PV: Đại diện một sáng kiến hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp, bà đánh giá thế nào về cơ hội và khả năng tiếp cận vốn của các doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ tại Việt Nam hiện nay?

Bà Từ Thu Hiền

Bà Từ Thu Hiền: Việt Nam là một trong những quốc gia có tỷ lệ doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ tương đối cao, chiếm khoảng 24 - 27% tổng số doanh nghiệp. Tuy nhiên, sự hiện diện đáng kể của phụ nữ trong cộng đồng doanh nghiệp chưa đi đôi với khả năng tiếp cận nguồn vốn thuận lợi.

Theo nghiên cứu của Tổ chức Tài chính quốc tế (IFC), thành viên của Nhóm Ngân hàng Thế giới, chỉ 37% doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ tại Việt Nam tiếp cận được vốn ngân hàng, thấp hơn đáng kể so với mức 47% ở nhóm doanh nghiệp do nam giới làm chủ. Điều này cho thấy, dù có sự hiện diện đáng kể trong cộng đồng doanh nghiệp, phụ nữ vẫn đối mặt với những rào cản nhất định trong tiếp cận nguồn vốn chính thức, ảnh hưởng đến cơ hội mở rộng sản xuất, kinh doanh và phát triển doanh nghiệp.

PV: Theo bà, đâu là những nguyên nhân chính khiến doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ gặp khó khăn trong tiếp cận vốn?

Bà Từ Thu Hiền: Có nhiều nguyên nhân khiến khả năng tiếp cận vốn của nhóm doanh nghiệp này còn hạn chế, trong đó, có 3 nguyên nhóm nguyên nhân chính.

Trước hết là hạn chế về quy mô và năng lực đáp ứng điều kiện tín dụng. Gần 99% doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ là doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong đó phần lớn là doanh nghiệp siêu nhỏ. Quy mô nhỏ khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc đáp ứng yêu cầu của ngân hàng về tài sản bảo đảm, hồ sơ tín dụng và lịch sử tài chính. Đây là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng được cấp vốn vay.

Tiếp đó là hạn chế về mạng lưới quan hệ kinh doanh và kết nối đầu tư. Đối với các doanh nghiệp khởi nghiệp có tiềm năng tăng trưởng cao, mạng lưới quan hệ đóng vai trò quan trọng trong việc tiếp cận nhà đầu tư và huy động vốn. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân xã hội và văn hóa, mạng lưới kết nối trong kinh doanh của phụ nữ đôi khi chưa rộng và mạnh bằng nam giới. Vì vậy, các nhà sáng lập nữ thường gặp nhiều khó khăn hơn trong quá trình tìm kiếm và thuyết phục nhà đầu tư.

Ngoài ra, định kiến giới vẫn là một rào cản đáng kể. Những quan niệm truyền thống coi chăm sóc gia đình là vai trò ưu tiên của phụ nữ có thể khiến nhà đầu tư đánh giá thấp khả năng dành toàn bộ nguồn lực cho hoạt động kinh doanh của các nhà sáng lập nữ. Bên cạnh đó, những định kiến vô thức cũng có thể khiến nhà đầu tư mặc định rằng phụ nữ ít chấp nhận rủi ro hơn nam giới, hoặc doanh nghiệp do phụ nữ điều hành có mức độ rủi ro cao hơn.

Những quan niệm này có thể ảnh hưởng đến quyết định phân bổ vốn, khiến các nhà sáng lập nữ gặp bất lợi khi cạnh tranh cơ hội đầu tư. Như vậy, rào cản không chỉ nằm ở khả năng đáp ứng điều kiện vay vốn ngân hàng, mà còn ở cơ hội tiếp cận mạng lưới đầu tư và những định kiến giới trong quá trình ra quyết định cấp vốn.

Một doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ tại Vĩnh Long giới thiệu sản phẩm. Ảnh: OXFAM

PV: Trước thực trạng trên, theo bà, cần làm gì để cải thiện khả năng tiếp cận vốn của nhóm doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ?

Bà Từ Thu Hiền: Tôi cho rằng, để cải thiện khả năng tiếp cận vốn cho nhóm doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, cần có giải pháp đồng bộ từ cả phía cung và phía cầu vốn, đồng thời phát huy vai trò của hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp.

Thứ nhất, cần nâng cao năng lực quản trị của doanh nghiệp. Một trong những rào cản khiến nhóm doanh nghiệp này khó tiếp cận vốn là hồ sơ tín dụng chưa đầy đủ, lịch sử tài chính chưa đủ mạnh và năng lực quản trị còn hạn chế. Vì vậy, cần tăng cường đào tạo nữ doanh nhân về quản trị tài chính, chiến lược kinh doanh, chuyển đổi số và tuân thủ các quy định về hóa đơn, thuế, bảo hiểm xã hội. Qua đó, doanh nghiệp có thể minh bạch thông tin, củng cố hồ sơ tài chính và tạo dựng niềm tin với ngân hàng.

Thứ hai, cần phát triển các sản phẩm tài chính phù hợp với đặc thù của doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ. Nhóm doanh nghiệp này thường hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định và có quy mô nhỏ, nên nhu cầu vốn cũng như khả năng đáp ứng các điều kiện tín dụng có những đặc điểm riêng.

Qua quá trình làm việc với một số ngân hàng, chúng tôi nhận thấy, quy mô khoản vay của các doanh nghiệp nhỏ đôi khi chưa đủ hấp dẫn để bù đắp chi phí giao dịch và vận hành của ngân hàng. Vì vậy, bài toán đặt ra là thiết kế các sản phẩm tín dụng phù hợp với nhu cầu thực tế, đồng thời tối ưu hóa quy trình cho vay để giảm chi phí cho ngân hàng.

Khi được thiết kế hợp lý, các khoản vay này không chỉ đáp ứng nhu cầu vốn của doanh nghiệp, mà còn có thể mang lại hiệu quả cho tổ chức tín dụng. Thực tế, một số ngân hàng đã tiên phong triển khai và đạt được những kết quả tích cực. Chúng tôi kỳ vọng sẽ có thêm các đánh giá cụ thể để nhân rộng những mô hình hiệu quả, qua đó phát triển các sản phẩm tài chính chuyên biệt, phù hợp hơn với nhóm khách hàng này.

Thứ ba, cần mở rộng các kênh huy động vốn, đặc biệt là vốn đầu tư cho doanh nghiệp khởi nghiệp do phụ nữ sáng lập. Chúng tôi mong muốn có thêm nhiều quỹ đầu tư và nhà đầu tư nhìn nhận đầy đủ hơn tiềm năng của các doanh nghiệp này, từ đó sẵn sàng đồng hành với các nhà sáng lập nữ trong quá trình phát triển và mở rộng thị trường.

Bên cạnh đó, cần có những sáng kiến tài chính sáng tạo nhằm bổ sung nguồn vốn cho giai đoạn khởi nghiệp ban đầu. Đây thường là giai đoạn khó khăn nhất khi nguồn lực còn hạn chế và khả năng tiếp cận vốn truyền thống chưa cao. Các quỹ đầu tư giai đoạn sớm, nhà đầu tư thiên thần và những mô hình tài trợ phù hợp có thể giúp doanh nghiệp vượt qua giai đoạn đầu, tạo nền tảng để tiếp tục phát triển.

Thứ tư, cần củng cố hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp nữ. Nhiều tổ chức, trong đó có WISE, đang hỗ trợ doanh nghiệp thông qua đào tạo, nâng cao năng lực, kết nối nguồn lực, thị trường và đối tác. Khi có hệ sinh thái đồng hành, doanh nghiệp sẽ có thêm cơ hội tiếp cận nguồn lực, chia sẻ kinh nghiệm và tháo gỡ khó khăn. Đây là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp nữ cải thiện khả năng tiếp cận vốn và phát triển bền vững.

PV: Xin cảm ơn bà!