Thương mại điện tử (TMĐT) Việt Nam được đánh giá là một trong những thị trường năng động nhất khu vực. Theo các tổ chức nghiên cứu quốc tế, Việt Nam đứng thứ 3 Đông Nam Á về quy mô (năm 2024) và đứng thứ 5 thế giới về tốc độ tăng trưởng TMĐT (năm 2022).
Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công thương) nhấn mạnh, TMĐT đã trở thành trụ cột của hệ thống phân phối hiện đại. Với tốc độ tăng trưởng bình quân 25%/năm, quy mô bán lẻ TMĐT năm 2025 ước đạt 31 tỷ USD, chiếm 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa, với khoảng 60% dân số tham gia mua sắm trực tuyến. Thị trường này đang tái định hình sâu sắc phương thức kinh doanh của doanh nghiệp và thói quen tiêu dùng của người dân.
 |
| Năm 2026 là năm “bản lề” khi Luật Thương mại điện tử bước vào giai đoạn thực thi. Ảnh: An Thư |
Dữ liệu từ báo cáo thị trường TMĐT Việt Nam 2025 do Công ty cổ phần Khoa học Dữ liệu (Metric) vừa công bố cho thấy, năm 2025, thị trường TMĐT Việt Nam tiếp tục ghi nhận mức tăng trưởng 2 chữ số. Tổng doanh số TMĐT trên 4 sàn Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki đạt 429.700 tỷ đồng, tăng 34,75% so với năm 2024. Doanh số TMĐT trong quý I/2026 đạt khoảng 134.600 tỷ đồng, tăng 32,74% so với cùng kỳ năm 2025, trong khi sản lượng giao dịch ước đạt 1.036 triệu sản phẩm, tăng 9% so với cùng kỳ 2025.
Những con số này không chỉ phản ánh sức mua sắm bền bỉ của người tiêu dùng trong năm qua, mà còn đánh dấu bước chuyển mình từ giai đoạn "tăng trưởng nóng" sang "tăng trưởng chất" của nền kinh tế số. Tuy nhiên, quá trình tăng trưởng cũng bộc lộ những khoảng tối về hàng giả, hàng kém chất lượng và sự thiếu minh bạch thông tin.
Theo ông Hoàng Quang Phòng - Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, cùng với sự phát triển nhanh chóng trên sàn TMĐT, tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại, kinh doanh hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng trên không gian mạng đang diễn biến ngày càng phức tạp, ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe, thậm chí tính mạng của người tiêu dùng, ảnh hưởng đến doanh nghiệp làm ăn chân chính, khiến người tiêu dùng hoang mang, lo lắng...
Trước yêu cầu cấp bách đó, Luật TMĐT năm 2026 được kỳ vọng sẽ "cầm cương" thị trường đang tăng trưởng nóng, tạo hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch hơn cho cả doanh nghiệp và người tiêu dùng, đồng thời định hướng phát triển xanh, bền vững cho ngành TMĐT Việt Nam.
Ông Hoàng Quang Phòng nhận định, việc Quốc hội thông qua Luật TMĐT là một bước đi chiến lược, ghi nhận thực tiễn phát triển thương mại số, đồng thời tăng cường phòng, chống gian lận và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, thúc đẩy môi trường đầu tư, kinh doanh của cộng đồng doanh nghiệp, qua đó nhằm lành mạnh hóa và thúc đẩy TMĐT phát triển.
Luật có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, sẽ chính thức hoàn thiện khung pháp lý về TMĐT tại Việt Nam. Luật mới tập trung siết chặt quản lý hoạt động livestream, tiếp thị liên kết, thương mại điện tử xuyên biên giới và yêu cầu các nền tảng nước ngoài phải có hiện diện pháp lý tại Việt Nam.
Ông Nguyễn Văn Thành - Trưởng Phòng Chính sách, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cho biết, một trong những điểm mới quan trọng của Luật TMĐT là phân loại rõ 4 loại hình. Nền tảng bán hàng trực tiếp; nền tảng trung gian (sàn giao dịch, đấu giá, khuyến mại); mạng xã hội có tích hợp chức năng mua bán và nền tảng tích hợp đa chức năng. Việc phân loại này là cơ sở xác định trách nhiệm pháp lý tương ứng.
Luật đặt ra nghĩa vụ chung cho các nền tảng như minh bạch thông tin sản phẩm, phối hợp với cơ quan quản lý khi có vi phạm, kiểm soát rủi ro và gỡ bỏ kịp thời nội dung sai phạm. Đặc biệt, Luật yêu cầu lưu trữ dữ liệu giao dịch tối thiểu 3 năm, kể cả khi gian hàng đã ngừng hoạt động.
Đáng chú ý, Luật xác định 3 nhóm chủ thể chịu điều chỉnh trực tiếp: chủ sở hữu nền tảng, người bán và người trực tiếp livestream bán hàng. Chủ nền tảng phải công khai quy chế hoạt động, xác thực danh tính người bán, có công cụ kiểm soát nội dung livestream và kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia...
"Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, nền tảng có quyền và trách nhiệm dừng phát sóng, gỡ bỏ nội dung theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền" - đại diện Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số thông tin.
Ông Hoàng Ninh - Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số nhấn mạnh, năm 2026 là năm “bản lề” khi Luật TMĐT bước vào giai đoạn thực thi, đồng thời mở đầu triển khai Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT quốc gia 2026 - 2030 theo định hướng xanh - tuần hoàn - bền vững, gắn với nâng cao năng lực cạnh tranh và chất lượng tăng trưởng. Trọng tâm giai đoạn này là tổ chức triển khai thống nhất, thông suốt từ trung ương đến địa phương, bảo đảm “rõ trách nhiệm và rõ kết quả”.
