Thông quan nhanh hơn, quản lý chính xác hơn

Nhìn vào kết quả 9 tháng, có thể thấy quy mô hoạt động xuất nhập khẩu qua địa bàn Hải quan khu vực I đang tăng rất nhanh. Đơn vị đã làm thủ tục cho hơn 1,58 triệu tờ khai, tăng 7,5% so với cùng kỳ năm trước; tổng kim ngạch đạt khoảng 115 tỷ USD, tăng 55,5%. Trong đó, kim ngạch nhập khẩu lên tới 66,5 tỷ USD, tăng 82,7%, còn xuất khẩu đạt 48,5 tỷ USD, tăng 28,3%.

Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Ngọc Tân - Chánh văn phòng Chi cục Hải quan khu vực I cho hay, trong điều kiện lượng hàng hóa, tờ khai và hành khách cùng tăng, yêu cầu đặt ra không phải là tăng thêm các khâu kiểm tra, mà là kiểm tra đúng đối tượng, kiểm soát đúng rủi ro và xử lý nhanh hơn đối với dòng hàng hóa tuân thủ. Đây cũng là hướng tiếp cận đang được Hải quan khu vực I đẩy mạnh trong cải cách thủ tục và quản lý rủi ro.

Cán bộ Hải quan khu vực I giải quyết thủ tục thông quan hàng hoá nhanh chóng cho doanh nghiệp. Ảnh: CTV

9 tháng qua, tỷ lệ tờ khai luồng xanh đạt 66,74%, tăng 4,8 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm 2025. Trong khi đó, tỷ lệ luồng vàng giảm 5 điểm phần trăm, xuống 30,5%; luồng đỏ chiếm 2,7%. Việc tỷ lệ luồng xanh tăng cho thấy nguồn lực kiểm tra đang được tập trung nhiều hơn vào những trường hợp có dấu hiệu rủi ro, thay vì tạo thêm thủ tục cho số đông doanh nghiệp chấp hành tốt.

Với doanh nghiệp, lợi ích dễ nhận thấy nhất là giảm thời gian chờ đợi và chi phí phát sinh trong quá trình làm thủ tục. Một lô hàng được nhận diện đúng là ít rủi ro có thể đi qua quy trình nhanh hơn; ngược lại, những lô hàng có dấu hiệu bất thường sẽ được tập trung kiểm tra để hạn chế nguy cơ gian lận.

Trong quý III, Hải quan khu vực I đã thiết lập 266 tiêu chí phân tích trên hệ thống, phát hiện 13 trường hợp vi phạm; 56 vụ vi phạm được phát hiện đối với tờ khai luồng vàng, đỏ, với số tiền hơn 788 triệu đồng. Đơn vị cũng thiết lập 71 hồ sơ rủi ro, lựa chọn và đề xuất soi chiếu 632 vận đơn.

Cùng với quản lý rủi ro, cải cách và chuyển đổi số đang tạo thêm dư địa để rút ngắn quy trình. Hải quan khu vực I đã đưa vào sử dụng phần mềm theo dõi tiến trình xử lý tờ khai hải quan, tiếp tục khai thác Hệ thống một cửa quốc gia, một cửa quốc gia ASEAN, hệ thống quản lý giám sát hải quan tự động tại Cảng hàng không quốc tế Nội Bài, hệ thống quản lý địa điểm kiểm tra tập trung và hệ thống thông tin hành khách xuất nhập cảnh.

Đáng chú ý, đơn vị đang chủ động chuẩn bị điều kiện về công nghệ thông tin để sẵn sàng triển khai mô hình thông quan tập trung theo chỉ đạo của Cục Hải quan.

Với cộng đồng doanh nghiệp, những thay đổi này không chỉ nằm ở câu chuyện “số hóa” trên hệ thống. Đặc biệt với những doanh nghiệp có tần suất xuất nhập khẩu lớn, số hoá hải quan sẽ giúp rút ngắn thời gian thông quan, tác động trực tiếp đến chi phí logistics và khả năng quay vòng hàng hóa.

Cách làm này cũng giúp cơ quan Hải quan chuyển dần từ tư duy kiểm tra thủ công, dàn trải sang quản lý dựa trên dữ liệu. Đây là nền tảng quan trọng để vừa tạo thuận lợi thương mại, vừa giữ được “hàng rào” kiểm soát đối với hàng hóa vi phạm.

Thực tế chống buôn lậu, gian lận thương mại trong 9 tháng cho thấy hàng rào này vẫn được giữ chặt. Hải quan khu vực I đã phát hiện, xử lý 24 vụ buôn lậu, gian lận thương mại, thu giữ nhiều tang vật như cá cảnh, vàng, ngà voi, ngoại tệ, điện thoại di động đã qua sử dụng; chuyển cơ quan Công an khởi tố 7 vụ.

Dồn lực quý IV, lấy tăng thu làm trọng tâm

Nếu tạo thuận lợi thương mại là một trong những động lực thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu, thì thu ngân sách là thước đo quan trọng về hiệu quả quản lý nhà nước của Hải quan.

Tính đến ngày 14/9/2026, Hải quan khu vực I thu ngân sách đạt 33.286 tỷ đồng, bằng 77,5% dự toán, 66,9% chỉ tiêu phấn đấu và tăng 15,5% so với cùng kỳ năm 2025. Riêng số thu trên địa bàn Hà Nội đạt 28.688 tỷ đồng, bằng 78,4% dự toán, 67,5% chỉ tiêu phấn đấu và tăng 20,5% so với cùng kỳ.

Đây là kết quả tích cực, nhưng cũng cho thấy áp lực thu trong quý IV còn rất lớn nếu mục tiêu cuối cùng là hoàn thành và vượt chỉ tiêu được giao.

Trong bối cảnh đó, Hải quan khu vực I không chỉ đặt kỳ vọng vào sự gia tăng kim ngạch xuất nhập khẩu. Bài toán quan trọng hơn là khai thác đúng nguồn thu, chống thất thu và thu hồi kịp thời các khoản phải thu vào ngân sách.

Kim ngạch nhập khẩu 9 tháng tăng tới 82,7% là yếu tố thuận lợi đối với nguồn thu. Tuy nhiên, nguồn thu bền vững phải đến từ chất lượng quản lý. Vì vậy, trong những tháng cuối năm, Hải quan khu vực I tiếp tục rà soát các tờ khai có dấu hiệu nghi vấn về trị giá khai báo; tăng cường kiểm tra tên hàng, mã số, mức thuế; đẩy mạnh tham vấn và xác định trị giá hải quan theo quy định.

Đáng chú ý, trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, Hải quan khu vực I cũng ghi nhận một số vướng mắc cần được tháo gỡ để tránh tác động trực tiếp đến doanh nghiệp.

Đáng chú ý là những bất cập trong ứng dụng khai báo thủ tục hải quan đối với hành khách xuất cảnh, nhập cảnh qua cảng hàng không quốc tế, như dữ liệu mã quốc gia chưa đầy đủ, chưa có trường khai báo ngoại tệ, một số thông tin về định mức miễn thuế, sân bay, phương thức di chuyển chưa phù hợp.

Đối với hàng hóa nhập khẩu thuộc diện kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm, việc thực hiện Thông tư số 22/2026/TT-BNNMT từ ngày 1/9/2026 cũng phát sinh một số khó khăn. Doanh nghiệp nhập khẩu sản phẩm động vật trên cạn, sản phẩm động vật thủy sản dùng làm thực phẩm phản ánh khó khăn trong đăng ký kiểm tra hồ sơ trên Hệ thống một cửa quốc gia.

Đây là vấn đề cần sớm được tháo gỡ bởi nhiều mặt hàng là hàng ướp lạnh, yêu cầu điều kiện bảo quản nghiêm ngặt. Chỉ cần thủ tục kéo dài thêm cũng có thể làm tăng chi phí kho bãi, bảo quản và ảnh hưởng tới kế hoạch kinh doanh của doanh nghiệp.

Hải quan khu vực I đã kiến nghị Cục Hải quan sớm có hướng dẫn cụ thể, vừa bảo đảm thực hiện đúng quy định quản lý chuyên ngành, vừa hạn chế nguy cơ ách tắc hàng hóa.

Từ nay đến cuối năm, cùng với xử lý các điểm nghẽn, Hải quan khu vực I sẽ tiếp tục hoàn thiện các điều kiện để triển khai hải quan số, hải quan thông minh và thông quan tập trung; nâng cao hiệu quả các hệ thống công nghệ hiện có; nghiên cứu xây dựng các phần mềm phục vụ quản lý doanh nghiệp gia công, sản xuất xuất khẩu và doanh nghiệp chế xuất. Đây là cơ sở để đơn vị phấn đấu hoàn thành, vượt nhiệm vụ thu ngân sách năm 2026, đồng thời tạo dư địa cho hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục tăng trưởng trong thời gian tới.