Theo Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV), từ đầu quý II đến nay, thị trường gạo đã chuyển từ trạng thái tương đối yên tâm về nguồn cung sang thận trọng hơn trước những rủi ro của niên vụ mới. Đây cũng là nguyên nhân khiến giá gạo thế giới và giá lúa gạo trong nước đồng loạt phục hồi sau giai đoạn giảm mạnh hồi đầu năm.
Nhìn từ góc độ thị trường hàng hóa quốc tế, có hai yếu tố đang chi phối tâm lý thị trường. Thứ nhất, là chi phí đầu vào nông nghiệp gia tăng mạnh khi giá phân bón tại nhiều thị trường châu Á tăng khoảng 40 - 50% so với đầu năm, dưới tác động của căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông. Thứ hai, là những lo ngại về thời tiết khi nhiều tổ chức khí tượng quốc tế cảnh báo nguy cơ El Nino có thể ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp tại châu Á trong nửa cuối năm nay.
 |
| Chiến lược chuyển dịch sang gạo thơm, gạo chất lượng cao và gạo đặc sản của Việt Nam trong nhiều năm qua sẽ tiếp tục là lợi thế cạnh tranh quan trọng trong thời gian tới. Ảnh: Đức Thanh |
Những yếu tố này đã khiến thị trường bắt đầu đánh giá lại triển vọng cung - cầu toàn cầu. Trong báo cáo mới nhất, Bộ Nông nghiệp Mỹ dự báo, sản lượng gạo thế giới niên vụ 2026 - 2027 có thể giảm khoảng 5 triệu tấn, tương đương gần 1% so với niên vụ trước.
Cần lưu ý rằng, lượng gạo tham gia thương mại quốc tế mỗi năm chỉ dao động quanh 60 triệu tấn. Vì vậy, chỉ cần nguồn cung giảm vài triệu tấn cũng có thể tạo ra những thay đổi đáng kể về giá và dòng chảy thương mại toàn cầu.
Đối với Việt Nam, tác động của xu hướng này đã thể hiện khá rõ. Từ đầu quý II đến giữa tháng 6, Việt Nam xuất khẩu hơn 2,4 triệu tấn gạo, tăng khoảng 9% so với cùng kỳ năm ngoái, đạt giá trị trên 1,1 tỷ USD. Giá xuất khẩu gạo 5% tấm của Việt Nam tăng hơn 13%, còn giá gạo 5% tấm của Thái Lan tăng tới 22%. Ngược lại, giá gạo Ấn Độ vẫn duy trì quanh mức 340 - 350 USD/tấn, thuộc nhóm thấp nhất trong nhiều năm trở lại đây.
Ở thị trường nội địa, khi nguồn cung lúa Đông Xuân dần thu hẹp, giá gạo nguyên liệu tại Đồng bằng sông Cửu Long đã tăng 1.600 - 2.300 đồng/kg tùy chủng loại kể từ cuối tháng 2. Đáng chú ý, nhóm gạo thơm và gạo chất lượng cao như OM5451, Đài Thơm 8, OM18 hay CL555 ghi nhận mức tăng mạnh hơn so với nhóm gạo phổ thông. Điều này cho thấy nhu cầu đối với phân khúc chất lượng cao vẫn đang duy trì tích cực trên thị trường xuất khẩu.
MXV cho biết, đây là điểm đáng chú ý nhất của thị trường hiện nay. Câu chuyện không chỉ nằm ở việc giá gạo tăng hay giảm trong ngắn hạn, mà nằm ở việc thị trường đang sẵn sàng trả giá cao hơn cho những dòng sản phẩm có chất lượng và giá trị gia tăng tốt hơn. Điều đó cho thấy, chiến lược chuyển dịch sang gạo thơm, gạo chất lượng cao và gạo đặc sản của Việt Nam trong nhiều năm qua đang đi đúng hướng và sẽ tiếp tục là lợi thế cạnh tranh quan trọng trong thời gian tới.
Đánh giá về thị trường gạo, ông Nguyễn Đức Dũng - Phó Tổng Giám đốc MXV cho rằng, điều thị trường quan tâm nhất trong quý III không phải là một mức giá cụ thể, mà là cách các yếu tố cung - cầu sẽ thay đổi như thế nào trong giai đoạn tới.
Trước hết, yếu tố thời tiết sẽ tiếp tục đóng vai trò rất quan trọng. Nếu điều kiện thời tiết bất lợi kéo dài trong giai đoạn từ tháng 7 đến tháng 9, thị trường có thể sẽ phải điều chỉnh lại kỳ vọng về sản lượng của niên vụ mới.
Bên cạnh đó, chi phí sản xuất nông nghiệp cũng là yếu tố cần được lưu ý. Giá phân bón tại nhiều thị trường đã tăng khoảng 40 - 50% so với đầu năm, trong khi chi phí nhiên liệu và logistics vẫn duy trì ở mức cao. Điều này khiến mặt bằng chi phí sản xuất lúa gạo toàn cầu có sự thay đổi đáng kể so với giai đoạn trước.
Qua theo dõi thị trường hàng hóa quốc tế, ông Dũng nhận định, diễn biến trên thị trường giao dịch gạo CBOT đang phản ánh sự thận trọng gia tăng của giới đầu tư trước các rủi ro về thời tiết và nguồn cung. Mặc dù thị trường gạo vật chất tại châu Á chủ yếu vẫn được quyết định bởi cung - cầu thực tế và hoạt động thương mại giữa các quốc gia, những tín hiệu từ thị trường kỳ hạn vẫn là nguồn tham khảo hữu ích để nhận diện sớm sự thay đổi trong kỳ vọng của thị trường.
Đối với Việt Nam, nguồn cung từ vụ Hè Thu sẽ dần được bổ sung trong các tháng tới khi bước vào giai đoạn thu hoạch. Tuy nhiên, diễn biến thị trường trong nước sẽ không chỉ phụ thuộc vào sản lượng thu hoạch, mà còn chịu tác động từ nhu cầu xuất khẩu, mặt bằng giá quốc tế cũng như sức mua của các thị trường nhập khẩu chủ lực.
Vì vậy, bên cạnh việc theo dõi diễn biến cung - cầu vật chất, các doanh nghiệp cũng cần quan tâm nhiều hơn đến các yếu tố có khả năng tác động tới giá hàng hóa như thời tiết, chi phí đầu vào, chính sách thương mại và các tín hiệu từ thị trường giao dịch quốc tế. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để chủ động xây dựng kế hoạch kinh doanh và quản trị rủi ro trong bối cảnh thị trường vẫn còn nhiều biến động.
