Mở đường cho các sản phẩm mới

Nhu cầu vốn trung và dài hạn phục vụ tăng trưởng kinh tế ngày càng lớn đang đặt ra yêu cầu phát triển cân đối các kênh huy động vốn, đặc biệt là thị trường trái phiếu. Trong khi tín dụng ngân hàng vẫn giữ vai trò chủ đạo, việc mở rộng kênh dẫn vốn thông qua trái phiếu doanh nghiệp, trái phiếu công trình và các công cụ tài chính mới được xem là hướng đi cần thiết nhằm đáp ứng nhu cầu đầu tư, đồng thời giảm áp lực cung ứng vốn cho hệ thống ngân hàng.

Vấn đề này được đặt ra trong các phiên thảo luận của Quốc hội về hoàn thiện pháp luật chứng khoán và phát triển kinh tế - xã hội. Các ý kiến tập trung vào yêu cầu đa dạng hóa sản phẩm trái phiếu, mở rộng cơ sở nhà đầu tư và tạo điều kiện huy động nguồn lực xã hội cho những dự án có thời gian thu hồi vốn dài.

Phát triển thị trường trái phiếu góp phần khơi thông nguồn vốn dài hạn cho nền kinh tế. Ảnh: AI

Tại phiên thảo luận tổ ngày 17/10 về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán, đại biểu Lê Nữ Thùy Dương (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đồng Nai) đề nghị nghiên cứu đưa các quy định nền tảng về chứng khoán hóa khoản nợ vào luật, thay vì chỉ triển khai trong cơ chế thử nghiệm có kiểm soát.

Theo đại biểu, cơ chế thử nghiệm thường giới hạn về phạm vi, đối tượng và thời gian, trong khi chứng khoán hóa khoản nợ có thể đáp ứng nhu cầu rộng hơn của thị trường vốn. Đề xuất này cũng phù hợp với định hướng tại Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về nghiên cứu xây dựng khung pháp lý chứng khoán hóa các khoản nợ, nhằm đa dạng hóa kênh huy động vốn cho khu vực kinh tế tư nhân.

Cùng với việc phát triển công cụ huy động vốn mới, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc khuyến khích trái phiếu xanh. Việc phát hành loại trái phiếu này đòi hỏi doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu về môi trường, công bố thông tin, quản lý và báo cáo sử dụng vốn, kéo theo chi phí tuân thủ. Vì vậy, cần nghiên cứu cơ chế khuyến khích tương xứng để hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn trung và dài hạn phục vụ chuyển đổi xanh.

Từ yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý, vấn đề tiếp theo là mở rộng khả năng huy động vốn trái phiếu cho các công trình hạ tầng. Đây là nhóm dự án thường cần nguồn lực lớn, thời gian đầu tư và thu hồi vốn kéo dài, trong khi việc phụ thuộc nhiều vào tín dụng ngân hàng có thể tạo thêm áp lực đối với cân đối nguồn vốn.

Tại phiên thảo luận tổ về về kinh tế - xã hội, ngân sách ngày 18/10, đại biểu Lê Thị Thúy Sen (Hưng Yên) cho rằng, khi nguồn vốn của nền kinh tế tập trung quá nhiều vào hệ thống ngân hàng, áp lực cung - cầu vốn sẽ gia tăng, khiến việc giảm lãi suất gặp khó khăn. Do đó, cần đa dạng hóa phương thức huy động vốn cho các công trình hạ tầng, đồng thời giảm gánh nặng đối với tín dụng ngân hàng.

Đáng chú ý, đại biểu đề xuất nghiên cứu cơ chế gia tăng quyền lợi cho người mua trái phiếu công trình. Ngoài khoản lãi theo phương thức truyền thống, người mua có thể được hưởng hạn mức sử dụng công trình miễn phí trong một thời gian nhất định. Đề xuất xuất phát từ thực tế một số công trình sau khi hoàn thành chưa khai thác hết công suất, qua đó có thể tận dụng phần công suất còn dư để tạo thêm lợi ích cho người tham gia góp vốn.

Kết nối vốn, mở rộng lực cầu

Những đề xuất trên đặt ra bài toán kết nối hoạt động phát hành trái phiếu với đặc điểm của từng dự án. Không chỉ mở rộng loại hình sản phẩm, việc huy động vốn còn cần phù hợp với tiến độ đầu tư, khả năng tạo nguồn thu và nhu cầu sử dụng vốn trong từng giai đoạn.

Phân tích về vấn đề này, PGS.TS Phùng Thế Đông - Chuyên gia kinh tế từ Bộ Tài chính cho rằng, tín dụng ngân hàng và thị trường vốn cần được vận hành như hai động lực bổ trợ nhau trong vòng đời dự án. Ở giai đoạn đầu, khi dự án đang triển khai, tín dụng ngân hàng có thể giữ vai trò cung ứng vốn. Khi công trình hoàn thành, đi vào hoạt động và bắt đầu có nguồn thu, doanh nghiệp có thể huy động vốn thông qua phát hành trái phiếu.

Theo cách tiếp cận này, thị trường trái phiếu có thể tham gia cung ứng vốn ở giai đoạn dự án đã hình thành nguồn thu, qua đó giảm bớt áp lực đối với tín dụng ngân hàng. Điều quan trọng là hai kênh huy động phải được kết nối phù hợp với đặc điểm và tiến độ thực hiện dự án.

Sự cần thiết của việc phát triển thị trường vốn cũng được nhìn nhận từ tương quan giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn. Theo số liệu được PGS.TS Phùng Thế Đông dẫn ra, tín dụng tăng gần 11% so với đầu năm, trong khi huy động vốn tăng khoảng 9,8%.

Trong bối cảnh đó, phát triển thị trường trái phiếu không chỉ liên quan đến phía doanh nghiệp phát hành mà còn phụ thuộc vào khả năng hình thành lực cầu đầu tư dài hạn. Theo ông, thị trường cần có sản phẩm phù hợp và những nhà đầu tư sẵn sàng nắm giữ vốn trong thời gian dài, đặc biệt là các quỹ đầu tư và định chế tài chính.

Đồng quan điểm về yêu cầu đa dạng hóa nguồn vốn, TS. Cấn Văn Lực - Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia cho biết, bên cạnh việc nâng cao hiệu quả phân bổ tín dụng, cần phát triển mạnh hơn thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Hiện kênh này mới đóng góp khoảng 10% tổng nguồn vốn của nền kinh tế, trong khi đây là nguồn cung ứng vốn trung và dài hạn quan trọng.

Theo TS. Cấn Văn Lực, doanh nghiệp cần thay đổi thói quen phụ thuộc vào vốn vay ngân hàng, chủ động tiếp cận các kênh huy động khác. Quá trình này đòi hỏi nâng cao tính minh bạch, chuẩn hóa quản trị và công khai thông tin tài chính, nhất là khi doanh nghiệp muốn tiếp cận nguồn vốn từ thị trường quốc tế.

Ở góc độ phát triển sản phẩm, TS. Cấn Văn Lực đề nghị đa dạng hóa các loại trái phiếu, trong đó có trái phiếu công trình, trái phiếu chính quyền địa phương, trái phiếu đô thị và trái phiếu đường sắt. Việc mở rộng sản phẩm cần gắn với phát triển cơ sở nhà đầu tư, tạo thêm nguồn cầu cho thị trường.

Từ hoàn thiện pháp luật, đa dạng hóa sản phẩm đến mở rộng cơ sở nhà đầu tư, các ý kiến đều hướng tới phát triển thị trường trái phiếu như một kênh huy động vốn trung và dài hạn của nền kinh tế. Trong đó, khả năng kết nối nguồn vốn với vòng đời dự án, cùng yêu cầu minh bạch và quản lý rủi ro, là những vấn đề cần được chú trọng để thị trường phát triển ổn định, bổ trợ hiệu quả cho tín dụng ngân hàng.