Trong kỳ rà soát phân loại thị trường thường niên năm 2026 mới đây, MSCI - tổ chức cung cấp chỉ số và đánh giá phân loại thị trường tài chính toàn cầu tiếp tục nêu ra những lưu ý đối với trường hợp của Indonesia. Thị trường chứng khoán quốc gia này đã được xếp vào nhóm mới nổi, nhưng đang đối mặt nguy cơ “hạ hạng” nếu các cải cách về minh bạch cổ đông và tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng không đem lại kết quả đủ thuyết phục.
Cụ thể, MSCI ghi nhận Indonesia đã triển khai các cải cách như nâng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) tối thiểu, tăng cường công bố thông tin về cổ đông và siết chặt các quy định nhằm nâng cao tính minh bạch. Tuy nhiên, tổ chức này vẫn cho biết sẽ tiếp tục theo dõi hiệu quả của các biện pháp cải cách được giới chức Indonesia triển khai trước khi đưa ra quyết định cuối cùng vào tháng 11 tới.
 |
| Chất lượng quản trị doanh nghiệp, tính minh bạch và cơ cấu cổ đông đang trở thành những yếu tố ngày càng quan trọng với nhà đầu tư. Ảnh: Đức Thanh |
Đối với các tổ chức xếp hạng quốc tế, việc ban hành chính sách mới chỉ là bước khởi đầu. Điều quan trọng hơn là thị trường có thực sự thay đổi. Tại Việt Nam, những cải cách thời gian qua như triển khai mô hình giao dịch qua nhà môi giới toàn cầu, chuẩn bị vận hành cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) hay lộ trình công bố thông tin bằng tiếng Anh..., đều hướng đến mục tiêu cải thiện khả năng tiếp cận của nhà đầu tư quốc tế.
Đi cùng đó, việc nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp cũng đang trở thành một yêu cầu ngày càng rõ nét. Theo ông Vũ Chí Dũng, Trưởng ban Pháp chế - Đối ngoại, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, quản trị doanh nghiệp là yếu tố cốt lõi nhằm bảo vệ quyền lợi của tất cả cổ đông, đặc biệt là nhà đầu tư nước ngoài.
Sau khi thị trường chứng khoán Việt Nam được nâng hạng, theo lộ trình, cổ phiếu Việt Nam sẽ vào các rổ chỉ số toàn cầu từ ngày 21/9, qua đó thu hút dòng vốn từ các quỹ đầu tư thụ động. Dòng vốn này có thể không trực tiếp tham gia quản trị doanh nghiệp. Tuy nhiên, theo ông Vũ Chí Dũng, dòng vốn này luôn đi cùng các quỹ đầu tư chủ động và các nhà đầu tư chiến lược. Do đó, việc đảm bảo quản trị công ty minh bạch để bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư là vô cùng quan trọng.
Những quy định chặt chẽ hơn của Indonesia gần đây về việc công bố thông tin cổ đông và tính minh bạch cho thấy, đây chính là những yếu tố then chốt để đảm bảo chất lượng quản trị cũng như thông tin về quản trị rủi ro cho doanh nghiệp. Khối ngoại không thể tham gia đầu tư thêm thường bắt nguồn từ việc hết “room” sở hữu do tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài đã chạm ngưỡng tối đa hoặc thông tin không rõ ràng.
Thực tế, một số cổ phiếu còn nhiều “room” ngoại trên danh nghĩa, nhưng con số có thể tiếp cận tự do lại thấp hơn đáng kể. Tỷ lệ nắm giữ cao của các nhóm cổ đông lớn khiến doanh nghiệp niêm yết không thật sự “đại chúng”, nhất là ở nhóm các doanh nghiệp có vốn Nhà nước. Đây cũng là lý do Ủy ban chứng khoán Nhà nước đề nghị các doanh nghiệp khẩn trương rà soát việc đáp ứng điều kiện công ty đại chúng. Yêu cầu về chất lượng quản trị không còn là câu chuyện của riêng từng doanh nghiệp, mà đang trở thành một phần trong quá trình nâng chuẩn thị trường vốn.
| “Việc đảm bảo quản trị công ty minh bạch để bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư là vô cùng quan trọng. Bên cạnh đó, các nhà đầu tư vốn có “khẩu vị” khác nhau cho từng ngành nghề. Các bộ chỉ số quốc tế khi đánh giá đều xem xét liệu doanh nghiệp có quản trị tốt và có vị thế chiếm lĩnh trong ngành hay không để quyết định tỷ trọng đầu tư. Các chỉ số phát triển bền vững (ESG) cũng là những chỉ số bổ sung giúp đáp ứng nhiều khẩu vị đầu tư khác nhau và mở ra thêm nhiều cơ hội trên thị trường. Vì vậy, tôi cho rằng chúng ta còn rất nhiều việc cần phải làm phía trước”. Ông Vũ Chí Dũng - Trưởng ban Pháp chế - Đối ngoại, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước |
Những thay đổi này không chỉ nhằm đáp ứng điều kiện duy trì tư cách công ty đại chúng, mà còn gắn với kế hoạch chuẩn bị cho chu kỳ phát triển mới. Tại cuộc họp đại hội đồng cổ đông vừa tổ chức vào giữa tháng 6/2026, lãnh đạo Tổng công ty Phát điện 3 - CTCP (EVNGENCO3) đã có những chia sẻ về lộ trình đang theo đuổi nhằm đáp ứng điều kiện công ty đại chúng. Thay vì lựa chọn phương án để cổ đông nhà nước trực tiếp thoái vốn, doanh nghiệp dự kiến phát hành thêm cổ phiếu để tăng vốn điều lệ, qua đó từng bước giảm tỷ lệ sở hữu của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) nhưng vẫn bảo đảm giữ tỷ lệ sở hữu chi phối theo lộ trình.
Lãnh đạo Tổng công ty cho biết, hiện đã cơ bản đáp ứng đủ các điều kiện cần thiết để phát hành thêm cổ phiếu nhằm đáp ứng nhu cầu thực tế về đầu tư xây dựng và nhu cầu phát triển của EVNGENCO3. Đồng thời, theo chia sẻ từ ban điều hành, một số nhà đầu tư lớn vẫn tiếp tục thể hiện sự quan tâm dài hạn với kế hoạch phát hành tăng vốn này.
Không riêng EVNGENCO3, nhiều doanh nghiệp khác cũng đang lựa chọn hướng đi tương tự. Becamex IDC đã xây dựng lộ trình giảm tỷ lệ sở hữu nhà nước thông qua phát hành cổ phiếu ra công chúng, vừa đáp ứng điều kiện công ty đại chúng, vừa tạo dư địa huy động vốn cho các dự án khu công nghiệp, đô thị và hạ tầng. Trong khi đó, Viettel Global cũng đang nghiên cứu phương án chào bán cổ phần ra công chúng và thu hút nhà đầu tư chiến lược nhằm hoàn thiện cơ cấu cổ đông, đồng thời chuẩn bị nguồn lực cho giai đoạn tăng trưởng tiếp theo. Thay vì coi yêu cầu pháp lý là áp lực, doanh nghiệp đang tận dụng quá trình tái cơ cấu để hoàn thiện cấu trúc vốn và nâng cao năng lực huy động nguồn lực từ thị trường.
Thông qua các phương án phát hành cổ phiếu, cơ cấu cổ đông của doanh nghiệp sẽ giảm tính cô đặc. Bên cạnh gia tăng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng và cải thiện thanh khoản trên sàn chứng khoán, doanh nghiệp còn có thêm động lực thúc đẩy tính minh bạch và khả năng tiếp cận các nhà đầu tư tổ chức. Đây đều là những yếu tố được các quỹ đầu tư và tổ chức xếp hạng quốc tế ngày càng coi trọng khi đánh giá chất lượng doanh nghiệp.
Rộng hơn, đây cũng là xu hướng phù hợp với mục tiêu phát triển thị trường vốn theo chiều sâu. Điều kiện công ty đại chúng chủ yếu được nhìn nhận như “tấm vé” để doanh nghiệp tiếp tục hiện diện trên sàn chứng khoán. Tuy nhiên, hiện nay, yêu cầu này đang dần trở thành động lực thúc đẩy doanh nghiệp hoàn thiện quản trị và chuẩn bị nền tảng cho chu kỳ phát triển mới.
Một mũi tên nhưng nhắm đến hai mục tiêu. Doanh nghiệp vừa đáp ứng những chuẩn mực ngày càng cao của thị trường và nhà đầu tư, vừa tạo dựng năng lực huy động vốn để đồng hành với chiến lược tăng trưởng trong dài hạn. Khi mục tiêu của Việt Nam là thu hút dòng vốn dài hạn và hướng tới một thị trường vốn hiệu quả hơn, việc xây dựng những doanh nghiệp đại chúng thực sự minh bạch, có cơ cấu cổ đông hợp lý và quản trị theo thông lệ quốc tế sẽ là nền tảng quan trọng để gia tăng niềm tin của nhà đầu tư, thay vì chỉ theo đuổi sự mở rộng về quy mô vốn hóa.
