Củng cố nền tảng huy động vốn dài hạn

Trong bối cảnh nhu cầu vốn trung và dài hạn phục vụ tăng trưởng kinh tế ngày càng lớn, thị trường trái phiếu chính phủ không chỉ giữ vai trò huy động nguồn lực cho ngân sách mà còn góp phần định hình cấu trúc thị trường vốn. Việc phát triển thị trường theo hướng đa dạng kỳ hạn, mở rộng cơ sở nhà đầu tư và tăng cường kết nối quốc tế đang trở thành yêu cầu quan trọng trong giai đoạn 2026 - 2030.

Với quy mô tương đương 19,2% GDP, trái phiếu chính phủ bằng nội tệ hiện là nền tảng của thị trường trái phiếu Việt Nam, có tổng quy mô khoảng 30,4% GDP. Giai đoạn 2021 - 2025, kênh này đáp ứng khoảng 70% nhu cầu vay của ngân sách trung ương và 80% tổng nguồn vốn huy động của ngân sách nhà nước, khẳng định vai trò chủ lực trong huy động nguồn lực tài chính.

Thị trường trái phiếu chính phủ mở thêm dư địa huy động vốn dài hạn. Ảnh: AI

Cơ cấu thị trường hiện tập trung vào trái phiếu do Kho bạc Nhà nước phát hành, chiếm 94,25% dư nợ. Trong khi đó, trái phiếu được chính phủ bảo lãnh và trái phiếu chính quyền địa phương chiếm tỷ trọng nhỏ. Đặc điểm này cho thấy dư địa phát triển các công cụ huy động vốn dài hạn, gắn với nhu cầu đầu tư hạ tầng và mở rộng nguồn cung trên thị trường.

Hoạt động phát hành năm 2026 tiếp tục phản ánh định hướng cân đối giữa nhu cầu huy động và chi phí vay. Theo số liệu từ FiinRatings, trong 9 tháng đầu năm, tổng khối lượng gọi thầu đạt 545 nghìn tỷ đồng, khối lượng đăng ký tương đương 87,7%, trong khi giá trị trúng thầu đạt 246,5 nghìn tỷ đồng, bằng 45,2% lượng gọi thầu. Kho bạc Nhà nước duy trì lựa chọn mức lợi suất phù hợp nhằm quản lý chi phí huy động vốn.

Xét theo kỳ hạn, nhu cầu đầu tư tập trung chủ yếu ở nhóm 5 - 10 năm, trong khi các kỳ hạn dài hơn ghi nhận khối lượng trúng thầu phân bổ theo từng đợt. Kỳ hạn phát hành bình quân đạt 9,03 năm. Diễn biến này đặt ra yêu cầu tiếp tục phát triển các sản phẩm dài hạn, phù hợp với đặc điểm dòng tiền của nhà đầu tư và nhu cầu sử dụng vốn của ngân sách.

Cùng với hoạt động phát hành, mặt bằng lợi suất trái phiếu có sự điều chỉnh theo diễn biến thị trường tiền tệ. Trong 12 tháng tính đến tháng 9/2026, đường cong lợi suất dịch chuyển tăng khoảng 120 - 150 điểm cơ bản. Lợi suất kỳ hạn 10 năm đạt 4,37%, tăng 88 điểm cơ bản so với cùng kỳ; các kỳ hạn 5 - 7 năm tăng khoảng 96 - 107 điểm cơ bản.

Theo ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch FiinGroup và FiinRatings, diễn biến lợi suất trái phiếu chính phủ chịu tác động từ mặt bằng lãi suất huy động và điều kiện thanh khoản trên thị trường liên ngân hàng, qua đó ảnh hưởng đến chi phí nắm giữ trái phiếu của nhà đầu tư. Trong bối cảnh nhu cầu vốn trung và dài hạn giai đoạn 2026 - 2030 tiếp tục gia tăng, việc mở rộng cơ sở nhà đầu tư và phát triển các kỳ hạn phát hành có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng huy động vốn của thị trường.

Mở rộng cánh cửa vốn quốc tế

Trên thị trường thứ cấp, giao dịch tập trung tại các nhóm kỳ hạn 7 - 10 năm, 10 - 15 năm và 20 năm, chiếm tổng cộng 51,41% giá trị giao dịch. Cơ cấu này phản ánh sự quan tâm đối với những công cụ có thời hạn phù hợp với chiến lược đầu tư dài hạn, đồng thời tạo nền tảng phát triển đường cong lợi suất tham chiếu cho thị trường tài chính.

Hiện Bảo hiểm Xã hội Việt Nam, các doanh nghiệp bảo hiểm và ngân hàng là những nhóm nhà đầu tư quan trọng. Với đặc điểm quản lý nguồn vốn có thời hạn dài, các tổ chức này góp phần hình thành nguồn cầu ổn định. Trong giai đoạn tới, việc mở rộng sự tham gia của các quỹ đầu tư và định chế tài chính quốc tế sẽ bổ sung tính đa dạng cho thị trường.

Dữ liệu tháng 6/2026 từ FiinRatings cũng cho thấy nhà đầu tư nước ngoài chiếm 3,7% giá trị giao dịch thứ cấp và nắm giữ khoảng 0,1% dư nợ trái phiếu chính phủ nội tệ.

“Những con số này cho thấy tiềm năng thu hút thêm dòng vốn quốc tế thông qua cải thiện khả năng tiếp cận, phát triển thanh khoản và hiện đại hóa hạ tầng thị trường”, bà Nguyễn Thảo Hạnh, Trưởng nhóm nghiên cứu, Phó trưởng phòng Nghiên cứu và Dịch vụ Nhà đầu tư từ FiinRatings nhận định.

Bên cạnh thị trường trong nước, triển vọng phát hành trái phiếu chính phủ ra thị trường quốc tế cũng đang được nghiên cứu. Lần phát hành trái phiếu USD gần nhất của Việt Nam diễn ra năm 2014, với quy mô 1 tỷ USD, kỳ hạn 10 năm và lãi suất danh nghĩa 4,8%/năm. Lô trái phiếu này đã đáo hạn năm 2024.

Trong những năm tiếp theo, nguồn vốn vay nước ngoài của Chính phủ chủ yếu đến từ các khoản vay ODA và vốn vay ưu đãi. Việc nghiên cứu trở lại thị trường trái phiếu quốc tế vì vậy mở ra hướng đa dạng hóa nguồn huy động, đồng thời tạo thêm cơ hội kết nối với các nhà đầu tư tổ chức toàn cầu.

Ở góc độ phát triển thị trường vốn, theo bà Hạnh, phát hành trái phiếu quốc tế còn có ý nghĩa thiết lập mức lợi suất tham chiếu cho quốc gia. Đây là cơ sở hỗ trợ định giá các công cụ nợ bằng ngoại tệ, qua đó tạo thêm thông tin tham khảo cho doanh nghiệp và các tổ chức Việt Nam khi tiếp cận thị trường vốn nước ngoài.

Bên cạnh triển vọng huy động vốn quốc tế, việc phát triển các kênh trái phiếu trong nước cũng có ý nghĩa quan trọng khi nhu cầu đầu tư giai đoạn 2026 - 2030 tiếp tục gia tăng. Theo ước tính của Bộ Tài chính, tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, gấp đôi giai đoạn trước, trong đó đầu tư công khoảng 8,22 triệu tỷ đồng.

Theo kế hoạch, tổng mức vay của Chính phủ giai đoạn 2026 - 2030 dự kiến đạt 6.497 nghìn tỷ đồng, trong khi vay của chính quyền địa phương khoảng 622 nghìn tỷ đồng. Đây là cơ sở để nghiên cứu phát triển các chương trình phát hành phù hợp với nhu cầu đầu tư, khả năng cân đối ngân sách và đặc điểm từng địa phương.

Về dài hạn, phát triển thị trường trái phiếu chính phủ cần được đặt trong tổng thể hiện đại hóa thị trường vốn, từ đa dạng hóa kỳ hạn, sản phẩm đến mở rộng nhà đầu tư và nâng cao hiệu quả giao dịch. Khi các yếu tố này được triển khai đồng bộ, trái phiếu chính phủ sẽ tiếp tục phát huy vai trò kênh huy động vốn quan trọng, đồng thời tạo nền tảng cho sự phát triển cân đối, bền vững của hệ thống tài chính.