Giảm lãi suất gắn với chế tài

Trong báo cáo phân tích ngành ngân hàng, Công ty cổ phần Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) đánh giá tác động của Công văn 9608/NHNN-CSTT với trọng tâm hạ mặt bằng lãi suất và siết chặt rủi ro tín dụng.

Trước đó, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Công văn 9608/NHNN-CSTT, yêu cầu các tổ chức tín dụng giảm lãi suất tiền gửi niêm yết tối thiểu 0,5%/năm với kỳ hạn từ 6 tháng và giảm lãi suất cho vay 1,5 - 2%/năm đối với lĩnh vực sản xuất, kinh doanh và lĩnh vực ưu tiên, đồng thời siết chặt kỷ luật tín dụng và quản trị rủi ro.

Room tín dụng cạn dần cùng chế tài siết chặt, cuộc đua lãi suất khó nóng trở lại cuối năm. Ảnh minh họa.

Nhóm phân tích VDSC đánh giá, công văn sẽ có tác động thực chất hơn các phát biểu chỉ đạo trước đây của Thống đốc, đặc biệt về vấn đề giảm lãi suất.

“Điểm khác biệt so với các chỉ đạo trước là chế tài cụ thể với tổ chức tín dụng không tuân thủ có thể bị xem xét lại chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng còn lại của năm 2026, bị giao chỉ tiêu thấp năm 2027 hoặc phải áp dụng tỷ lệ an toàn cao hơn quy định” - VDSC nêu rõ.

Các ngân hàng cũng phản ứng nhanh, chỉ trong hai ngày 19 - 20/10, ít nhất 19 ngân hàng đã giảm lãi suất huy động, phổ biến 0,5 điểm phần trăm với kỳ hạn từ 6 tháng, trong đó có Vietcombank, ACB, VPBank, SACOMBANK, Shinhan Bank, MSB...; một số ngân hàng giảm mạnh hơn như: NCB giảm 0,6 điểm phần trăm; Kienlong Bank giảm tới 0,9 điểm phần trăm...

Song song với việc giảm lãi suất huy động, nhiều ngân hàng cũng triển khai điều chỉnh giảm lãi suất cho vay nhằm hỗ trợ khách hàng.

Là một trong những ngân hàng nước ngoài tiên phong triển khai chính sách điều chỉnh giảm lãi suất cho vay, Shinhan Bank triển khai chương trình lãi suất cho vay mới với mức điều chỉnh giảm lên đến 1,5 điểm phần trăm đối với phần biên độ tính lãi suất của một số sản phẩm tín dụng.

Theo đó, với sản phẩm cho vay phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh dành cho hộ kinh doanh và khách hàng kinh doanh quy mô nhỏ (SOHO Facility Loan và SOHO Prime Facility), ngân hàng Shinhan điều chỉnh giảm 1,5 điểm phần trăm/năm đối với phần biên độ tính lãi suất thả nổi. Đây là mức điều chỉnh lớn nhất trong chương trình lần này.

MSB cũng triển khai chương trình tín dụng ưu đãi 10.000 tỷ đồng, với lãi suất cho vay thấp hơn tối thiểu 2%/năm so với mức thông thường, chỉ từ 7,5%/năm.

Hai lý do khiến lãi suất huy động khó tăng trở lại cuối năm

Từ nay đến cuối năm, nhóm phân tích VDSC kỳ vọng lãi suất huy động đi ngang, hoặc ít nhất không tăng trở lại, vì hai lý do.

VDSC chỉ rõ, thứ nhất, việc đua tăng lãi suất đã bị kiểm soát chặt hơn và gắn với chế tài về hạn mức tăng trưởng tín dụng.

Thứ hai, hạn mức tăng trưởng tín dụng còn lại không nhiều, khi phần lớn ngân hàng thương mại cổ phần quy mô lớn đã ở sát trần.

Ngoại lệ là nhóm ngân hàng nhận chuyển giao bắt buộc, gồm MB, VPBank và HDBank, với hạn mức tăng trưởng tín dụng lên tới 35%. Trong khi đó, ba ngân hàng thương mại nhà nước vẫn còn dư địa đáng kể khi tăng trưởng tín dụng mới đạt khoảng 5%, thấp hơn nhiều so với hạn mức được giao từ 10,6 - 13%.

Theo VDSC, nhiều ngân hàng vượt hạn mức room tín dụng khi tính thêm số dư mua hẳn L/C. Theo số liệu cuối quý II/2026, quy mô lớn nhất thuộc về SHB (khoảng 75.500 tỷ đồng), tiếp theo là Techcombank (khoảng 26.200 tỷ đồng), MB (khoảng 16.000 tỷ đồng mỗi ngân hàng)...

Đáng chú ý, khi cộng phần này vào tăng trưởng tín dụng 6 tháng đầu năm 2026, một số ngân hàng đã vượt hạn mức năm 2026.

Còn sang năm 2027, áp lực cân đối nguồn vốn và chi phí huy động của hệ thống ngân hàng được dự báo vẫn còn lớn.

Đến ngày 14/10/2026, tăng trưởng huy động đã cải thiện lên 11,22% từ đầu năm, bám sát tín dụng (11,44%), giúp chênh lệch quy mô thu hẹp từ mức đỉnh khoảng 2,8 triệu tỷ đồng giữa năm xuống khoảng 2,35 triệu tỷ đồng.

Dù vậy, theo VDSC, khoảng chênh lệch giữa huy động - tín dụng vẫn tương đương mức đầu năm 2026 và gấp đôi đầu năm 2025, cho thấy áp lực cấu trúc lên chi phí vốn của hệ thống ngân hàng chưa được giải quyết.

NIM ngân hàng nào chịu tác động lớn?

Đánh giá tác động lên biên lãi ròng (NIM), theo VDSC, NIM chịu áp lực trong ngắn hạn và phân hóa giữa các ngân hàng. Mức giảm lãi suất cho vay theo yêu cầu (1,5 - 2%) lớn hơn nhiều so với mức giảm huy động (tối thiểu 0,5%).

Theo phát biểu của Thống đốc tại cuộc họp với các tổ chức tín dụng ngày 19/10, việc giảm lãi suất cần được xem xét cho cả dư nợ hiện hữu lẫn khoản vay mới, trong khi chi phí vốn chỉ giảm dần khi tiền gửi cũ đáo hạn.

Trên toàn hệ thống, các ngành sản xuất, kinh doanh (ngoài bất động sản và hoạt động khác) chiếm khoảng 55% dư nợ, nên về lý thuyết phạm vi chịu tác động là lớn.

Tuy nhiên, các ngân hàng đang giảm lãi suất chủ yếu qua các gói tín dụng có hạn mức và thời hạn như: BIDV khoảng 100.000 tỷ đồng, SACOMBANK tối đa 40.000 tỷ đồng, MSB 10.000 tỷ đồng.

“Phần dư nợ thực sự được giảm 1,5 - 2% vì vậy có thể thấp hơn nhiều, và tác động cuối cùng lên NIM toàn ngành chưa thể lượng hóa rõ” - nhóm phân tích VDSC tính toán.

Theo VDSC, ở từng ngân hàng, áp lực có thể tập trung ở nhóm có tỷ trọng cho vay sản xuất, kinh doanh cao như: VietinBank (66%), MB (57%), Vietcombank (56%) và BIDV (51%)...

Ngược lại, Techcombank, VPBank, VIB và ACB có tỷ trọng dưới 30% nên ít chịu ảnh hưởng hơn về lý thuyết. Trong nhóm chịu áp lực, Vietcombank và MB có lợi thế CASA cao và chi phí vốn thấp để hấp thụ một phần tác động.