Trong định hướng phát triển công nghệ chiến lược, Việt Nam đang chuyển từ ứng dụng, tiếp nhận sang làm chủ và tạo ra công nghệ. Thực tế, một số doanh nghiệp trong nước đã đầu tư mạnh cho AI và hạ tầng tính toán. Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, FPT, Viettel, VNPT, CMC, Zalo đã đầu tư hàng nghìn GPU, bước đầu hình thành năng lực tính toán phục vụ nghiên cứu và phát triển AI trong nước.
Tuy nhiên, để đi sâu hơn vào chuỗi giá trị, doanh nghiệp Việt không chỉ cần nhân lực kỹ thuật, mà còn cần khả năng duy trì nguồn lực trong một quá trình đầu tư dài, trong khi doanh thu có thể chưa xuất hiện ngay.
Theo ông Hồ Văn Tâm - Tổng Giám đốc InApps Technology, doanh nghiệp Việt không nhất thiết phải tự phát triển mọi lớp công nghệ, mà cần tập trung làm chủ năng lực cốt lõi. Với AI, dữ liệu, điện toán đám mây, an toàn thông tin, AI Agent và các nền tảng tái sử dụng, giá trị không chỉ ở phần mềm, mà còn ở dữ liệu riêng, hiểu biết ngành, quy trình và khả năng tự động hóa.
Đây là bước chuyển từ mô hình gia công truyền thống, vốn chủ yếu bán nguồn lực và thời gian lập trình, sang phát triển giải pháp, nền tảng và sản phẩm có hàm lượng sở hữu trí tuệ cao hơn.
 |
| Doanh nghiệp tại TP. Hồ Chí Minh sản xuất điện tử bán dẫn. Ảnh: Lê Toàn |
Theo ông Tâm, nghiên cứu và phát triển (R&D) công nghệ đòi hỏi nguồn vốn dài hạn do chi phí lớn tập trung vào nhân sự, hạ tầng, công cụ AI, điện toán đám mây, an toàn thông tin và thử nghiệm thị trường. Sản phẩm có thể chưa tạo doanh thu trong 6 - 12 tháng, thậm chí thất bại.
Tài sản của doanh nghiệp công nghệ chủ yếu nằm ở đội ngũ kỹ sư, phần mềm, dữ liệu, thuật toán và tài sản trí tuệ, trong khi đó, cơ chế tài chính truyền thống vẫn thiên về tài sản hữu hình và dòng tiền. Vì vậy, cần cơ chế hỗ trợ phù hợp hơn cho R&D, tăng liên kết doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học và chấp nhận mức độ rủi ro hợp lý trong nghiên cứu.
Lộ trình cần hướng tới là Outsourcing → Engineering → Solution → Platform → Product/IP (gia công → kỹ thuật chuyên sâu → cung cấp giải pháp → xây dựng nền tảng → tải sản trí tuệ), tức chuyển từ bán nguồn lực và thời gian lao động sang bán năng lực công nghệ, giải pháp và tài sản trí tuệ có khả năng nhân rộng.
Hiện nay, định hướng chính sách cũng đang khuyến khích doanh nghiệp đảm nhận vai trò lớn hơn trong phát triển công nghệ chiến lược, đồng thời, Nhà nước có thể hỗ trợ thông qua đặt hàng, mua sắm công nghệ và tạo thị trường ban đầu cho các sản phẩm có tiềm năng.
Vốn dài hạn là điều kiện để doanh nghiệp theo đuổi nghiên cứu và phát triển, còn với AI, hạ tầng tính toán cũng là một khoản đầu tư đặc biệt lớn.
Ông Lê Đình Huy - Giám đốc phụ trách phát triển hạ tầng AI, Công ty cổ phần công nghệ VNSO cho rằng, năng lực cạnh tranh trong AI không chỉ phụ thuộc vào phần mềm hay thiết bị, mà cần được nhìn như một hệ sinh thái gồm AI, năng lực tính toán GPU, điện toán đám mây, an toàn thông tin và tự động hóa.
Doanh nghiệp cần tiến tới khả năng không chỉ sử dụng các mô hình AI có sẵn, mà còn có thể xây dựng, triển khai, tối ưu và vận hành AI phù hợp với nhu cầu thực tế. Những khoản đầu tư lớn nhất nằm ở GPU, máy chủ AI phục vụ huấn luyện các mô hình ngôn ngữ lớn cùng đội ngũ kỹ thuật, lập trình và nghiên cứu phát triển.
Đặc thù của hạ tầng AI là nhu cầu có thể tăng rất nhanh, trong khi nguồn cung thiết bị và linh kiện máy chủ có giới hạn. Chi phí đầu tư tăng sẽ tạo áp lực lớn đối với doanh nghiệp, nhất là những doanh nghiệp chưa có quy mô vốn đủ lớn để đầu tư đồng thời vào máy chủ, GPU và đội ngũ kỹ thuật.
 |
| Doanh nghiệp Việt ứng dụng công nghệ AI trong sản xuất. Ảnh: Lê Toàn. |
Từ thực tế này, ông Huy cho biết, doanh nghiệp đang ưu tiên mô hình thuê GPU và Cloud theo nhu cầu, nhằm tối ưu hiệu suất hạ tầng và giảm áp lực đầu tư ban đầu.
Việc chủ động về máy chủ AI, GPU và Cloud giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn giải pháp, chi phí và chất lượng dịch vụ. Đây cũng là nền tảng để doanh nghiệp chuyển từ hoạt động phân phối sang xây dựng hệ sinh thái hạ tầng hoàn chỉnh và hướng tới thị trường quốc tế.
Tuy nhiên, đầu tư cho AI không chỉ là câu chuyện mua thêm GPU hay máy chủ. Điều quyết định là nguồn lực đó được đưa vào đâu, giải quyết bài toán nào và sản phẩm sau cùng có thị trường hay không.
Định hướng này cũng phù hợp với cách tiếp cận đang được nhấn mạnh trong phát triển công nghệ chiến lược. Chia sẻ tại Triển lãm Công nghệ quốc tế 2026, ông Hoàng Minh - Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng, doanh nghiệp cần chuyển mạnh từ sử dụng, tiếp nhận sang làm chủ và tạo ra công nghệ, đầu tư cho R&D, đội ngũ kỹ thuật, năng lực thiết kế và công nghệ cốt lõi. Đồng thời, những nhu cầu thực tiễn của Nhà nước, địa phương và các ngành kinh tế cần được xem là cơ sở để doanh nghiệp phát triển sản phẩm./.
