Phát biểu tại hội thảo “Tháo gỡ điểm nghẽn - Khơi thông nguồn lực - Thúc đẩy tăng trưởng” ngày 22/10, TS. Cấn Văn Lực - Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia cho rằng, nhu cầu vốn phục vụ tăng trưởng kinh tế rất lớn. Bên cạnh mở rộng kênh huy động, Việt Nam cần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.
Dẫn kinh nghiệm một số quốc gia từng đạt tốc độ tăng trưởng cao, chuyên gia cho biết vốn đầu tư đóng vai trò quan trọng, song tăng trưởng còn phụ thuộc vào công nghệ và năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP). Chuyển đổi mô hình tăng trưởng không làm giảm nhu cầu vốn mà đòi hỏi kết hợp đầu tư với đổi mới sáng tạo.
 |
| TS. Cấn Văn Lực - Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia trình bày tham luận tại hội thảo. |
Liên quan đến định hướng này, TS. Cấn Văn Lực đề cập chiến lược “3I” do Ngân hàng Thế giới khuyến nghị, gồm tăng đầu tư (Investment), tiếp nhận và hấp thụ công nghệ hiện đại (Infusion), thúc đẩy đổi mới sáng tạo (Innovation). Việt Nam cần triển khai đồng thời ba yếu tố nhằm cải thiện chất lượng tăng trưởng.
Ước tính, giai đoạn 2026 - 2030, vốn tài chính và phi tài chính dự kiến tiếp tục đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế. Để đáp ứng mục tiêu tăng trưởng cao, vốn đầu tư toàn xã hội cần tăng bình quân khoảng 13 - 15% mỗi năm. Tổng nhu cầu vốn trong 5 năm được ước tính ở mức hàng chục triệu tỷ đồng, đặt ra yêu cầu huy động từ nhiều khu vực kinh tế.
Trong đó, đầu tư công có vai trò phát triển kết cấu hạ tầng, tạo điều kiện thu hút các nguồn vốn khác. Tuy nhiên, nguồn lực nhà nước chỉ đáp ứng một phần nhu cầu, trong khi khu vực tư nhân trong nước và nhà đầu tư nước ngoài cần tham gia tích cực hơn. Do đó, cần khơi thông dòng vốn tư nhân.
Nhìn vào cơ cấu huy động hiện nay, TS. Cấn Văn Lực nhận định, hệ thống ngân hàng vẫn giữ vai trò chủ đạo trong cung ứng vốn, trong khi thị trường cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp chưa phát huy hết tiềm năng. Sự phụ thuộc lớn vào tín dụng khiến ngân hàng phải đáp ứng cả nhu cầu vốn trung và dài hạn, trong khi vẫn phải bảo đảm cân đối kỳ hạn, thanh khoản và an toàn hoạt động.
Thực tế, tăng trưởng tín dụng có thời điểm vượt tốc độ tăng huy động vốn, gây thêm áp lực lên cân đối nguồn vốn và mặt bằng lãi suất. Vì vậy, phát triển thị trường vốn không chỉ mở rộng lựa chọn tài trợ cho doanh nghiệp, mà còn góp phần chia sẻ nhu cầu cung ứng vốn với hệ thống ngân hàng.
Mặc dù quy mô thị trường tài chính Việt Nam đã mở rộng đáng kể, chất lượng và cơ cấu phát triển vẫn là vấn đề cần quan tâm. Theo TS. Cấn Văn Lực, đối với thị trường chứng khoán, việc cải thiện chất lượng hàng hóa, đa dạng hóa nhà đầu tư và nâng cao tính minh bạch sẽ hỗ trợ thu hút dòng vốn dài hạn. Còn với thị trường trái phiếu doanh nghiệp, yêu cầu đặt ra là củng cố chất lượng tổ chức phát hành, công bố thông tin và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.
| TS. Cấn Văn Lực cho rằng, nguồn lực từ đất đai, các dự án còn vướng mắc và quỹ tài chính ngoài ngân sách cần được rà soát để khai thác hiệu quả hơn. Việc đẩy nhanh xử lý khó khăn của dự án, tháo gỡ thủ tục và hỗ trợ doanh nghiệp luân chuyển vốn có thể góp phần đưa nguồn lực sẵn có vào hoạt động sản xuất, kinh doanh. |
Doanh nghiệp cũng cần thay đổi cách tiếp cận vốn. Nhiều doanh nghiệp vẫn ưu tiên vay ngân hàng khi mở rộng hoạt động, thay vì chủ động huy động qua cổ phiếu, trái phiếu hoặc hợp tác đầu tư. Nâng cao năng lực quản trị, chuẩn hóa báo cáo tài chính và tăng cường minh bạch sẽ giúp doanh nghiệp tiếp cận các kênh vốn đa dạng hơn.
Ngoài những nguồn tài trợ truyền thống, Việt Nam có thể tận dụng tài chính xanh, tài chính bền vững, tài chính khí hậu và các dòng vốn quốc tế. Tuy nhiên, khả năng tiếp nhận phụ thuộc vào việc xây dựng dự án cụ thể, đáp ứng tiêu chuẩn của nhà tài trợ và tổ chức triển khai hiệu quả. Do đó, cùng với tìm kiếm nguồn vốn, cần chú trọng chất lượng dự án và năng lực hấp thụ vốn.
Những cơ hội khác đến từ quá trình nâng hạng thị trường chứng khoán, phát triển trung tâm tài chính quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, cũng như từng bước hình thành thị trường carbon.
“Đây có thể là những kênh hỗ trợ huy động nguồn lực nếu được triển khai đồng bộ với việc hoàn thiện thể chế và nâng cao chất lượng thị trường” - TS. Cấn Văn Lực nhấn mạnh.
Từ những vấn đề trên, TS. Cấn Văn Lực kiến nghị triển khai hiệu quả các đề án cải cách thị trường tài chính và cơ cấu lại hệ thống ngân hàng, đồng thời tiếp tục hoàn thiện pháp luật liên quan đến chứng khoán, ngân hàng và các kênh huy động vốn. Quá trình này cần bảo đảm sự đồng bộ của chính sách, vừa tạo thuận lợi cho thị trường phát triển, vừa đáp ứng yêu cầu an toàn hệ thống.
Đồng thời, năng lực quản lý và giám sát tài chính cần được nâng cao thông qua hạ tầng dữ liệu, ứng dụng công nghệ, chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế và hoạt động xếp hạng tín nhiệm. Qua đó, tăng minh bạch và củng cố niềm tin nhà đầu tư.
Ở khía cạnh sử dụng vốn, nâng cao hiệu quả đầu tư có ý nghĩa không kém việc mở rộng huy động. Cải thiện hệ số hiệu quả sử dụng vốn đầu tư (ICOR), xử lý dự án tồn đọng và phát huy vai trò các quỹ hỗ trợ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo sẽ giúp tận dụng tốt hơn những nguồn lực hiện có.
Theo chuyên gia, ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và duy trì môi trường đầu tư thuận lợi tiếp tục là điều kiện cần thiết để thu hút nguồn lực trong và ngoài nước. Về dài hạn, việc phân bổ vốn cần dựa trên nguyên tắc thị trường, gắn chi phí vốn với hiệu quả và mức độ rủi ro, qua đó góp phần nâng cao chất lượng tăng trưởng kinh tế.
