Duy trì đơn hàng đến hết năm, hướng tới thị trường 2027

Theo số liệu từ Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex), 9 tháng năm 2026, ngành dệt may đạt khoảng 37,3 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu, tăng khoảng 3% so với cùng kỳ. Tập đoàn nhận định kết quả này cho thấy khả năng duy trì đơn hàng của doanh nghiệp trong bối cảnh thị trường thế giới biến động, đặc biệt là những thay đổi trong chính sách thuế của Mỹ - thị trường tiêu thụ chủ lực.

Một số yếu tố đã hỗ trợ xuất khẩu trong những tháng đầu năm là việc Mỹ áp dụng mức thuế 10% theo Điều 122, Đạo luật Thương mại năm 1974 đối với nhiều quốc gia xuất khẩu, trong đó có Việt Nam, từ ngày 24/2/2026 đến 23/7/2026, tạo mặt bằng thuế tương đồng trong khoảng thời gian này.

Công nhân tại nhà máy Dệt - Tổng Công ty CP Dệt may Nam Định. Ảnh: Nam Cao

Việc Mỹ hoàn thuế đối ứng cho nhà nhập khẩu cũng giúp đối tác có thêm điều kiện tài chính để tiếp tục đặt hàng. Bên cạnh đó, tâm lý lo ngại thuế quan thay đổi khiến một số nhà nhập khẩu đẩy sớm đơn hàng trước ngày 24/7/2026.

Ngoài ra, nhu cầu nhập khẩu sợi tăng tại Trung Quốc và việc một số doanh nghiệp chủ động mua nguyên liệu khi giá còn tương đối thấp trong quý I/2026 cũng góp phần tạo thuận lợi cho sản xuất.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Cao Hữu Hiếu, Tổng Giám đốc Tập đoàn Dệt may Việt Nam cho biết, ngành may cơ bản đã bảo đảm đơn hàng đến hết quý IV/2026, một số đơn vị thành viên có đơn hàng cho đầu năm 2027.

Tại Tổng công ty May 10, một số khách hàng EU và khách hàng truyền thống đề nghị tăng sản lượng, đồng thời đặt hàng cho năm 2027. Doanh nghiệp cơ bản bảo đảm việc làm đến hết tháng 11/2026 và dự kiến đủ đơn hàng chủ lực đến hết năm.

Tín hiệu tích cực còn đến từ mức độ quan tâm của các nhà mua hàng quốc tế. Theo khảo sát của Hiệp hội Thời trang Mỹ được Vinatex dẫn lại, khoảng 60% nhà mua hàng lớn tham gia khảo sát đang tìm nguồn cung hoặc đặt hơn 10% đơn hàng từ Việt Nam, tỷ lệ cao hơn Trung Quốc và Bangladesh. Điều này chứng tỏ doanh nghiệp dệt may Việt Nam đang có lợi thế về mức độ tin cậy và năng lực đáp ứng đơn hàng.

Thuế quan, chi phí gia tăng sức ép cạnh tranh

Mặc dù kết quả sản xuất kinh doanh của ngành dệt may có khả quan, nhưng từ nay đến cuối năm thị trường còn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Giá bông và xơ biến động mạnh; tỷ giá VND/USD có xu hướng tăng; nhu cầu tiêu thụ tại các thị trường lớn như Mỹ và EU thu hẹp; chi phí logistics cùng nguyên phụ liệu gia tăng làm thu hẹp biên lợi nhuận. Bên cạnh đó là các yêu cầu khắt khe về xuất xứ, quy định phòng vệ thương mại, cùng sức ép cạnh tranh gia tăng từ Bangladesh, Trung Quốc và các quốc gia sản xuất khác.

Áp lực không chỉ đến từ bên ngoài. Năm 2027, các doanh nghiệp còn có thể đối mặt với chi phí tiền lương, lãi vay và điện tăng. Đề xuất tăng lương tối thiểu vùng khoảng 7,8% từ ngày 1/1/2027 hiện vẫn chờ phê duyệt. Nếu được thông qua, chi phí lao động sẽ tăng thêm, tạo sức ép đối với ngành sử dụng nhiều lao động như dệt may.

Trong khi đó, mặt bằng lãi suất cho vay đã tăng so với cùng kỳ năm trước. Cạnh tranh về vốn và lao động giữa các lĩnh vực có thể khiến doanh nghiệp dệt may gặp khó hơn trong tiếp cận tín dụng, tuyển dụng và giữ chân người lao động.

Không những vậy, những khó khăn về cung cấp điện giai đoạn 2027 - 2030, cùng nhu cầu điện gia tăng từ các trung tâm dữ liệu, sản xuất bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và giao thông điện hóa, có thể gây sức ép lên nguồn cung. Giá nhiên liệu nhập khẩu diễn biến khó lường theo hướng tăng có thể tác động đến chi phí vận hành của doanh nghiệp.

Nâng hiệu quả đơn hàng, chủ động kiểm soát chi phí

Trước sức ép cạnh tranh, nhiều ý kiến cho rằng, doanh nghiệp dệt may cần chuyển trọng tâm từ duy trì sản lượng sang cải thiện hiệu quả kinh doanh. Kiểm soát chi phí, nâng năng suất và lựa chọn đơn hàng có giá trị gia tăng cao là những giải pháp cần được ưu tiên.

Ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam cho hay, tư duy quản lý cần chuyển từ từng doanh nghiệp, từng giao dịch sang quản lý theo chuỗi cung ứng, bởi một đơn hàng xuất khẩu có thể liên quan đến doanh nghiệp sợi, dệt, nhuộm, phụ liệu, may và logistics.

Theo ông Trương Văn Cẩm, chi phí vận chuyển trong nước từ nhà máy đến cảng hiện chiếm khoảng 9 - 10%, trong khi biên lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp chỉ khoảng 3 - 5%. Tương quan này cho thấy logistics là một trong những khâu cần được chú trọng để giảm giá thành và cải thiện lợi nhuận.

Doanh nghiệp cần rà soát cơ cấu khách hàng, mặt hàng và điều kiện thương mại của từng hợp đồng. Đơn hàng có quy mô lớn chưa chắc mang lại hiệu quả cao nếu phải giảm giá sâu, giao hàng gấp hoặc phát sinh chi phí nguyên liệu và vốn lớn.

TS Lê Tiến Trường, Chủ tịch Hội đồng quản trị Vinatex nhấn mạnh, trọng tâm của ngành may cần chuyển từ bảo đảm đủ đơn hàng sang cải thiện biên lợi nhuận. Các đơn vị cần rà soát cơ cấu khách hàng, mặt hàng, phương thức kinh doanh và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Chất lượng đơn hàng và khả năng thu hồi dòng tiền sẽ quyết định hiệu quả thực tế từ tăng trưởng kim ngạch.

Một hướng đi khác là tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do. TS. Hoàng Xuân Hiệp, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghiệp và Thương mại Hà Nội cho rằng doanh nghiệp, cần lựa chọn hiệp định thương mại tự do theo từng đơn hàng, căn cứ vào mã HS, quy tắc xuất xứ, nguồn nguyên liệu và chi phí tuân thủ.

Theo TS. Hoàng Xuân Hiệp, doanh nghiệp nên lập ma trận gồm đơn hàng, hiệp định và nguồn nguyên liệu để tính toán chi phí tuân thủ, mức thuế có thể tận dụng và rủi ro liên quan. Qua đó, việc lựa chọn nguồn cung và tổ chức sản xuất có thể gắn với hiệu quả xuất khẩu ngay từ đầu.