Không để mỗi nguồn vốn đi một hướng

Đầu tư công và Chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG) tuy khác nhau về cơ chế quản lý và phân bổ nguồn lực, nhưng đều hướng tới mục tiêu chung là thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền.

Nếu đầu tư công tập trung xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng như giao thông, trường học, cơ sở y tế, công trình thủy lợi, hạ tầng số, thì các CTMTQG lại tập trung vào những nội dung gắn trực tiếp với người dân như hỗ trợ sinh kế, giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới, phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập và cải thiện điều kiện sống.

Thu hái chè tại Hợp tác xã Chè Phan Nhất (xã Mường Lạn, Điện Biên). Ảnh: An Thư

Chính vì vậy, hai dòng vốn này có tính bổ trợ nhau rõ rệt. Hạ tầng được đầu tư từ vốn đầu tư công chỉ phát huy tối đa hiệu quả khi gắn với các chương trình sinh kế, tổ chức sản xuất và phát triển thị trường của CTMTQG. Ngược lại, các mô hình giảm nghèo, hỗ trợ sản xuất cũng khó tạo chuyển biến bền vững nếu thiếu hạ tầng đồng bộ.

Thực tiễn cho thấy, nếu mỗi nguồn vốn được triển khai theo một nhịp độ khác nhau, hiệu quả tổng thể sẽ bị suy giảm, nhưng khi được tổ chức thực hiện đồng bộ, hiệu ứng lan tỏa của chính sách được nhân lên rõ rệt, đồng thời hiệu quả của từng đồng vốn ngân sách cũng được phát huy tối đa.

Tỉnh Quảng Ninh đã cho thấy rõ hiệu quả của việc lồng ghép và sử dụng đồng bộ các nguồn lực phát triển. Sau 14 năm triển khai CTMTQG xây dựng nông thôn mới, đến giữa năm 2025, Quảng Ninh đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới.

Để đạt được kết quả này, địa phương đã huy động và lồng ghép hiệu quả nguồn lực đầu tư công trung hạn với các chương trình mục tiêu quốc gia, tập trung ưu tiên phát triển hệ thống hạ tầng thiết yếu, đặc biệt tại khu vực miền núi, biên giới và hải đảo. Hạ tầng giao thông nông thôn được đầu tư đồng bộ, tăng cường kết nối liên vùng, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển sản xuất và lưu thông hàng hóa.

Cùng với đó, Quảng Ninh đã triển khai đồng bộ các chương trình phát triển sản xuất, giảm nghèo bền vững, xây dựng các mô hình kinh tế nông thôn gắn với sản phẩm OCOP và du lịch cộng đồng. Nhờ đó, không chỉ hạ tầng được cải thiện mà thu nhập và đời sống của người dân khu vực nông thôn cũng không ngừng nâng lên.

Hiệu ứng lan tỏa từ cách tiếp cận đồng bộ

Hiệu quả của việc triển khai đồng bộ các nguồn lực không chỉ thể hiện ở từng địa phương, mà còn được phản ánh qua kết quả thực hiện CTMTQG trên phạm vi cả nước.

Theo báo cáo tổng kết CTMTQG xây dựng nông thôn mới, CTMTQG giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021 - 2025, cả nước có 6.084/7.669 xã đạt chuẩn nông thôn mới, chiếm 79,3%; 2.567 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao và 743 xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu. Có 12 tỉnh, thành phố đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới.

Thu nhập bình quân khu vực nông thôn năm 2024 đạt khoảng 54 triệu đồng/người/năm, tăng 1,3 lần so với năm 2020. Dự kiến năm 2025 đạt khoảng 58 triệu đồng/người/năm, tăng 1,4 lần so với năm 2020, cơ bản hoàn thành mục tiêu cả giai đoạn 2021 - 2025 được giao.

Đối với Chương trình giảm nghèo bền vững, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều bình quân giảm khoảng 1,03%/năm; tỷ lệ hộ nghèo tại các huyện nghèo giảm bình quân 6,7%/năm. Cùng với đó, trên 2.600 công trình hạ tầng thiết yếu đã được đầu tư tại các địa bàn khó khăn; hơn 10.500 mô hình sinh kế được triển khai; khoảng 130 nghìn lao động thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo được hỗ trợ kết nối việc làm thành công.

Từ những kết quả này nói chung và từ kinh nghiệm của tỉnh Quảng Ninh nói riêng cho thấy, khi nguồn lực đầu tư hạ tầng, phát triển sản xuất, hỗ trợ sinh kế và giảm nghèo được triển khai đồng bộ, hiệu quả lan tỏa của chính sách được phát huy rõ rệt, tác động trực tiếp đến đời sống người dân.

Đưa chính sách đến đúng thời điểm, đúng đối tượng

Năm 2026 là năm đầu tiên triển khai mô hình tích hợp 3 CTMTQG thành một CTMTQG thống nhất về xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Đây được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc lồng ghép nguồn lực, tránh chồng chéo trong quá trình tổ chức thực hiện.

Tuy nhiên, để mục tiêu này trở thành hiện thực, yêu cầu đặt ra là các bộ, ngành và địa phương phải chủ động hơn trong tổ chức thực hiện, từ khâu chuẩn bị dự án, phân bổ vốn đến triển khai và giải ngân. Đặc biệt, cần đẩy nhanh tiến độ thực hiện các CTMTQG, bảo đảm việc giải ngân nguồn vốn chương trình được thực hiện đồng bộ với tiến độ giải ngân đầu tư công.

Theo nhận định của giới chuyên gia kinh tế, yêu cầu này xuất phát từ thực tế, nếu một nguồn vốn được triển khai nhanh trong khi nguồn vốn còn lại bị chậm trễ thì hiệu quả đầu tư tổng thể sẽ bị ảnh hưởng. Một công trình hạ tầng hoàn thành nhưng các dự án hỗ trợ sinh kế chưa triển khai sẽ khó phát huy hết hiệu quả. Ngược lại, các chính sách hỗ trợ người dân phát triển sản xuất cũng khó tạo đột phá nếu thiếu hạ tầng kết nối đồng bộ.

Trong thời gian qua, nhiều địa phương vẫn gặp khó khăn trong quá trình triển khai do vướng mắc về thủ tục, năng lực tổ chức thực hiện hoặc quá trình chuyển đổi mô hình quản lý. Tuy nhiên, cùng với việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và gắn trách nhiệm của người đứng đầu, Chính phủ kỳ vọng những điểm nghẽn này sẽ từng bước được tháo gỡ, tạo điều kiện để nguồn vốn được đưa nhanh hơn vào thực tiễn.

Bên cạnh yêu cầu giải ngân nhanh, Chính phủ cũng đặc biệt nhấn mạnh đến hiệu quả sử dụng vốn. Theo đó, nguồn lực phải được tập trung cho các dự án thực sự cần thiết, có khả năng hoàn thành và sớm phát huy hiệu quả; đồng thời kịp thời rà soát, điều chuyển vốn khỏi các dự án chậm triển khai hoặc không còn phù hợp.

Định hướng này cũng phù hợp với yêu cầu đổi mới công tác quản lý đầu tư công trong giai đoạn tới, khi hiệu quả sử dụng vốn không chỉ được đánh giá bằng tỷ lệ giải ngân mà còn bằng những kết quả cụ thể về phát triển kinh tế - xã hội, cải thiện đời sống người dân và nâng cao chất lượng dịch vụ công.