Chiều 22/8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Nghị quyết giảm thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cá nhân và doanh nghiệp trong năm 2026–2027.

Phản ứng chính sách kịp thời, thiết thực

Thống nhất cao với sự cần thiết giảm 30% thuế nhằm hỗ trợ hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp quy mô nhỏ vượt qua khó khăn, duy trì sản xuất, đại biểu Nguyễn Thành Trung (đoàn Hải Phòng) đánh giá đây là một phản ứng chính sách kịp thời, kế thừa tinh thần điều hành linh hoạt mà Quốc hội và Chính phủ đã thể hiện khi quyết định các chính sách miễn, giảm thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng và thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng dầu, nhiên liệu bay.

Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (đoàn Vĩnh Long). Ảnh: Quochoi.vn

Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (đoàn Vĩnh Long) nhận định chính sách có ý nghĩa thiết thực, góp phần giảm chi phí, tạo thêm nguồn lực để duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh, bảo đảm việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Thay mặt cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa, đại biểu Nguyễn Văn Thân (đoàn TP.HCM) cảm ơn sự vào cuộc kịp thời của Thủ tướng và Chính phủ. Theo đại biểu, việc giảm 30% thuế tại thời điểm hiện nay rất quan trọng và cộng đồng doanh nghiệp “rất phấn khởi”.

Từ kết quả khảo sát trong nhiều năm, đại biểu Nguyễn Văn Thân cho rằng càng có cơ chế giảm thuế cho doanh nghiệp nhỏ và vừa thì số thu thuế thực tế càng cao. Trước lo ngại có thể phát sinh trục lợi chính sách, đại biểu cho rằng đây là chỉ là hiện tượng thiểu số.

Xử lý hợp lý “điểm gãy” 10 tỷ đồng

Bên cạnh sự đồng thuận, các đại biểu cũng đề nghị làm rõ căn cứ lựa chọn ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng, mức giảm 30% và khả năng thụ hưởng thực tế của từng nhóm doanh nghiệp.

Đại biểu Nguyễn Duy Thanh (đoàn Đà Nẵng) lưu ý tiêu chí được hưởng chính sách là doanh thu, nhưng mức hỗ trợ thực tế lại phụ thuộc vào thu nhập tính thuế và số thuế phải nộp. Hai doanh nghiệp cùng doanh thu 10 tỷ đồng nhưng kết quả kinh doanh có thể khác nhau; doanh nghiệp lợi nhuận thấp được giảm ít, còn doanh nghiệp thua lỗ hoặc không phát sinh thuế phải nộp thì không có phần thuế để giảm.

Đại biểu đề nghị làm rõ số doanh nghiệp thực tế phát sinh thuế để được hưởng chính sách, mức giảm bình quân và nguồn lực giảm thuế sẽ tập trung chủ yếu vào nhóm doanh nghiệp nào.

Đại biểu Nguyễn Văn Thân (đoàn TP.HCM). Ảnh: Quochoi.vn

Một vấn đề được nhiều đại biểu cùng đề cập là chênh lệch nghĩa vụ thuế khi doanh thu vừa vượt ngưỡng 10 tỷ đồng. “Vấn đề ở đây không phải là ngưỡng 10 tỷ đồng cao hay thấp mà là cách xử lý khi doanh nghiệp đi qua ngưỡng đó”, đại biểu Nguyễn Duy Thanh nhấn mạnh và đề nghị nghiên cứu cơ chế chuyển tiếp, theo hướng mức giảm thuế giảm dần trong một khoảng doanh thu nhất định.

Đại biểu Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long) cũng đề nghị không để nghĩa vụ thuế tăng đột ngột đến mức tạo ra động cơ “không chịu lớn” của doanh nghiệp. Cơ quan soạn thảo có thể thiết kế một khoảng chuyển tiếp với mức ưu đãi giảm dần hoặc lựa chọn phương thức kỹ thuật khác, nhưng phải bảo đảm doanh nghiệp không mất toàn bộ ưu đãi khi doanh thu chỉ vượt ngưỡng không đáng kể.

Bên cạnh đó, đại biểu Nguyễn Thành Trung lưu ý khó khăn của hộ kinh doanh không chỉ nằm ở nghĩa vụ thuế mà còn ở chi phí tuân thủ khi chuyển từ thuế khoán sang kê khai, sử dụng hóa đơn điện tử, thực hiện chế độ kế toán và các thủ tục liên quan. “Nếu chỉ giảm 30% số thuế mà không giảm thủ tục thì hiệu quả chính sách sẽ chưa trọn vẹn”, đại biểu nói.

Đại biểu đề nghị quy định việc bù trừ hoặc hoàn số thuế đã tạm nộp trong tám tháng đầu năm 2026 theo cơ chế đơn giản, chủ động dựa trên dữ liệu của cơ quan thuế, không phát sinh thêm thủ tục đối với người dân và doanh nghiệp. Dự thảo cũng cần làm rõ cách xác định doanh thu đối với doanh nghiệp mới thành lập, chia tách, sáp nhập hoặc có kỳ tính thuế khác năm dương lịch.

Đại biểu Thạch Phước Bình phát biểu. Ảnh: Quochoi.vn

Để ngăn ngừa việc chia tách, chuyển dịch doanh thu, đại biểu Thạch Phước Bình đề nghị doanh thu được xem xét cộng gộp trong trường hợp có dấu hiệu phân tách nhằm hưởng chính sách, nhất là với các chủ thể có quan hệ liên kết, cùng chủ sở hữu, cùng hoạt động kinh doanh hoặc có giao dịch chuyển doanh thu không phù hợp với bản chất kinh tế.

Cơ chế kiểm soát nên dựa trên hóa đơn điện tử, dữ liệu đăng ký kinh doanh, dữ liệu ngân hàng và cơ sở dữ liệu quản lý thuế. Đối với số đông người nộp thuế tuân thủ tốt, thủ tục phải thật đơn giản; với trường hợp có rủi ro, quản lý phải thật chặt chẽ.

Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (đoàn Vĩnh Long) đề nghị Chính phủ sớm ban hành hướng dẫn thống nhất, dễ áp dụng, làm rõ việc kê khai, quyết toán và xử lý khoản thuế đã tạm nộp trước khi Nghị quyết có hiệu lực.

Ngưỡng doanh thu 10 tỷ bao phủ đại đa số doanh nghiệp và hộ kinh doanh

Giải trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã làm rõ các vấn đề đại biểu nêu tập trung vào ba câu hỏi: Tại sao lại 10 tỷ đồng? Tại sao là 30%? Liệu có bị lợi dụng chính sách để chia tách để hưởng ưu đãi không?.

Theo Bộ trưởng, chính sách được xây dựng trên tinh thần thực hiện Nghị quyết số 68 của Bộ Chính trị và Kết luận số 18 của Trung ương về khuyến khích, thúc đẩy phát triển doanh nghiệp tư nhân, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu tại phiên họp. Ảnh: Đức Thanh

Thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách để tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhỏ lớn lên. Theo Bộ trưởng, quy mô doanh nghiệp đóng vai trò vô cùng quan trọng trong bảo đảm tăng trưởng.

Dẫn kinh nghiệm Nhật Bản, Bộ trưởng cho biết trong giai đoạn tăng trưởng đỉnh cao từ 10 – 12% GDP mỗi năm, đóng góp của nhân tố tổng hợp TFP khoảng 58%. Trong đó, 8% đến từ dịch chuyển lao động từ khu vực phi chính thức sang chính thức, từ nông nghiệp sang công nghiệp; 30% đến từ công nghệ và 20% đến từ việc quy mô doanh nghiệp lớn lên.

Thời gian qua, Chính phủ đã triển khai nhiều chính sách tài khóa để hỗ trợ doanh nghiệp phát triển. Chính sách giảm thuế lần này sẽ tiếp tục tạo thêm điều kiện để doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn và có tích lũy để phát triển.

Giải thích về ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng, Bộ trưởng công bố theo số liệu quản lý hiện nay, có 2.696.863 hộ kinh doanh có doanh thu đến 10 tỷ đồng, chiếm 99,98% tổng số hộ; số doanh nghiệp có doanh thu đến 10 tỷ đồng là 865.115 doanh nghiệp, chiếm khoảng 81,11%. Như vậy, ‘điểm gãy’ 10 tỷ đó đã bao phủ đại đa số các doanh nghiệp cùng số hộ kinh doanh được hưởng chính sách này”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Về căn cứ lựa chọn mức giảm 30%, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn tính toán doanh thu 10 tỷ đồng tương đương khoảng 833 triệu đồng mỗi tháng. Với lợi nhuận khoảng 12%, số thuế doanh nghiệp phải nộp mỗi tháng vào khoảng 15–17 triệu đồng. Nếu giảm 30%, số thuế được giảm vào khoảng 4 triệu đến hơn 5 triệu đồng mỗi tháng. Đây là mức tương đương mức lương tối thiểu vùng 1. Như vậy, mức hỗ trợ này sẽ tạo điều kiện để các doanh nghiệp có thêm nguồn lực phát triển.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu tại phiên họp. Ảnh: Đức Thanh

Tiếp tục hoàn thiện chính sách thuế để đơn giản, dễ hiểu, dễ làm

Bên cạnh đó, Bộ trưởng cũng bày tỏ đồng tình với ý kiến đại biểu rằng vấn đề quan trọng đối với doanh nghiệp hiện nay là chi phí tuân thủ. “Phải làm sao để có chính sách thuế trung lập, đơn giản, dễ hiểu, dễ tính, dễ làm, dễ kiểm tra”, Bộ trưởng nói.

Theo Bộ trưởng, để tạo thuận lợi cho người nộp thuế thực hiện nghĩa vụ, chính sách thuế cần được thiết kế ngày càng đơn giản. Đây cũng là nội dung chính sách sẽ được nghiên cứu, xây dựng trong Luật Hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, dự kiến trình Quốc hội tại kỳ họp tháng 10.

Theo đó, cơ quan soạn thảo (Bộ Tài chính) dự kiến nâng mức doanh thu được lựa chọn phương pháp tính thuế đơn giản – tính thuế thu nhập theo tỷ lệ phần trăm trên doanh số – từ 3 tỷ đồng hiện nay lên 10 tỷ đồng, qua đó giúp doanh nghiệp được hỗ trợ nhiều hơn.

Đối với nguy cơ chia tách để trục lợi chính sách, Bộ trưởng cho biết dự thảo Nghị định của Chính phủ sẽ loại trừ các trường hợp công ty con, công ty liên kết nhằm hạn chế tối đa việc lợi dụng ưu đãi.

Giải đáp ý kiến về thời gian áp dụng, Bộ trưởng cho biết Nghị quyết thực hiện cho năm 2026 và 2027 vì năm tài chính được tính theo năm. Khi kết thúc năm, người nộp thuế mới thực hiện quyết toán, trừ chi phí và số thuế đã tạm nộp. Việc thông báo sớm giúp doanh nghiệp chủ động tính toán mức ưu đãi được hưởng, từ đó xây dựng kế hoạch đầu tư, kinh doanh, đặc biệt trong chu kỳ cuối năm và những tháng Tết.