Sau nhiều lần tiếp thu, chỉnh sửa, tại phiên họp ngày 20/4, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội vẫn còn nhiều băn khoăn về dự án Luật này.

Chia sẻ tăng giảm doanh thu cần đảm bảo bình đẳng

Theo báo cáo của Ủy ban Kinh tế, những vấn đề đến nay còn ý kiến khác nhau của dự án Luật chính là những nội dung xoay quanh các cơ chế hấp dẫn, tạo thuận lợi cho nhà đầu tư, song cũng phải quản lý chặt chẽ, hiệu quả.

Cụ thể, về cơ chế chia sẻ phần tăng, giảm doanh thu, dự thảo Luật được chỉnh sửa theo hướng chặt chẽ, cụ thể hơn. Việc chia sẻ phần tăng doanh thu được áp dụng sau khi đã thực hiện điều chỉnh thời hạn hợp đồng PPP theo quy định. Việc chia sẻ phần giảm doanh thu chỉ được thực hiện khi dự án PPP đáp ứng đầy đủ các điều kiện chặt chẽ quy định tại khoản 2 Điều 83: dự án do cơ quan có thẩm quyền lập; áp dụng loại hợp đồng BOT, BTO, BOO và không sử dụng vốn nhà nước hỗ trợ xây dựng công trình, hệ thống cơ sở hạ tầng; quy hoạch, chính sách, pháp luật có liên quan thay đổi làm doanh thu thực tế thấp hơn doanh thu cam kết tại hợp đồng; đã thực hiện đầy đủ các biện pháp điều chỉnh mức giá, phí sản phẩm, dịch vụ hoặc điều chỉnh thời hạn hợp đồng PPP nhưng vẫn chưa bảo đảm được mức doanh thu cam kết tại hợp đồng.

Ở chiều ngược lại, có ý kiến cho rằng quy định như dự thảo Luật quá chặt chẽ, không tạo cơ chế khuyến khích, thu hút nhà đầu tư.

Về mức doanh thu bắt đầu chia sẻ rủi ro, dự thảo Luật hiện đang đề xuất tỷ lệ như sau: khi doanh thu thực tế chỉ đạt 75% doanh thu trong phương án tài chính trở xuống, với các dự án đủ điều kiện, Nhà nước bắt đầu xem xét, tính toán việc chia sẻ phần giảm doanh thu; khi doanh thu thực tế đạt từ 125% doanh thu trong phương án tài chính trở lên, Nhà nước bắt đầu xem xét, yêu cầu nhà đầu tư chia sẻ phần tăng doanh thu. Cơ chế chia sẻ phần tăng doanh thu áp dụng đối với tất cả các dự án PPP.

Tuy nhiên, có ý kiến đề nghị các mốc giá trị 75%, 125% cần phải tiếp tục được xem xét, nghiên cứu kỹ lưỡng trong bối cảnh nước ta để xác định và đưa vào Luật.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu, cơ chế chia sẻ rủi ro là một điểm hấp dẫn lớn với nhà đầu tư, các chuyên gia cũng đã cho biết kinh nghiệm quốc tế đều có sự chia sẻ rủi ro. Vấn đề ở đây là thiết kế cơ chế chia sẻ hợp lý. Phó Chủ tịch Quốc hội Tòng Thị Phóng thì cho rằng, về nguyên tắc chia sẻ rủi ro cũng như chia sẻ tăng doanh thu theo hướng 50 – 50 để đảm bảo bình đẳng trong quan hệ giữa nhà nước.

Đồng tình quan điểm chia sẻ khi tăng giảm doanh thu, đặc biệt khi giảm doanh thu do lỗi của nhà nước, Phó Chủ tịch Quốc hội Phùng Quốc Hiển cũng nhấn mạnh phải có sự tính toán kỹ, bởi nếu không cẩn thận, phần nhà nước phải bù rủi ro trong suốt cả mấy chục năm vòng đời dự án có thể còn nhiều hơn số tiền bỏ ra đầu tư cho dự án. Đồng thời, ông đề nghị nên đưa ra 2 phương án về cơ chế chia sẻ doanh thu để Quốc hội thảo luận tại kỳ họp tới.

Kiểm toán nhà nước tham gia đến đâu là đủ?

Một vấn đề cũng được bàn luận nhiều là lĩnh vực đầu tư. Tiếp thu các ý kiến, dự thảo luật được chỉnh lý theo hướng thu hẹp lĩnh vực, chỉ tập trung đầu tư PPP ở những lĩnh vực trọng tâm, trọng điểm, các dự án lớn có tính liên kết vùng miền, tính lan toả (khoản 1, điều 5). Đồng thời, nhằm bảo đảm tính linh hoạt trong thực tế, dự thảo bổ sung quy định tại khoản 2 Điều 5 để xử lý tình huống phát sinh dự án ngoài lĩnh vực quy định tại khoản 1 Điều 5 nhưng cần thiết, đáp ứng 4 điều kiện và có khả năng thực hiện theo phương thức PPP, thì cơ quan có thẩm quyền có thể báo cáo Thủ tướng Chính phủ cho phép thực hiện theo PPP.

Tuy nhiên, vẫn có ý kiến đề nghị mở rộng phạm vi với một số lĩnh vực khác, đồng thời đề nghị không quy định khoản 2 Điều 5. Tổng Thư ký Quốc hội Nguyễn Hạnh Phúc đề nghị bổ sung các dự án lĩnh vực thuỷ lợi, khi Luật Thuỷ lợi đã có quy định về thu thuỷ lợi phí. Phó Chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu đề nghị cân nhắc về lĩnh vực lưới điện, khi hệ thống truyền tải hiện nay ngân sách chưa đủ làm, nhất là ở các tỉnh phía nam nhiều nhà máy điện nhưng hệ thống truyền tải không đủ. Phó Chủ tịch Quốc hội Phùng Quốc Hiển băn khoăn về nội dung có những dự án do doanh nghiệp đề xuất, và đề nghị phải cân nhắc kỹ, đảm bảo theo hướng thu gọn lĩnh vực, chỉ những lĩnh vực đầu tư công thuộc nhà nước đảm nhiệm nhưng không làm được thì mới để tư nhân tham gia.

Liên quan đến hoạt động kiểm toán nhà nước (KTNN), dự án luật tiếp thu, bổ sung quy định bao gồm: kiểm toán tuân thủ về quá trình chuẩn bị dự án, kết quả lựa chọn nhà đầu tư đối với dự án PPP; kiểm toán việc sử dụng vốn nhà nước bồi thường, giải phóng mặt bằng, hỗ trợ, tái định cư, hỗ trợ xây dựng công trình tạm (nếu có), hỗ trợ xây dựng công trình, hệ thống cơ sở hạ tầng khi tách thành một dự án thành phần quy định, sử dụng tài sản công để thanh toán cho nhà đầu tư thực hiện dự án BT; kiểm toán hoạt động để đánh giá tính kinh tế, hiệu lực và hiệu quả trên cơ sở các chỉ số đánh giá chất lượng sản phẩm, dịch vụ của dự án PPP; khi chuyển giao cho Nhà nước, thực hiện kiểm toán toàn bộ giá trị tài sản của dự án PPP.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng băn khoăn rằng việc thiết kế có sự tham gia của KTNN trong 4 giai đoạn của dự án là quá chặt chẽ, phức tạp. Trong khi đó, phía nhà nước chỉ tham gia một phần trong dự án, như là giải phóng mặt bằng, mà cơ quan kiểm toán tham gia tới 4 giai đoạn có thể nhà đầu tư rất e ngại.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Tòng Thị Phóng, dù quy định thế nào thì dự án luật cũng phải thể hiện tinh thần cởi mở, thông thoáng để thu hút đầu tư tư nhân tạo động lực cho phát triển đất nước. Nếu quy định quá chặt, còn khó hơn các luật khác thì mục tiêu này sẽ không đạt được.

H.Y