Trao đổi với phóng viên, ông Đào Duy Tám, Trưởng Ban Giám sát quản lý về hải quan (Cục Hải quan), cho biết, trong tiến trình cải cách thủ tục, chuyển đổi số và xây dựng Hải quan số, Cục Hải quan đang từng bước đổi mới phương thức quản lý từ xử lý phân tán theo địa bàn sang tập trung trên nền tảng dữ liệu số. Mục tiêu là tinh gọn tổ chức, chuẩn hóa quy trình, nâng cao hiệu quả kiểm soát và giảm thời gian, chi phí thực hiện thủ tục cho doanh nghiệp.
Từ định hướng đó, Cục Hải quan triển khai thí điểm mô hình Thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III từ ngày 1/6/2026. Đây là đơn vị đầu tiên trong toàn ngành thực hiện mô hình này, với toàn bộ hồ sơ thuộc phạm vi thí điểm được xử lý tại Đội Thông quan tập trung, số 1328 Nguyễn Bỉnh Khiêm, TP. Hải Phòng.
 |
| Cục trưởng Cục Hải quan Nguyễn Văn Thọ (thứ 3, từ trái sang) kiểm tra thực tế việc thông quan tập trung tại Hải Phòng. Ảnh: CTVHQ |
Điểm mới là tách bạch giữa xử lý hồ sơ và kiểm tra, giám sát thực tế hàng hóa. Đội Thông quan tập trung tiếp nhận, kiểm tra hồ sơ trên hệ thống; lực lượng hải quan tại cửa khẩu thực hiện giám sát, kiểm tra thực tế và quản lý hàng hóa chịu sự giám sát hải quan. Hồ sơ được tập trung xử lý trên hệ thống, quy trình được chuẩn hóa, công chức được tổ chức theo các nhóm chuyên môn, qua đó vừa nâng năng suất xử lý, vừa tạo điều kiện để cơ quan Hải quan tập trung nguồn lực vào quản lý rủi ro.
Sau hơn 2 tháng vận hành, những kết quả đầu tiên đã khá rõ. Đội Thông quan tập trung xử lý bình quân 500 - 800 tờ khai/ngày; năng lực xử lý tăng khoảng 20 - 30% nhờ hệ thống tự động phân luồng theo nhóm hàng. Thời gian giải quyết thủ tục giảm khoảng 30 - 50%, trong khi 100% hồ sơ được xử lý trên môi trường điện tử, không sử dụng giấy và hạn chế tiếp xúc trực tiếp.
Theo Chi cục Hải quan khu vực III, thời gian xử lý của cơ quan Hải quan từ khi triển khai mô hình giảm khoảng 12% so với tháng 5/2026 và giảm khoảng 14% so với quý I/2026. Mức giảm này chưa bao gồm thời gian doanh nghiệp thực hiện thủ tục với các cơ quan kiểm tra chuyên ngành và cơ quan quản lý nhà nước khác.
Từ thông quan tập trung đến hải quan sốTừ một mô hình thí điểm tại Hải Phòng, thông quan tập trung đang cho thấy một hướng tiếp cận mới trong tổ chức hoạt động hải quan: tập trung xử lý để tăng năng suất, số hóa hồ sơ để giảm chi phí và quản lý bằng dữ liệu để nâng chất lượng kiểm soát. Đây cũng là bước cụ thể hóa định hướng xây dựng Hải quan số, góp phần tạo thuận lợi thương mại trong bối cảnh hoạt động xuất nhập khẩu ngày càng tăng về quy mô và yêu cầu quản lý ngày càng cao. |
Điều đáng chú ý là tốc độ xử lý được cải thiện nhưng yêu cầu quản lý không giảm. Ngay trong tháng đầu thí điểm, qua rà soát trên hệ thống, cơ quan Hải quan phát hiện 425 dòng hàng có dấu hiệu rủi ro, trong đó có cả những tờ khai được phân luồng Xanh. Việc tập trung dữ liệu giúp cơ quan Hải quan có thêm cơ sở nhận diện những trường hợp cần chú ý, thay vì dàn trải nguồn lực trong quá trình xử lý.
Hiệu quả của mô hình cũng được thể hiện qua kết quả thu ngân sách. Riêng tháng đầu thí điểm, Đội Thông quan tập trung thu 6.262 tỷ đồng vào ngân sách nhà nước. Lũy kế 6 tháng đầu năm 2026, Chi cục Hải quan khu vực III thu nộp 49.433 tỷ đồng, đạt 58,7% chỉ tiêu pháp lệnh, tăng 17% so với cùng kỳ năm 2025.
Trong bối cảnh khối lượng công việc của ngành Hải quan tăng bình quân 10 - 15% mỗi năm, việc tổ chức lại quy trình và sử dụng hiệu quả nguồn lực càng trở nên cần thiết.
Theo Phó Cục trưởng Cục Hải quan Âu Anh Tuấn, yêu cầu tinh gọn bộ máy đặt ra song song với nhiệm vụ đáp ứng khối lượng công việc ngày càng tăng. Mô hình thông quan tập trung vì vậy không chỉ nhằm giải quyết nhanh hơn một bộ hồ sơ, mà hướng tới thay đổi cách tổ chức công việc: dữ liệu được tập trung, nghiệp vụ được chuyên môn hóa và nguồn lực được phân bổ theo mức độ rủi ro.
Ở phía cơ quan Hải quan, mô hình tạo điều kiện tổ chức lại nguồn nhân lực theo hướng chuyên sâu. Đội Thông quan tập trung được bố trí 89 công chức, chia thành 5 nhóm chuyên môn. Thay vì mỗi đơn vị cùng thực hiện nhiều công đoạn, công chức được phân công theo nhóm nghiệp vụ, qua đó tăng tính chuyên môn hóa và giảm sự trùng lặp.
Ông Trịnh Văn Khôi, Phó Đội trưởng Đội Thông quan tập trung, Hải quan khu vực III cho biết, việc tổ chức theo nhóm chuyên môn góp phần rút ngắn thời gian xử lý và tối ưu nguồn lực, nhất là trong điều kiện ngành Hải quan đang thực hiện tinh gọn biên chế nhưng khối lượng công việc tiếp tục gia tăng. Doanh nghiệp được hưởng lợi từ một đầu mối số hoá thủ tục hành chính của cơ quan hải quan.
Đồng thuận đánh giá nêu trên, bà Trương Bình An, Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực III khẳng định, thay đổi quan trọng của mô hình là chuyển từ quản lý theo địa bàn sang quản lý dựa trên dữ liệu; từ hồ sơ giấy sang hồ sơ số và từ xử lý phân tán sang xử lý tập trung trên hệ thống. Điều này cũng làm thay đổi cách thức thực hiện thủ tục của doanh nghiệp.
Trên thực tế, triển khai thông quan tập trung tại Hải Phòng, với doanh nghiệp, thay đổi dễ nhận thấy nhất là giảm số đầu mối phải làm việc và giảm nguồn lực dành cho thủ tục hành chính.
Minh chứng là ông Nguyễn Văn Thịnh, Giám đốc Công ty ARP Logistic, cho biết mô hình mới giúp doanh nghiệp không còn phải bố trí nhân sự thực hiện thủ tục tại nhiều chi cục như trước. Một số khâu được hệ thống tự động hóa, qua đó giảm nhu cầu nhân lực trực tiếp và góp phần tiết giảm chi phí logistics.
Đối với những doanh nghiệp có lượng hàng hóa, tờ khai lớn và phát sinh thường xuyên, lợi ích này càng rõ hơn. Bà Phạm Thị Thúy, đại diện Công ty cổ phần sản xuất và kinh doanh VinFast, cho rằng việc có một đầu mối xử lý giúp các lô hàng được giải quyết thống nhất, chuyên nghiệp hơn, đồng thời giảm thời gian xử lý vướng mắc và chi phí logistics.
Số hóa chứng từ cũng giúp hồ sơ luân chuyển nhanh hơn, hạn chế tiếp xúc trực tiếp và tăng tính minh bạch trong quá trình giải quyết thủ tục, đáp ứng yêu cầu, lợi ích của doanh nghiệp có tần suất xuất nhập khẩu cao, bởi chỉ một khâu chậm cũng có thể kéo theo chi phí lưu kho, lưu bãi và logistics.
Sớm nhân rộng mô hình thông quan tập trungTrao đổi với phóng viên, ông Đào Duy Tám cho rằng, từ kết quả bước đầu tại Hải Phòng, mô hình đang được đặt trong lộ trình rộng hơn của quá trình xây dựng Hải quan số. Sau thí điểm, Cục Hải quan sẽ tổng kết, đánh giá trên các phương diện công nghệ thông tin, mức độ tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và khả năng đáp ứng của công chức khi khối lượng công việc tiếp tục tăng. Theo ông Đào Duy Tám, trên cơ sở kết quả đánh giá, Hải Phòng có thể nghiên cứu mở rộng thông quan tập trung đối với hàng gia công, sản xuất xuất khẩu và doanh nghiệp chế xuất đang thực hiện thủ tục phân tán ngoài cửa khẩu. Với các địa bàn khác, trước mắt có thể đẩy mạnh số hóa chứng từ, từng bước hình thành nền tảng phù hợp để triển khai theo điều kiện thực tế. Việc mở rộng sẽ được tính toán phù hợp với điều kiện từng địa bàn, từ hạ tầng số, đặc thù hàng hóa, mô hình doanh nghiệp đến khả năng phối hợp với chính quyền địa phương. Muốn đi xa hơn, bài toán không chỉ nằm ở nội bộ ngành Hải quan. Các giấy phép và kết quả kiểm tra chuyên ngành cần được trao đổi qua Cổng một cửa quốc gia và hệ thống tiếp nhận, xử lý tự động, hạn chế việc doanh nghiệp phải cung cấp hồ sơ giấy nhiều lần. Về dài hạn, Cục Hải quan hướng tới xây dựng hệ thống Hải quan số tổng thể, hiện đại và an toàn, kết nối với Cổng một cửa quốc gia, Cơ chế một cửa ASEAN, Dịch vụ công quốc gia, hệ thống của các bộ, ngành và cơ quan Hải quan nước ngoài. Mục tiêu là quản lý xuyên suốt quá trình xuất nhập khẩu, trung chuyển, chuyển cảng, quá cảnh hàng hóa, người và phương tiện từ đầu đến cuối. |
