như Meta) đã đăng ký mã số thuế trực tiếp tại Việt Nam, nhưng nếu hóa đơn của họ chưa tính thuế giá trị gia tăng 10% thì doanh nghiệp trong nước vẫn phải đi đăng ký một mã số thuế nộp thay 10 số riêng, tự lập Tờ khai mẫu 01/NTNN để khấu trừ và nộp thay cả thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp.
Còn tại Khánh Hòa (Công văn số 4664/KHH-QLDN1) và Tây Ninh (Công văn số 7279/TNI-QLDN2): Thuế các tỉnh này khẳng định: Một khi Nhà cung cấp nước ngoài (như OpenAI hay TikTok) đã tự đăng ký mã số thuế và nộp thuế trực tiếp qua Cổng thông tin điện tử, họ đã là người nộp thuế độc lập.
Theo đó, doanh nghiệp Việt Nam không phải thực hiện nghĩa vụ khấu trừ, nộp thay. Khoản chi này chỉ cần có Invoice từ hệ thống và chứng từ thanh toán ngân hàng là đủ điều kiện tính vào chi phí được trừ khi xác định thuế thu nhập doanh nghiệp (dù không được khấu trừ thuế giá trị gia tăng đầu vào do không có hóa đơn theo đúng thể thức, nội dung quy định tại Nghị định 254/2026/NĐ-CP ).
Từ các hướng dẫn trên cho thấy, nếu làm theo hướng dẫn của Thuế TP. Hồ Chí Minh, doanh nghiệp sẽ phải thực hiện thêm thủ tục hành chính, đồng thời có thể phải đối mặt với rủi ro bị Meta khóa tài khoản quảng cáo tự động do doanh nghiệp tự ý trích lại tiền thuế tại nguồn để đi nộp thay. Còn nếu làm theo hướng dẫn của Thuế tỉnh Khánh Hòa hay Thuế tỉnh Tây Ninh, doanh nghiệp được giải phóng thủ tục nhưng lại thấp thỏm lo âu không biết kỳ quyết toán tới tại địa phương mình có bị cơ quan thuế “tuýt còi” hay không.
Để tìm ra câu trả lời chuẩn xác nhất, cần xem tinh thần cốt lõi và các điều khoản cụ thể của các văn bản pháp lý hiện hành:
Thứ nhất, về nguyên tắc loại trừ nghĩa vụ để tránh đánh thuế trùng.
Căn cứ theo quy định tại khoản 3 Điều 43 Nghị định số 252/2026/NĐ-CP về việc khấu trừ, nộp thay thuế đối với hoạt động kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử quy định: “Tổ chức kinh doanh tại Việt Nam áp dụng phương pháp tính thuế giá trị gia tăng là phương pháp khấu trừ thuế khi mua hàng hóa, dịch vụ của nhà cung cấp ở nước ngoài có hoạt động kinh doanh thương mại điện tử, kinh doanh dựa trên nền tảng số thì thực hiện khấu trừ và nộp thuế thay cho nhà cung cấp ở nước ngoài. Nhà cung cấp ở nước ngoài không phải khai, nộp thuế đối với phần doanh thu đã được tổ chức kinh doanh tại Việt Nam khấu trừ, nộp thuế thay”.
Quy định này thiết lập cơ chế lựa chọn “1 trong 2” để tránh đánh thuế trùng. Khi Meta, OpenAI hay TikTok đã thực hiện nghĩa vụ đăng ký thuế trực tiếp và vận hành nộp thuế qua Cổng thông tin điện tử của Cục Thuế theo quy định tại Điều 31 Thông tư số 89/2026/TT-BTC, họ đã trở thành một người nộp thuế độc lập.
Do đó, trách nhiệm kê khai, nộp thuế (bao gồm cả thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp tính theo tỷ lệ % trên doanh thu số) đối với dòng tiền đó hoàn toàn là trách nhiệm của Nhà cung cấp nước ngoài. Việc doanh nghiệp nội địa mở thêm một mã số thuế nộp thay 10 số độc lập để nộp thêm thuế một lần nữa trên cùng một mã hóa đơn là chồng chéo về mặt quản lý hành chính.
Thứ hai, về điều kiện ghi nhận chi phí hợp lý khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp. Căn cứ theo quy định tại Điều 9 Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15 và hướng dẫn chi tiết tại Điều 9 Nghị định số 320/2025/NĐ-CP, doanh nghiệp được tính vào chi phí được trừ nếu đáp ứng đủ 3 điều kiện:
Khoản chi thực tế phát sinh liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
Khoản chi có đủ hóa đơn, chứng từ theo quy định của pháp luật.
Khoản chi có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đối với từng lần có giá trị từ 5 triệu đồng trở lên.
Đồng thời, căn cứ theo Thông tư số 89/2026/TT-BTC về chứng từ thay thế hợp đồng đối với giao dịch điện tử, doanh nghiệp được sử dụng các hồ sơ, dữ liệu điện tử gồm: Điều khoản dịch vụ (Terms of Service), biên lai thanh toán/hóa đơn điện tử (Receipt/Invoice), lịch sử giao dịch trên tài khoản và chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt qua ngân hàng để làm căn cứ xác định chi phí.
Đối chiếu với hướng dẫn của Thuế tỉnh Tây Ninh và Khánh Hòa, chỉ cần các chứng từ điện tử này hiển thị đầy đủ thông tin định danh (Tên, Địa chỉ, Mã số thuế) của doanh nghiệp Việt Nam và đi kèm sao kê ngân hàng hợp lệ, khoản chi hoàn toàn đủ điều kiện pháp lý để tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp. Không có quy định về điều kiện “phải có chứng từ nộp thay thuế nhà thầu” thì mới được tính chi phí một khi nhà thầu đó đã có đăng ký mã số thuế và tự nộp thuế trực tiếp tại Việt Nam.
Để tháo gỡ điểm nghẽn, tạo môi trường kinh doanh minh bạch và giảm thiểu thủ tục hành chính cho cộng đồng doanh nghiệp, ngành Thuế nên có hướng dẫn chung mang tính đồng bộ trên phạm vi cả nước, đó là:
Sớm có một văn bản hướng dẫn chỉ đạo chung trên cả nước để thống nhất áp dụng pháp luật về vấn đề này. Khi doanh nghiệp Việt Nam mua dịch vụ của các Nhà cung cấp nước ngoài đã đăng ký thuế trực tiếp tại Việt Nam thì Nhà cung cấp nước ngoài có nghĩa vụ kê khai và nộp thuế đối với doanh thu phát cung cấp cho doanh nghiệp Việt Nam. Doanh nghiệp trong nước được miễn trừ hoàn toàn nghĩa vụ đăng ký mã số thuế nộp thay và nghĩa vụ kê khai, nộp thay thuế (cả giá trị gia tăng và thu nhập doanh nghiệp).
Đối với việc khấu trừ và ghi nhận chi phí: Thống nhất cơ chế cho phép doanh nghiệp sử dụng bộ chứng từ thương mại điện tử (Terms of Service, Invoice số, lịch sử chạy quảng cáo, các điều khoản của Nhà cung cấp nước ngoài...) kết hợp chứng từ chuyển khoản ngân hàng để hạch toán vào chi phí được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp.
Do đặc thù hóa đơn nước ngoài có định dạng chung toàn cầu, không tuân theo mẫu hóa đơn giá trị gia tăng của Việt Nam, phần thuế giá trị gia tăng phát sinh (nếu có) sẽ không tách ra để kê khai khấu trừ đầu vào, mà doanh nghiệp được phép tính gộp trực tiếp toàn bộ giá trị thanh toán vào tổng chi phí hợp lý để khấu trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp nếu đáp ứng các điều kiện quy định.
Các doanh nghiệp khi chạy quảng cáo thông qua Meta, Google, TikTok..., cần chủ động vào phần cài đặt thanh toán (Payment Settings) để cập nhật chính xác, đầy đủ thông tin Tên công ty, Địa chỉ trụ sở và Mã số thuế của đơn vị mình. Điều này đảm bảo các biên lai điện tử (Receipt/Invoice) do nhà cung cấp nước ngoài lập ra có tính hợp pháp cao nhất, làm cơ sở cho việc quyết toán thuế sau này./.
