Chia sẻ gần đây, ông Nguyễn Văn Diệp - Trưởng phòng Thể chế hợp đồng, Ban Quản lý dự án đường sắt (Bộ Xây dựng) cho biết, với dự án đường sắt Hà Nội - Lào Cai - Hải Phòng do Ban làm chủ đầu tư, Ban hướng tới việc thuê một đơn vị tư vấn bảo hiểm để nghiên cứu phương án bảo hiểm từ khâu thiết kế, thi công đến vận hành, để xây dựng chương trình bảo hiểm phù hợp trong cả vòng đời dự án.
Tính chất phức tạp của dự án thể hiện rõ ở tổng mức đầu tư lên tới gần 290.000 tỷ đồng, với tuyến chính dài khoảng 363 km cùng 63 km tuyến nhánh, đi qua 6 tỉnh, thành phố gồm: Lào Cai, Phú Thọ, Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên và Hải Phòng. Quy mô đầu tư lớn, phạm vi trải dài qua nhiều địa phương cùng sự đan xen giữa các hạng mục, gói thầu khiến việc nhận diện và kiểm soát rủi ro trở nên phức tạp hơn, khi một sự cố tại một hạng mục có thể kéo theo ảnh hưởng đến tiến độ, chi phí và quá trình triển khai các phần việc liên quan.
 |
| Dự án tuyến cao tốc cửa khẩu Hữu Nghị - Chi Lăng. Ảnh: Hà Minh |
Thực tế cho thấy, bảo hiểm bắt buộc trong hoạt động đầu tư xây dựng đang bao phủ hàng nghìn công trình với quy mô khác nhau. Theo Bộ Tài chính, giai đoạn 2023 - 2025 có 8.088 công trình được bảo hiểm, trong đó, nhóm dưới 1.000 tỷ đồng chiếm 95,9%; còn nhóm từ 1.000 tỷ đồng trở lên chiếm 4,1%. Tổng doanh thu phí bảo hiểm gốc và phí nhận tái bảo hiểm đạt khoảng 1.052 tỷ đồng.
Đà tăng doanh thu tiếp tục thể hiện rõ trong những tháng đầu năm 2026. Lũy kế 5 tháng, doanh thu phí bảo hiểm bắt buộc trong hoạt động đầu tư xây dựng đạt 287,45 tỷ đồng, tăng 94,24% so với cùng kỳ năm trước.
Với các công trình, dự án ngày càng có quy mô lớn và tính chất phức tạp, việc nhận diện, đánh giá và định phí rủi ro cũng trở thành bài toán khó hơn.
Ông Phạm Văn Đức – Phó Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính) cũng từng chia sẻ, rủi ro của từng hạng mục công trình là khác nhau do đặc điểm công trình, điều kiện thi công, địa hình và khu vực triển khai không giống nhau.
Ông Đức dẫn chứng, công trình cầu thường có mức độ rủi ro cao hơn xây dựng đường, nhất là khi thi công trên sông, suối..., nên mức phí bảo hiểm cũng thường cao hơn. Bên cạnh đó, mỗi khu vực, địa hình lại có những yếu tố rủi ro riêng. Do vậy, phí bảo hiểm cần được tính toán dựa trên giá trị công trình và mức độ rủi ro cụ thể của từng hạng mục, từng khu vực.
Qua quá trình tiếp nhận, phân tích và định giá rủi ro từ hàng trăm dự án hạ tầng, ông Lê Hoài Nam - Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Tái bảo hiểm Alpha (Alphare) cho rằng, bức tranh rủi ro của các dự án hạ tầng Việt Nam ngày càng phức tạp, song không phải tất cả rủi ro đều được nhận diện đầy đủ.
Đáng chú ý, rủi ro thiên tai không chỉ xuất hiện trong giai đoạn vận hành, mà đã hiện hữu ngay từ khi khởi công. Dù nhiều chủ đầu tư lo ngại về thiên tai, nhưng chưa lượng hóa được mức tổn thất tối đa có thể xảy ra. “Đây là khoảng trống nguy hiểm trong quản trị rủi ro” - ông Nam bày tỏ.
Theo ông Đàm Đức Biên - Phó Cục trưởng Cục Kinh tế Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng), Luật Xây dựng, cũng như các quy định mới gần đây, trong đó có Nghị định số 220/2026/NĐ-CP ngày 22/6/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 67/2023/NĐ-CP về bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới; bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc; bảo hiểm bắt buộc trong hoạt động đầu tư xây dựng, đã đặt ra nhiều trường hợp bắt buộc phải mua bảo hiểm cho công trình xây dựng.
Bảo hiểm giúp chủ đầu tư ứng phó những rủi ro không lường trước“Trong những hoạt động đầu tư xây dựng, có những rủi ro chúng ta không thể tránh và không thể lường trước được, có những rủi ro có thể xảy ra do yếu tố khách quan. Do đó, rất cần thiết phải có một công cụ chuyển giao rủi ro cho doanh nghiệp bảo hiểm, nhằm đảm bảo khi sự cố xảy ra, chủ đầu tư có đủ nguồn lực để khắc phục và xử lý hậu quả”. Ông Đàm Đức Biên - Phó Cục trưởng Cục Kinh tế Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng) |
“Quy mô dự án càng lớn thì rủi ro không chỉ tăng về mức độ, mà còn thay đổi về tính chất. Một sự cố ở một khâu có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền về chi phí, tiến độ, chất lượng và thậm chí ảnh hưởng đến khả năng khai thác của cả hệ thống và các gói thầu khác” - ông Biên lưu ý.
Lãnh đạo Cục Kinh tế Quản lý đầu tư xây dựng cho rằng, đối với các dự án quy mô lớn, yêu cầu đặt ra không chỉ dừng ở phòng ngừa sự cố, mà còn cần xây dựng cơ chế chuyển giao và quản trị rủi ro phù hợp, trong đó, bảo hiểm là một công cụ quan trọng.
Theo ông Lê Hoài Nam, bảo hiểm trong giai đoạn vận hành cần được các chủ đầu tư và ban quản lý dự án quan tâm ngay từ khi chuẩn bị dự án.
Chẳng hạn, các nhà máy điện sau khi hoàn thành có thể mua bảo hiểm cho công trình, bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc hoặc bảo hiểm mọi rủi ro tài sản. Yêu cầu này càng đáng lưu ý với các dự án hạ tầng quy mô lớn như đường sắt đô thị, đường sắt tốc độ cao, khi giá trị tài sản lớn và rủi ro tiếp tục hiện hữu trong quá trình vận hành.
Đặc biệt, một số rủi ro có thể hình thành từ giai đoạn xây dựng nhưng chưa được nhận diện đầy đủ, đòi hỏi việc bảo hiểm cần được xem xét xuyên suốt từ xây dựng, bàn giao đến khai thác công trình.
Bảo hiểm công trình ngầm trước những rủi ro khó định lượngTheo ông Lê Hoài Nam - Tổng Giám đốc Alphare, phí bảo hiểm công trình ngầm thường cao và việc định giá phức tạp hơn so với công trình trên mặt đất. Một trong những căn cứ quan trọng là số liệu thống kê toàn cầu của các doanh nghiệp bảo hiểm cho thấy tỷ lệ tổn thất với công trình ngầm ở mức cao. “Đối với các công trình ngầm như đào hầm giao thông, nhà máy thuỷ điện, giá bảo hiểm có thể gấp đôi so với các công trình trên mặt đất. Với công trình áp dụng công nghệ mới như máy khoan hầm TBM, do chưa có kinh nghiệm nên rất khó tính toán” - ông Nam bày tỏ. Bà Bùi Thị Thanh Xuân - Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty cổ phần Bảo hiểm VietinBank (VBI) cho rằng, phí bảo hiểm công trình ngầm thường cao hơn trước hết do đặc thù kỹ thuật, độ phức tạp và tính bất định lớn của dự án. Ngay cả khi công trình đã được các chuyên gia khảo sát, đánh giá địa chất kỹ lưỡng, vẫn khó có thể khẳng định toàn bộ rủi ro đã được nhận diện. Bên cạnh đó, khi sự cố xảy ra tại công trình ngầm, chi phí khắc phục thường lớn hơn, trong khi các giải pháp kỹ thuật xử lý cũng phức tạp hơn đối với cả chủ đầu tư và đội ngũ chuyên môn. |
