Hoàn thiện thể chế đáp ứng yêu cầu phát triển của thị trường

Sau hơn 5 năm triển khai, Luật Chứng khoán năm 2019 cùng hệ thống văn bản hướng dẫn đã tạo lập nền tảng pháp lý tương đối đầy đủ, đồng bộ cho hoạt động của thị trường chứng khoán; góp phần bảo đảm thị trường vận hành công khai, minh bạch, an toàn và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư.

Trong quá trình thực thi, nhiều quy định tiếp tục được rà soát, sửa đổi để phù hợp với yêu cầu quản lý và sự phát triển của thị trường. Đặc biệt, việc Quốc hội ban hành Luật số 56/2024/QH15 cùng các văn bản hướng dẫn của Chính phủ và Bộ Tài chính đã góp phần tháo gỡ nhiều vướng mắc, củng cố niềm tin của nhà đầu tư và hỗ trợ mục tiêu nâng hạng thị trường chứng khoán.

Tính đến tháng 5/2026, quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt trên 10,6 triệu tỷ đồng. Ảnh: An Thư

Tuy nhiên, trong bối cảnh hoàn thiện thể chế được xác định là “đột phá của đột phá”, cùng với yêu cầu chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, cắt giảm thủ tục hành chính và phát triển thị trường vốn hiện đại, nhiều vấn đề mới phát sinh nhưng chưa được quy định hoặc chưa được điều chỉnh đầy đủ trong Luật Chứng khoán hiện hành.

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Bùi Hoàng Hải, việc tiếp tục sửa đổi, bổ sung Luật Chứng khoán là cần thiết nhằm giải quyết những vấn đề cấp bách từ thực tiễn, đáp ứng yêu cầu phát triển của thị trường trong giai đoạn mới, yêu cầu hội nhập quốc tế, sự phát triển nhanh của công nghệ thông tin cũng như nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực chứng khoán.

Ông Hải cho biết, dự thảo Luật tập trung vào 3 nhóm chính sách lớn, gồm: tiếp tục đơn giản hóa điều kiện đầu tư kinh doanh và thủ tục hành chính; bổ sung cơ sở pháp lý đối với các mô hình mới như cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) và tổ chức bảo lãnh thanh toán trái phiếu; sửa đổi các quy định liên quan đến giao dịch điện tử, người hành nghề chứng khoán, hoạt động của tổ chức kinh doanh chứng khoán, quỹ đầu tư và chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành Chứng khoán.

Bổ sung quy định về sandbox, hoàn thiện các mô hình mới

Một trong những điểm mới đáng chú ý của dự thảo là bổ sung Điều 6a quy định về nguyên tắc áp dụng sandbox trong lĩnh vực chứng khoán, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết việc triển khai.

Theo Ban soạn thảo, việc bổ sung cơ chế này nhằm cụ thể hóa các chủ trương tại Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Đây cũng là yêu cầu xuất phát từ thực tiễn khi nhu cầu phát triển các sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới trên thị trường tài chính ngày càng lớn.

Do đây là lĩnh vực mới, có tốc độ đổi mới nhanh và chưa có đầy đủ cơ sở thực tiễn để xây dựng khuôn khổ quản lý ổn định trong dài hạn, dự thảo Luật chỉ quy định các nguyên tắc chung, còn các nội dung cụ thể sẽ do Chính phủ quy định. Cách tiếp cận này được kỳ vọng sẽ tạo sự linh hoạt trong điều hành, giúp cơ quan quản lý có điều kiện theo dõi, đánh giá tác động của các mô hình mới trước khi áp dụng rộng rãi.

Việc xây dựng sandbox cũng giúp các hoạt động đổi mới sáng tạo được triển khai trong phạm vi quản lý, giám sát của cơ quan nhà nước, hạn chế khoảng trống pháp lý và giảm nguy cơ phát sinh các mô hình hoạt động tự phát ngoài khuôn khổ pháp luật. Theo dự thảo, quy định về sandbox sẽ có hiệu lực sau một năm kể từ khi Luật có hiệu lực để tạo thời gian chuẩn bị cho quá trình triển khai.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật lần đầu tiên bổ sung quy định về bảo lãnh thanh toán trái phiếu và tổ chức bảo lãnh thanh toán trái phiếu nhằm hoàn thiện hệ thống các định chế trung gian trên thị trường vốn. Việc hình thành khung pháp lý cho hoạt động này được kỳ vọng sẽ gia tăng niềm tin của nhà đầu tư, tăng cường kiểm soát rủi ro và hỗ trợ sự phát triển an toàn, bền vững của thị trường trái phiếu doanh nghiệp.

Dự thảo cũng tiếp tục hoàn thiện các quy định về giao dịch điện tử trong lĩnh vực chứng khoán, tạo cơ sở pháp lý cho việc mở rộng cung cấp dịch vụ trên môi trường số, phù hợp với xu hướng số hóa hoạt động đầu tư và giao dịch. Nhiều thủ tục được đề xuất sửa đổi theo hướng đơn giản hóa, giảm chi phí tuân thủ và tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp, nhà đầu tư.

Ngoài ra, dự thảo bổ sung các quy định liên quan đến điều kiện đối với người đại diện theo pháp luật của tổ chức kinh doanh chứng khoán, mở rộng cơ sở pháp lý cho một số dịch vụ chứng khoán mới và tăng cường ứng dụng công nghệ trong hoạt động của các công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ.

Theo Bộ Tài chính, việc tiếp tục hoàn thiện Luật Chứng khoán không chỉ nhằm tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn, mà còn hướng tới xây dựng nền tảng pháp lý hiện đại, tiệm cận thông lệ quốc tế, tạo dư địa cho đổi mới sáng tạo, thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao năng lực cạnh tranh của thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.