Hoàn thiện cơ chế giao dịch, mở đường hút vốn ngoại

Bổ sung cơ chế giao dịch mới

Bộ Tài chính vừa ban hành Thông tư số 08/2026/TT-BTC ngày 3/2/2026, sửa đổi và bổ sung một số quy định liên quan đến công bố thông tin, giao dịch chứng khoán và hoạt động của công ty chứng khoán (Thông tư 08), có hiệu lực thi hành ngay từ ngày ký.

Thông tư 08 được ban hành nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư nước ngoài tham gia thị trường chứng khoán Việt Nam, đảm bảo đến tháng 9/2026, các cổ phiếu của Việt Nam được cơ cấu trong chỉ số thị trường mới nổi của FTSE Russell đúng kế hoạch, nâng cao tỷ trọng cổ phiếu của Việt Nam trong rổ chỉ số của FTSE. Đồng thời, Thông tư 08 tăng cường hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước về chứng khoán và thị trường chứng khoán, đảm bảo hoạt động giao dịch, thanh toán an toàn, ổn định, thông suốt, hạn chế rủi ro.

Việc ban hành Thông tư số 08/2026/TT-BTC góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư nước ngoài tham gia thị trường chứng khoán Việt Nam. Ảnh tư liệu

Điểm nổi bật của Thông tư 08 là bổ sung cơ chế giao dịch mới đối với nhà đầu tư nước ngoài, cho phép nhà đầu tư đặt lệnh giao dịch chứng khoán tại Việt Nam thông qua tổ chức môi giới chứng khoán toàn cầu, mà không phải mở tài khoản giao dịch trực tiếp tại công ty chứng khoán trong nước. Đây là nội dung được các tổ chức xếp hạng thị trường quốc tế, đặc biệt là FTSE Russell, cũng như các định chế đầu tư nước ngoài nhiều lần khuyến nghị Việt Nam xem xét áp dụng.

Theo cơ chế mới, nhà đầu tư nước ngoài vẫn thực hiện đăng ký mã số giao dịch chứng khoán và mở tài khoản lưu ký tại các thành viên lưu ký theo quy định. Việc thanh toán tiền và chứng khoán được thực hiện thông qua Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) và ngân hàng thanh toán; sau đó, tiền và chứng khoán được phân bổ về tài khoản lưu ký của nhà đầu tư. Điều này giúp nhà đầu tư nước ngoài tham gia thị trường chứng khoán Việt Nam thuận lợi, tương tự cách thức đang triển khai tại một số thị trường chứng khoán quốc tế.

Để đảm bảo vận hành an toàn, Thông tư 08 bổ sung định nghĩa về tổ chức kinh doanh chứng khoán nước ngoài đại diện, quy định rõ trách nhiệm của tổ chức này và công ty chứng khoán trong nước trong việc tiếp nhận lệnh, chuyển lệnh vào hệ thống giao dịch, kiểm soát giao dịch mua bán, quản lý dữ liệu và thực hiện nghĩa vụ nhận biết khách hàng, các nội dung tối thiểu của hợp đồng giữa hai bên cũng được quy định cụ thể.

Bên cạnh việc mở rộng cơ chế giao dịch, Thông tư 08 điều chỉnh cách thức xử lý thông tin đối với các trường hợp vi phạm nghĩa vụ thanh toán theo cơ chế giao dịch không thanh toán tiền (NPF). Theo đó, trường hợp nhà đầu tư nước ngoài là tổ chức không thực hiện nghĩa vụ thanh toán sẽ không phải công bố thông tin ra thị trường, mà công ty chứng khoán có trách nhiệm báo cáo ngay trong ngày cho Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, VSDC và Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam.

Thông tư cũng bổ sung cơ chế tạm dừng giao dịch không thanh toán tiền đối với nhà đầu tư nước ngoài vi phạm nghĩa vụ thanh toán, với thời hạn tăng dần theo mức độ và tần suất vi phạm. Trong thời gian bị tạm dừng, nhà đầu tư buộc phải có đủ tiền trên tài khoản lưu ký khi đặt lệnh mua cổ phiếu. Bên cạnh đó, thông tư quy định không giới hạn mã chứng khoán được giao dịch theo phương thức NPF.

Ngoài ra, Thông tư 08 cũng cho phép công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán nước ngoài được mở 2 tài khoản giao dịch chứng khoán riêng biệt cho hoạt động của chính công ty và hoạt động quản lý giao dịch cho khách hàng, phù hợp với Nghị định số 245/2025/NĐ-CP và thông lệ quốc tế.

Hướng tới dòng vốn lớn và bền vững hơn

Các điểm mới của Thông tư 08 sẽ giúp thị trường chứng khoán Việt Nam tiệm cận hơn với chuẩn mực quốc tế. Theo đó, thanh khoản thị trường được kỳ vọng cải thiện đáng kể, qua đó mang lại lợi ích trực tiếp cho các công ty chứng khoán.

Ở góc độ kỹ thuật, ông Nguyễn Thế Minh - Giám đốc Phân tích Khối khách hàng cá nhân Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam cho rằng, Thông tư 08 đã làm rõ cơ chế giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài không cư trú, đáp ứng tiêu chí về tổ chức môi giới toàn cầu trong kỳ rà soát phân loại thị trường tháng 3/2026. Việc quy định cụ thể trách nhiệm của công ty chứng khoán khi phát sinh vi phạm nghĩa vụ thanh toán cũng góp phần nâng cao tính minh bạch và kỷ luật thị trường.

Nhìn từ triển vọng dòng vốn ngoại, ông Trương Hiền Phương - Giám đốc Cấp cao Công ty Chứng khoán KIS Việt Nam đánh giá, Thông tư 08 không chỉ mang ý nghĩa hoàn thiện kỹ thuật pháp lý, mà còn thể hiện rõ quyết tâm của cơ quan quản lý trong việc tháo gỡ các rào cản cốt lõi đối với dòng vốn ngoại - một trong những điều kiện then chốt cho mục tiêu nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam.

Ông Phương nhận định, quá trình nâng hạng sẽ đi kèm những biến động ngắn hạn, khi các quỹ đầu tư theo chỉ số thị trường cận biên có xu hướng cơ cấu lại danh mục. Tuy nhiên, về dài hạn, dòng vốn từ các quỹ đầu tư theo chỉ số thị trường mới nổi, với quy mô lớn hơn nhiều, được kỳ vọng sẽ tạo ra lực mua ròng mạnh mẽ, bền vững hơn cho thị trường.